ვის დასჭირდება ETA

შესვლის ელექტრონული ნებართვა (ETA) დასჭირდებათ რუსეთის, ბელარუსის, სომხეთისა და ყირგიზეთის — იმ ქვეყნების მოქალაქეებს, რომლებიც ყაზახეთთან ერთად ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში (EAEU) შედიან. წესი ასევე ვრცელდება მოგზაურებზე აშშ-დან, დიდი ბრიტანეთიდან, ევროკავშირის ქვეყნებიდან, თურქეთიდან, ინდოეთიდან, ირანიდან, იაპონიიდან და სამხრეთ კორეიდან. ჩამონათვალი ამით არ შემოიფარგლება: უვიზო შესვლა ნებადართულია მთელი რიგი სხვა სახელმწიფოების მოქალაქეებისთვისაც.

მოგზაურობის უვიზო წესი შენარჩუნდება, თუმცა მას წინასწარი ელექტრონული შემოწმება დაემატება. მოთხოვნა შეეხება ტურისტულ და საქმიან ვიზიტებს, ასევე ნათესავების მონახულებას მათი ხანგრძლივობის მიუხედავად. ამასთან, სხვადასხვა ქვეყნის მოქალაქეებისთვის ყოფნის ვადები უცვლელი დარჩება.

ახალი პირობები ასევე მოიცავს ყაზახეთის გავლით ტრანზიტს, თუ მარშრუტი სახელმწიფო საზღვრის გადაკვეთას ითვალისწინებს. ავიამგზავრებს, რომლებიც აეროპორტის საერთაშორისო ზონაში რჩებიან და საპასპორტო კონტროლს არ გადიან, ETA არ დასჭირდებათ. საავტომობილო გამშვები პუნქტით შესვლისას ეს გამონაკლისი არ მოქმედებს.

როგორ გაფორმდეს ETA პლატფორმა QazETA-ს მეშვეობით

ელექტრონული ნებართვა ფორმდება სახელმწიფო პლატფორმის QazETA-ს მეშვეობით. განაცხადი უნდა გაიგზავნოს მგზავრობამდე სულ მცირე 72 საათით ადრე: უნდა მიუთითოთ მონაცემები საკუთარ თავზე, საზღვრის გადაკვეთის დოკუმენტი და ვიზიტის მიზანი, შემდეგ კი დაადასტუროთ ვინაობა. სერვისი უკვე მუშაობს საპილოტე რეჟიმში. პროცედურა უფასოა.

განაცხადებს განიხილავს ყაზახეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ეროვნული უსაფრთხოების ორგანოსთან ETA-ს გაცემის შეთანხმებით. გაცემული ETA მოქმედებს 180 დღე. საზღვრის გადაკვეთისას აუცილებელია ზუსტად იმ დოკუმენტის წარდგენა, რომელიც განაცხადში იყო მითითებული. მონაცემები გადამოწმდება სისტემა „ბერკუტის“ საშუალებით. ნებართვის არსებობის შემთხვევაშიც კი, ქვეყანაში დაშვების საბოლოო გადაწყვეტილება სასაზღვრო სამსახურის ხელში რჩება.

რუსეთის მოქალაქეები შეძლებენ ETA-ს გაფორმებას რუსეთის ფედერაციის შიდა ან საზღვარგარეთის პასპორტით.

როდის ამოქმედდება შესვლის ახალი წესები

ETA-ს დანერგვა დაიწყება 2026 წლის 1 ნოემბერს. პირველად ახალ სისტემას აქტაუს აეროპორტში და ოთხ საავტომობილო გამშვებ პუნქტზე ჩართავენ, მათ შორის რუსეთის საზღვარზე მდებარე „ურლიუტობეზე“. შემდეგ შემოწმებები გავრცელდება უმსხვილეს საერთაშორისო აეროპორტებსა და სხვა სასაზღვრო გადასასვლელებზე. სრული გადასვლა 2027 წლის ზაფხულში დასრულდება.

2027 წლის 1 ივლისამდე ETA-ს არქონა მოგზაურობას ხელს არ შეუშლის: სასაზღვრო პუნქტებზე უცხოელებს აუხსნიან, როგორ მიიღონ დოკუმენტი. გარდამავალი პერიოდის დასრულების შემდეგ ნებართვის წინასწარ გაფორმება მოუწევთ იმის მიუხედავად, პირი საზღვარს ხმელეთით გადაკვეთს თუ თვითმფრინავით ჩაფრინდება. ამასთან, უარის თქმის ის საფუძვლები, რომლებიც ETA-ს შემოღებამდე მოქმედებდა, ძალაში რჩება.

ვის შეეძლება ყაზახეთში ETA-ს გარეშე შესვლა

დადგენილება ითვალისწინებს უცხოელთა 29 კატეგორიას, რომლებსაც ETA არ დასჭირდებათ. მათ შორისაა 16 წლამდე ასაკის ბავშვები, 65 წლიდან პირები, ყაზახეთის მოქმედი ვიზის, ბინადრობის ნებართვის ან დროებითი ცხოვრების ნებართვის მფლობელები. გათავისუფლებულნი არიან ასევე აღიარებული ლტოლვილები და თავშესაფრის მაძიებელი პირები. საჭიროების შემთხვევაში, გამონაკლისის საფუძველი დოკუმენტურად უნდა დადასტურდეს.

ცალკეული გამონაკლისები მოქმედებს დიპლომატებისთვის, ოფიციალური დელეგაციების წევრებისთვის, თვითმფრინავებისა და გემების ეკიპაჟებისთვის, მატარებლის ბრიგადებისთვის, ასევე ჰუმანიტარული და სამაშველო მისიების თანამშრომლებისთვის. ETA-ს მიღება არ სჭირდებათ მძღოლებსაც, რომლებიც ახორციელებენ გარკვეულ საერთაშორისო სატვირთო და სამგზავრო გადაზიდვებს. ტურისტებსა და კერძო ვიზიტორებს, რომლებიც ჩამოთვლილ კატეგორიებს არ მიეკუთვნებიან, ნებართვა საერთო საფუძველზე დასჭირდებათ.

რამდენი ხანი შეიძლება ყაზახეთში უვიზოდ ყოფნა

ETA მოქმედებს ექვსი თვე, მაგრამ ყაზახეთში მისი მეშვეობით მთელი 180 დღით დარჩენა არ შეიძლება. რუსეთის და EAEU-ს სხვა ქვეყნების მოქალაქეებისთვის შენარჩუნებულია ლიმიტი: ქვეყანაში შეიძლება არაუმეტეს 90 დღის გატარება ექვსი თვის განმავლობაში. ამ ვადით უწყვეტად ყოფნის შემდეგ საზღვარგარეთ ხანმოკლე გასვლა არ იძლევა უფლებას, დაუყოვნებლივ დაბრუნდეთ კიდევ ამდენივე დღით.

აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, გერმანიის, საფრანგეთის, იაპონიისა და სამხრეთ კორეის მოქალაქეებს ქვეყანაში ყოფნა შეუძლიათ 30 დღემდე ერთი ვიზიტისას და 90 დღემდე ჯამურად ნახევარი წლის განმავლობაში. ინდოეთისა და ირანის მოქალაქეებისთვის ვადა უფრო მოკლეა: 14 დღემდე თითო მგზავრობაზე და არაუმეტეს 42 დღისა ექვს თვეში. თურქეთისთვის მოქმედებს 90-დღიანი ლიმიტი იმავე პერიოდში. განსხვავებები განისაზღვრება საერთაშორისო შეთანხმებებითა და მიგრაციული წესებით.

ETA არ აგრძელებს უვიზო ყოფნის ვადას. უცხოელებს, რომლებიც გეგმავენ მუშაობას, სწავლას ან ყაზახეთში დადგენილ ვადაზე მეტხანს ცხოვრებას, მოუწევთ მგზავრობის შესაბამისი მიზნისთვის გათვალისწინებული დოკუმენტების გაფორმება.

ვის შეიძლება ეთქვას უარი ყაზახეთში შესვლაზე

2027 წლის 1 ივლისიდან უცხოელებს შეიძლება უარი ეთქვათ ყაზახეთში შესვლაზე, თუ ისინი არ გააფორმებენ ETA-ს. უარის თქმის სხვა მიზეზები ჩამოთვლილია კანონის „მოსახლეობის მიგრაციის შესახებ“ 48-ე მუხლში. მათ შორისაა ეროვნული უსაფრთხოების საფრთხე, ცრუ ინფორმაცია საკუთარი თავის შესახებ და ყაზახეთში წინა ყოფნის დროს ჩადენილი დარღვევებისთვის შეუსრულებელი ადმინისტრაციული სახდელები.

უცხოელებს, რომლებიც მანამდე გააძევეს ყაზახეთიდან ან დააბრუნეს რეადმისიის პროცედურით, შესვლა ხუთი წლით ეკრძალებათ. კანონი ითვალისწინებს უარის თქმის ფინანსურ საფუძვლებსაც: მაგალითად, როდესაც მოგზაურს არ შეუძლია დაადასტუროს ყოფნისა და უკან დასაბრუნებელი თანხის არსებობა, ან წინა ვიზიტისას არ ჩააბარა სავალდებულო საგადასახადო დეკლარაცია. ეს შეზღუდვები ETA-ს შემოღებისგან დამოუკიდებლად მოქმედებს.

მიღებული ნებართვა შეიძლება გაუქმდეს, თუ ხელისუფლება უცხოელს შეუმცირებს ყოფნის ვადას, მიიღებს გადაწყვეტილებას ყაზახეთიდან გაძევების შესახებ ან გამოავლენს დარღვევებს ETA-ს გაფორმებისას. დოკუმენტის გაცემაზე უარის ან მისი ანულირების შესახებ შეტყობინება გაიგზავნება QazETA-ს მეშვეობით.

ყაზახეთში მოგზაურობის პერსპექტივები

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ყაზახეთი თანმიმდევრულად ამკაცრებს კანონმდებლობას ტურისტებისა და მიგრანტებისთვის. რესპუბლიკის ხელისუფლებამ გააუქმა ვიზარანი, მიგრანტებმა დაკარგეს ვადის განულების შესაძლებლობა ქვეყნიდან გასვლითა და დაუყოვნებლივ დაბრუნებით. გართულდა ბინადრობის ნებართვისა და მოქალაქეობის მიღება, ასევე საბანკო ანგარიშების გახსნა.

ETA-ს შემოღება შეზღუდავს სპონტანური ვიზიტების შესაძლებლობებს, განსაკუთრებით უქმეებზე ხანმოკლე საავტომობილო მოგზაურობებს. კომპანიებს გადაუდებელი მივლინებების ორგანიზებისას მოუწევთ ნებართვების გაფორმების ვადების გათვალისწინება. დამატებითი სირთულეები შეექმნებათ რელოკანტებსაც.

მსგავსი პოლიტიკა ასახავს უცხოელებზე კონტროლის გაძლიერების გლობალურ ტენდენციას. მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფომ შეინარჩუნა შესვლის რბილი პირობები. მათ შორის გამოირჩევიან სომხეთი და საქართველო. ტენდენციების შენარჩუნების შემთხვევაში, უახლოეს პერსპექტივაში შესაძლებელია კანონმდებლობის შემდგომი ცვლილებები, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს შესვლისა და ყოფნის პირობებზე.

FAQ: ყაზახეთში შესვლის ელექტრონული ნებართვა

როდის გახდება ელექტრონული ნებართვა სავალდებულო?

2027 წლის 1 ივლისიდან. ამ თარიღამდე მოქმედებს გარდამავალი პერიოდი: ETA-ს არქონა არ გახდება შესვლაზე უარის თქმის მიზეზი.

სჭირდებათ თუ არა ETA-ს მიღება რუსეთის მოქალაქეებს?

დიახ. მოთხოვნა ვრცელდება რუსეთის მოქალაქეებზე, რომლებიც უვიზოდ ჩამოდიან, თუ ისინი არ შედიან გათავისუფლებულ კატეგორიებში.

როგორ შევიტანოთ განაცხადი?

QazETA-ს პლატფორმაზე. ანკეტა უნდა გაიგზავნოს დაგეგმილ შესვლამდე არაუგვიანეს 72 საათისა.

შეიძლება თუ არა ETA-ს გაფორმება რუსეთის ფედერაციის შიდა პასპორტით?

დიახ. რუსეთის მოქალაქეებს შეეძლებათ ისარგებლონ შიდა ან საზღვარგარეთის პასპორტით. საზღვარზე აუცილებელია იმავე დოკუმენტის წარდგენა, რომელიც მითითებული იყო განაცხადში.

რა ღირს ნებართვა და რამდენ ხანს მოქმედებს იგი?

გაფორმება უფასოა. ETA გაიცემა 180 კალენდარულ დღეზე, თუმცა ეს ვადა არ ნიშნავს, რომ მთელი ამ ხნის განმავლობაში შეიძლება ქვეყანაში დარჩენა.

რამდენი დღე შეუძლიათ რუსეთის მოქალაქეებს ყაზახეთში ყოფნა?

არაუმეტეს 90 დღისა ყოველი 180-დღიანი პერიოდის განმავლობაში. საზღვარგარეთ ხანმოკლე გასვლა ამ ვადას არ ანულებს.

ვის არ დასჭირდება ETA?

კერძოდ, 16 წლამდე ასაკის ბავშვებს, 65 წლიდან პირებს, ყაზახეთის მოქმედი ვიზის, ბინადრობის ნებართვის ან დროებითი ცხოვრების ნებართვის მფლობელებს. გათვალისწინებულია სხვა გამონაკლისებიც.

საჭიროა თუ არა ETA ყაზახეთის აეროპორტში გადაჯდომისას?

არა, თუ მგზავრი რჩება საერთაშორისო სატრანზიტო ზონაში და არ გადის სასაზღვრო კონტროლს.

იძლევა თუ არა დამტკიცებული ETA შესვლის გარანტიას?

არა. საბოლოო გადაწყვეტილებას სასაზღვრო სამსახური დოკუმენტების შემოწმებისას იღებს.

ყაზახეთის დაბრუნებულმა აქტივებმა 1,154 ტრლნ ტენგეს მიაღწია

ახალი სტატისტიკა არსებითად აზუსტებს ბოლო სამი წლის განმავლობაში სახელმწიფოსთვის დაბრუნებული აქტივების სტრუქტურას. ყაზახეთის გენერალურმა პროკურატურამ განაცხადა, რომ 2023 წლის სექტემბრიდან აქტივების დაბრუნების კომიტეტმა და აქტივების დაბრუნების სამსახურმა დაიბრუნეს ქონება და სახსრები საერთო ღირებულებით 1,154 ტრლნ ტენგე.

ფულადმა სახსრებმა 1,044 ტრლნ ტენგე შეადგინა, ანუ მთლიანი თანხის დაახლოებით 90,5%. კიდევ 75,7 მლრდ ტენგე მოდის უძრავ ქონებაზე, 19,2 მლრდ — მიწის ნაკვეთებზე, 12,1 მლრდ — კომპანიებში წილებზე და 2,9 მლრდ ტენგე — სხვა სახის ქონებაზე. დეტალური სტრუქტურა გენპროკურატურაზე დაყრდნობით გამოაქვეყნა სააგენტო Kazinform-მა.

დაბრუნების ყველაზე დიდი მოცულობა 2025 წელზე მოდის — 773,7 მლრდ ტენგე. 2024 წელს ეს მაჩვენებელი 302,5 მლრდ ტენგეს შეადგენდა, ხოლო 2026 წლის დასაწყისიდან მონაცემების გამოქვეყნების მომენტისთვის — 77,7 მლრდ-ს. გამოქვეყნებული წლიური ჩაშლა 2024 წლიდან იწყება, თუმცა აღრიცხვის საერთო პერიოდს გენპროკურატურა 2023 წლის სექტემბრიდან აწარმოებს.

დოლარში შეფასება უმჯობესია საორიენტაციოდ ჩაითვალოს. ყაზახეთის საფონდო ბირჟაზე 2026 წლის 17 აგვისტოს დოლარის საშუალო შეწონილი კურსი შეადგენდა დაახლოებით 461 ტენგეს, ამიტომ 1,154 ტრლნ ტენგე შეესაბამებოდა დაახლოებით $2,5 მლრდ-ს. KASE-ის სავაჭრო მონაცემები ადასტურებს კურსს 461,20 ტენგე დოლარზე ვაჭრობის ძირითადი ნაწილის შედეგებით.

უძრავმა ქონებამ 75,7 მლრდ ტენგე შეადგინა

უძრავი ქონება მთელი დაბრუნებული პორტფელის შედარებით მცირე ნაწილს — დაახლოებით 6,6%-ს იკავებს. ეს მნიშვნელოვანია პროგრამის შეფასებისას: სახელმწიფოსთვის დაბრუნებული აქტივების უმეტესი ნაწილი უკვე ფულის სახითაა წარმოდგენილი და არა შენობებისა და მიწის ნაკვეთების სახით, რომლებიც ჯერ კიდევ შესაფასებელი, შესანახი ან სარეალიზაციოა.

უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით ეკონომიკური ჯაჭვი უფრო რთულია. ქონების სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლის შემდეგ მისი ღირებულება ავტომატურად არ ხდება ბიუჯეტის შემოსავალი. ობიექტი შეიძლება გამოყენებულ იქნას სახელმწიფო საჭიროებებისთვის ან გადაეცეს მართვაში და შემდგომ გაიყიდოს. ამიტომ, დაბრუნებული უძრავი ქონების ნომინალური შეფასება და ფაქტობრივი თანხა, რომლის მიღებასაც სახელმწიფო შეძლებს მისი რეალიზაციისას, შესაძლოა განსხვავდებოდეს.

ცალკეა აღრიცხული მიწის ნაკვეთები 19,2 მლრდ ტენგეზე და კორპორატიული წილები 12,1 მლრდ-ზე. ინვესტორებისთვის პროგრამის ეს ნაწილი უფრო მეტ ინტერესს წარმოადგენს, ვიდრე მისი წილი საერთო თანხაში: უძრავი ქონების, მიწის ან კომპანიებში მონაწილეობის შემდგომ გაყიდვას შეუძლია ბაზარზე ახალი მესაკუთრითა და ახალი შეფასებით გამოიტანოს აქტივები.

ინფრასტრუქტურისკენ 617 მლრდ ტენგეზე მეტს მიმართავენ

ქონების დაბრუნება თანდათან გარდაიქმნება უპირატესად იურიდიული პროცესიდან სახელმწიფო კაპიტალდაბანდებების ცალკეულ წყაროდ. 18 აგვისტოსთვის სპეციალური სახელმწიფო ფონდის მეშვეობით მოწონებული იყო 617,7 მლრდ ტენგეს საერთო ღირებულების 500-ზე მეტი პროექტის დაფინანსება.

ყველაზე დიდი თანხა წყალმომარაგებაზე მოდის. 267 პროექტისთვის გათვალისწინებულია 226,5 მლრდ ტენგე. ჯანდაცვაში მოწონებულია 176,8 მლრდ ტენგეს ღირებულების 191 პროექტი. საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის 17 პროექტზე მოდის 64,4 მლრდ ტენგე.

სატრანსპორტო მიმართულებამ მიიღო 43 მლრდ ტენგე რვა პროექტზე. ერთ-ერთი უკვე განხორციელებული — ბალხაშის აეროპორტის რეკონსტრუქციაა 946 მლნ ტენგეს ღირებულებით. ტერმინალის გამტარუნარიანობა მოდერნიზაციის შემდეგ საათში 60-დან 80 მგზავრამდე გაიზარდა, ხოლო 2026 წლის 1 ივნისიდან ბალხაშიდან რეგულარული რეისები სრულდება ასტანასა და ალმათიში კვირაში ხუთჯერ.

კიდევ 67,5 მლრდ ტენგე გათვალისწინებულია სპორტული ინფრასტრუქტურის ექვსი პროექტისთვის. კოკშეტაუში უკვე აშენდა მრავალფუნქციური სპორტული კომპლექსი, ზერენდაში ექსპლუატაციაში შევიდა ფიზიკურ-გამაჯანსაღებელი კომპლექსი. ფული ასევე გამოიყენება ენერგეტიკის, საინჟინრო ქსელებისა და ახალი წარმოებებისთვის განკუთვნილი მოედნების განსავითარებლად. ეს მაჩვენებლები მოჰყავს ყაზახეთის მთავრობის ოფიციალურმა რესურსმა 18 აგვისტოს ანგარიშში.

მაჩვენებელი 617,7 მლრდ ტენგე ნიშნავს მოწონებულ დაფინანსებას და არა აუცილებლად უკვე გადარიცხულ და სრულად ათვისებულ თანხებს. მისი პირდაპირ გამოკლება ასევე არ შეიძლება დაბრუნებული 1,154 ტრლნ ტენგეს ღირებულებიდან: საერთო მაჩვენებელი მოიცავს უძრავ ქონებას, მიწასა და კომპანიების წილებს, მაშინ როდესაც ინფრასტრუქტურული პროექტები ფონდის ფულადი რესურსებით ფინანსდება.

აქტივების დაბრუნების კანონი 2023 წლიდან მოქმედებს

ცალკე სამართლებრივი სისტემა ყაზახეთში 2023 წლის ზაფხულში გაჩნდა. კანონი „უკანონოდ შეძენილი აქტივების სახელმწიფოსთვის დაბრუნების შესახებ“ მიღებულ იქნა 2023 წლის 12 ივლისს.

ის არეგულირებს აქტივების მოძიებასა და შემოწმებას, ნებაყოფლობით და იძულებით დაბრუნებას, საერთაშორისო თანამშრომლობას, ქონების შემდგომ მართვასა და დაბრუნებული სახსრების გამოყენებას. კანონის ერთ-ერთ ამოცანად პირდაპირ არის დასახელებული დაბრუნებული სახსრების ეფექტიანი გამოყენება საზოგადოების ინტერესებში.

მექანიზმის მოქმედება არ შემოიფარგლება სისხლისსამართლებრივი განაჩენის შემდეგ ქონების ჩვეულებრივი კონფისკაციით. კანონი ითვალისწინებს აქტივების შეძენის წყაროების შემოწმების ცალკეულ პროცედურებს, ნებაყოფლობითი დაბრუნების შესახებ შეთანხმების დადების შესაძლებლობას, ხოლო გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობისას — პროკურორის მიმართვას სასამართლოში ქონების იძულებითი დაბრუნების მიზნით.

კანონის სრულ ტექსტსა და ცვლილებების ისტორიას აქვეყნებს სახელმწიფო საინფორმაციო-სამართლებრივი სისტემა «Әділет».

დაბრუნებული თანხები სახელმწიფო ინვესტიციების ახალი წყარო ხდება

პროგრამის მოცულობა უკვე იძლევა დაბრუნებული სახსრების რეგიონული ინფრასტრუქტურის დაფინანსების საგრძნობ დამატებით წყაროდ განხილვის საშუალებას. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევია კაპიტალტევად სფეროებში, სადაც ერთი ობიექტის მშენებლობა ან ქსელის მოდერნიზაცია მილიარდობით ტენგეს მოითხოვს.

წყალმომარაგებამ და მედიცინამ ერთად დეტალიზებული დაფინანსების უდიდესი ნაწილი მიიღო. ასეთი განაწილება ხსნის, თუ რატომ არის შეუძლებელი აქტივების დაბრუნების ეკონომიკური ეფექტის შეფასება მხოლოდ დაბრუნებული თანხის ოდენობით. ბიუჯეტისთვის მნიშვნელოვანია ხელმისაწვდომი ფულადი სახსრები, ხოლო რეგიონებისთვის — რეალურად აშენებული ობიექტების რაოდენობა, ექსპლუატაციაში შესვლის ვადები და მათი შემდგომი შენახვის ღირებულება.

უკვე დასრულებული პროექტები აჩვენებს, რომ სახსრების ნაწილმა ფიზიკური ინფრასტრუქტურის ეტაპამდე მიაღწია. თუმცა, მოწონებული პროექტების შესახებ მონაცემები თავისთავად ჯერ კიდევ არ იძლევა მთელი პროგრამის საბოლოო უკუგების შეფასების შესაძლებლობას. ამისთვის აუცილებელია ცნობები ფაქტობრივი ხარჯების, მშენებლობის ღირებულების პირვანდელი ხარჯთაღრიცხვიდან გადახრის, ობიექტების ექსპლუატაციაში მიღების ვადებისა და მათი მუშაობის შედეგების შესახებ.

ანალოგიური პრობლემა ჩნდება უძრავ ქონებასთან დაკავშირებითაც. 75,7 მლრდ ტენგედ შეფასება აჩვენებს დაბრუნებული ქონების ღირებულებას გარკვეულ ეტაპზე, მაგრამ არა გაყიდვიდან მიღებულ სამომავლო შემოსავალს. საბოლოო ფინანსური შედეგი დამოკიდებულია ობიექტების მდგომარეობაზე, მოთხოვნაზე, რეალიზაციის ვადებსა და ფასის განსაზღვრის პროცედურაზე.

OECD გამჭვირვალობის პრობლემებზე მიუთითებს

დაბრუნების მასშტაბი ამავდროულად ზრდის მოთხოვნებს პროგრამის გამჭვირვალობის მიმართ. 2025 წელს გამოქვეყნებულ კვლევაში ყაზახეთის კონფისკაციის სისტემის შესახებ ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციამ (OECD) განიხილა მათ შორის აქტივების დაბრუნების მექანიზმი 2023 წლის კანონის მიხედვით.

ანგარიშის ავტორები აღნიშნავდნენ, რომ არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლები ნებაყოფლობითი დაბრუნების პროცედურის მეტ გამჭვირვალობას მოითხოვდნენ. კვლევის მომენტისთვის აქტივების დაბრუნების კომისიის საქმიანობა და გადაწყვეტილებები არ იყო საჯაროდ ხელმისაწვდომი, ისევე როგორც ინფორმაცია იმ სუბიექტების რეესტრიდან, რომელთა აქტივებიც შესაძლოა დაბრუნების პროცედურას დაქვემდებარებოდა. დოკუმენტში ასევე ყურადღება გამახვილებულია ნებაყოფლობითი დაბრუნების შესახებ შეთანხმებების დადების ფართო შესაძლებლობებსა და შესაბამისი პრაქტიკის შეზღუდულ საჯაროობაზე. ეს დასკვნები მოცემულია OECD-ის კვლევაში ყაზახეთში აქტივების კონფისკაციის შესახებ.

ამასთან, OECD-ის კვლევა 2025 წელს გამოქვეყნდა და აანალიზებს უფრო ადრეულ პერიოდს, ამიტომ მისი შენიშვნები ავტომატურად არ შეიძლება ჩაითვალოს ყველა პროცედურის აღწერად 2026 წლის აგვისტოს მდგომარეობით. ისინი რჩება ორიენტირად სისტემის შესაფასებლად, მაგრამ კანონმდებლობისა და პრაქტიკის შემდგომი ცვლილებები ცალკე ანალიზს მოითხოვს.

ინვესტორებისა და გადასახადის გადამხდელებისთვის გამჭვირვალობა დამატებით მნიშვნელობას იძენს აქტივების ღირებულების ზრდასთან ერთად. აუცილებელია რამდენიმე ეტაპის გამიჯვნა: ქონების ღირებულება დაბრუნებისას, ფულის ფაქტობრივი შემოსავლები, უძრავი ქონების ან კორპორატიული უფლებების შემდგომი გაყიდვის ფასი და დაფინანსებული პროექტების საბოლოო ღირებულება.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, 1,154 ტრლნ ტენგეს ოდენობის თანხა აქტივების დაბრუნების პროგრამას ყაზახეთისთვის შესამჩნევ ფინანსურ მექანიზმად აქცევს, თუმცა მხოლოდ ერთი საერთო მაჩვენებელი არ იძლევა მისი ეფექტიანობის შეფასების საშუალებას. დადებითი ფაქტორია ფულადი სახსრების მაღალი წილი — დაახლოებით 90,5%, რაც ამცირებს შედეგის დამოკიდებულებას ქონების სამომავლო გაყიდვაზე. კრიტიკულად მნიშვნელოვანი რჩება უძრავი ქონების შეფასებისა და რეალიზაციის საჯაროობა, ფონდიდან თანხების მოძრაობის კონტროლი და დასრულებული პროექტების ფაქტობრივი ღირებულების გამჟღავნება. სწორედ ეს მონაცემები მოგვცემს დაბრუნებული აქტივების ნომინალური ღირებულების რეალური ეკონომიკური ეფექტისგან გარჩევის საშუალებას.

ყაზახეთის სამშენებლო ბაზარმა 5 ტრილიონ ტენგეს გადააჭარბა

2026 წლის პირველ შვიდ თვეში ყაზახეთში შესრულებული სამშენებლო სამუშაოების მოცულობამ 5,061 ტრილიონი ტენგე შეადგინა. ფიზიკური მოცულობის ინდექსმა წინა წლის იანვარ-ივლისთან შედარებით 115,3%-ს მიაღწია. ეს მაჩვენებელი ითვალისწინებს ფასების ცვლილებას და, შესაბამისად, დარგის რეალურ დინამიკას უკეთ ასახავს, ვიდრე უბრალოდ ფულადი მოცულობების შედარება.

ზრდა მეტწილად განაპირობა ნაგებობების მშენებლობამ და რემონტმა: ამ სამუშაოების ფიზიკური მოცულობა 19,5%-ით გაიზარდა. უმსხვილეს მიმართულებად იქცა საავტომობილო და სარკინიგზო გზები და მეტრო — მათზე სამშენებლო სამუშაოების 24,7% მოდიოდა. არასაცხოვრებელმა შენობებმა კიდევ 21,4% შეადგინა, საცხოვრებელმა — 13,4%.

რეგიონული სურათი კვლავ უკიდურესად არაერთგვაროვანია. მშენებლობა ქვეყნის 18 რეგიონში გაიზარდა. ულითაუს ოლქში მაჩვენებელმა გასული წლის დონის 300,2%-ს მიაღწია, ანუ სამუშაოების მოცულობა ფაქტობრივად გასამმაგდა. ყიზილორდის ოლქმა 34,9%-ით მოიმატა, პავლოდარის — 32%-ით, ატირაუს — 27,9%-ით, თურქესტანის — 25,7%-ით, აღმოსავლეთ ყაზახეთის — 24,5%-ით, აბაის ოლქმა — 23,1%-ით, კოსტანაის — 22,3%-ით. ალმათში ზრდამ 23,3% შეადგინა.

ამასთან, ჟეტისუს ოლქში მშენებლობის მოცულობა 21%-ით შემცირდა, ხოლო ყარაღანდის ოლქში — 19,8%-ით. სრულ მონაცემებს აქვეყნებს ყაზახეთის ეროვნული სტატისტიკის ბიურო.

ზრდა შენელდა ძლიერი 2025 წლის შემდეგ

მიმდინარე 15,3% განსაკუთრებით თვალსაჩინოა წინა წლის მაღალი ბაზის ფონზე. 2025 წლის იანვარ-ივლისში სამშენებლო ბაზარი 18,5%-ით გაიზარდა, ხოლო შესრულებული სამუშაოების ღირებულება 4,074 ტრილიონ ტენგეს შეადგენდა.

ერთი წლით ადრე ზრდის მთავარი წყარო ასევე ნაგებობები და ინფრასტრუქტურული ობიექტები იყო. გზების, სარკინიგზო ინფრასტრუქტურისა და მეტროს წილი 23,9%-ს შეადგენდა, არასაცხოვრებელი შენობების — 21,9%-ს, საცხოვრებლის — იგივე 13,4%-ს.

ამრიგად, ერთ წელიწადში სამშენებლო სამუშაოების ნომინალური ღირებულება დაახლოებით 24%-ით გაიზარდა, 4,074 ტრილიონიდან 5,061 ტრილიონ ტენგემდე, მაშინ როცა რეალური მოცულობა 15,3%-ით გაიზარდა. სხვაობა აიხსნება, მათ შორის, მასალების, ტექნიკის, შრომისა და სხვა სამშენებლო ხარჯების ცვლილებით. პერიოდების შესადარებლად უფრო კორექტულია სწორედ ფიზიკური მოცულობის ინდექსის გამოყენება. 2025 წლის მონაცემები გამოქვეყნებულია ეროვნული სტატისტიკის ბიუროს არქივში.

მშენებლობა უსწრებს ყაზახეთის სხვა ძირითად დარგებს

სხვაობა ეკონომიკის უმსხვილეს დარგებთან არსებითი რჩება. ყაზახეთის მოკლევადიანმა ეკონომიკურმა ინდიკატორმა 2026 წლის იანვარ-ივლისში 104,9% შეადგინა, ანუ წლიურად 4,9%-ით გაიზარდა.

მშენებლობამ 15,3% მოიმატა, ტრანსპორტმა და დასაწყობებამ — 7,4%, ვაჭრობამ — 5,9%, სოფლის მეურნეობამ — 5%, კავშირგაბმულობამ — 4,3%, მრეწველობამ — 3%.

მოკლევადიანი ეკონომიკური ინდიკატორი ყალიბდება სოფლის მეურნეობის, მრეწველობის, მშენებლობის, ვაჭრობის, ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის დინამიკის საფუძველზე — დარგების, რომლებიც ერთად მშპ-ის 60%-ზე მეტს უზრუნველყოფენ. მათ შორის სწორედ მშენებლობა აჩვენებს მაქსიმალურ ზრდას, რასაც მოწმობს ბიუროს მაკროეკონომიკური სტატისტიკა.

ასტანა რჩება უმსხვილეს სამშენებლო ბაზრად

ფულადი თვალსაზრისით, უმსხვილეს რეგიონულ სამშენებლო ბაზრად ასტანა რჩება. იანვარ-ივლისში აქ შესრულდა 708,2 მილიარდი ტენგეს ღირებულების სამუშაოები — ქვეყნის საერთო მოცულობის დაახლოებით 14%.

დედაქალაქის ზრდის ტემპები ამასთან ეროვნულზე გაცილებით დაბალია: რეალური მაჩვენებელი 3,4%-ით გაიზარდა.

ალმათმა მეორე ადგილი დაიკავა 560,6 მილიარდი ტენგეთი, ანუ რესპუბლიკური მოცულობის 11,1%-ით. ასტანისგან განსხვავებით, სამუშაოების ფიზიკური მოცულობა აქ 23,3%-ით გაიზარდა.

ორი უდიდესი ქალაქი ერთად ყაზახეთის მთელი სამშენებლო ბაზრის დაახლოებით მეოთხედს უზრუნველყოფს. ასტანის დიდი აბსოლუტური სიდიდე ამავდროულად ნიშნავს მაღალ შესადარებელ ბაზას: მცირე პროცენტული მატებაც კი ახალი სამუშაოების მნიშვნელოვან მოცულობას შეესაბამება.

საცხოვრებლის ექსპლუატაციაში მიღება მხოლოდ 3,9%-ით გაიზარდა

საცხოვრებელი მშენებლობა გაცილებით ნელა ვითარდება, ვიდრე ზოგადად სამშენებლო დარგი. შვიდ თვეში ყაზახეთში ექსპლუატაციაში მიიღეს 9,746 მილიონი კვ. მ საცხოვრებელი, რაც 3,9%-ით აღემატება 2025 წლის იანვარ-ივლისის შედეგს.

მრავალბინიან სახლებზე მოდიოდა 6,546 მილიონი კვ. მ, ინდივიდუალურზე — 3,158 მილიონი კვ. მ. კერძო დეველოპერებმა უზრუნველყვეს 9,289 მილიონი კვ. მ, ანუ ჩაბარებული საცხოვრებლის საერთო მოცულობის 95,3%.

ამ რაოდენობიდან მოსახლეობამ დამოუკიდებლად ჩააბარა დაახლოებით 3,321 მილიონი კვ. მ. წლიურად ეს მაჩვენებელი 2,4%-ით შემცირდა.

თუ საცხოვრებელ და არასაცხოვრებელ შენობებს ერთად გავითვალისწინებთ, იანვარ-ივლისში ექსპლუატაციაში მიღებული ახალი ობიექტების საერთო ფართობმა 12,339 მილიონ კვ. მ-ს მიაღწია.

სამშენებლო სამუშაოების 15,3%-იან ზრდასა და საცხოვრებლის ექსპლუატაციაში მიღების მხოლოდ 3,9%-იან მატებას შორის არსებული სხვაობა აჩვენებს, რომ ამჟამინდელი აღმავლობა არ შეიძლება შეფასდეს მხოლოდ როგორც საბინაო ბუმი. მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გზები, საინჟინრო ინფრასტრუქტურა და არასაცხოვრებელი ობიექტები.

ასტანაში ექსპლუატაციაში მიიღეს 2,2 მლნ კვადრატული მეტრი საცხოვრებელი

დედაქალაქი ინარჩუნებს პირველ ადგილს ახალი საცხოვრებლის მოცულობით. შვიდ თვეში ასტანაში ჩაბარდა 2,201 მილიონი კვ. მ — მთელი ეროვნული მაჩვენებლის დაახლოებით 22,6%.

ზრდამ 2025 წლის იანვარ-ივლისთან შედარებით მხოლოდ 0,5% შეადგინა. მრავალბინიან სახლებზე მოდიოდა 2,153 მილიონი კვ. მ, რაც 3,1%-ით მეტია გასული წლის შედეგზე. ინდივიდუალური საცხოვრებელი ჩაბარდა 47,9 ათასი კვ. მ, რაც 36,1%-ით მეტია.

ინვესტიციებმა ასტანის ძირითად კაპიტალში 1,295 ტრილიონ ტენგეს მიაღწია და შედარებით ფასებში 2,7%-ით გაიზარდა, რასაც აჩვენებს ოფიციალური სტატისტიკის რეგიონული მონაცემები.

ამგვარად, დედაქალაქის არცთუ მაღალი პროცენტული ტემპები არ ნიშნავს სუსტ სამშენებლო აქტივობას. ასტანა ყაზახეთის რეგიონებს შორის ყველაზე მაღალი ბაზიდან ოპერირებს.

ინვესტიციები ძირითად კაპიტალში 11,46 ტრლნ ტენგემდე გაიზარდა

სამშენებლო ციკლის ფინანსურ საფუძველს მხარს უჭერს ინვესტიციები ძირითად კაპიტალში. იანვარ-ივლისში მათმა მოცულობამ 11,464 ტრილიონ ტენგეს მიაღწია, რაც შედარებით ფასებში 7,7%-ით გაიზარდა.

შენობებისა და ნაგებობების მშენებლობასა და კაპიტალურ რემონტზე მოდიოდა მთელი საინვესტიციო ხარჯების 62,1%. კიდევ 33,6% მიიმართა მანქანების, მოწყობილობებისა და ტრანსპორტის შესაძენად.

მთავარ წყაროდ კვლავ კომპანიების საკუთარი სახსრები რჩება: 7,767 ტრილიონი ტენგე, ანუ ყველა ინვესტიციის 67,7%. ერთ წელიწადში მათი წილი 64%-დან გაიზარდა.

ბიუჯეტმა უზრუნველყო დაბანდებების 14% წინა წლის 22,4%-ის წინააღმდეგ. აბსოლუტურ მაჩვენებელში საბიუჯეტო დაფინანსება 32%-ით შემცირდა. ამავდროულად, საბანკო კრედიტების წილი 3,5%-დან 5,6%-მდე გაიზარდა, ხოლო სხვა ნასესხები სახსრების — 10,1%-დან 12,7%-მდე.

დაბანდებების უმსხვილეს მიმართულებად რჩება მრეწველობა 41,6%-იანი წილით. უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ ოპერაციებზე მოდის 18,6%, ანუ 2,129 ტრილიონი ტენგე, ტრანსპორტსა და დასაწყობებაზე — 17%. ამასთან, თავად ინვესტიციები უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ ოპერაციებში შედარებით ფასებში მხოლოდ 1,9%-ით გაიზარდა, რაც მნიშვნელოვნად ჩამორჩება საერთოეროვნულ მაჩვენებელს. დაფინანსების სტრუქტურას აქვეყნებს ეროვნული სტატისტიკის ბიურო.

ეს მიმდინარე ზრდის სტრუქტურას უფრო მნიშვნელოვანს ხდის, ვიდრე ზოგად მაჩვენებელს: სამშენებლო ციკლი სულ უფრო მეტად ეყრდნობა ბიზნესის საკუთარ სახსრებსა და ნასესხებ კაპიტალს, ხოლო ბიუჯეტის წილი მცირდება.

კერძო კომპანიები სამშენებლო სამუშაოების 90%-ს ასრულებენ

კერძო სამშენებლო ორგანიზაციები ყაზახეთში სამუშაოების საერთო მოცულობის 90,1%-ს ასრულებენ. უცხოური საკუთრების ფორმის კომპანიებზე მოდის 9,2%, სახელმწიფოზე — მხოლოდ 0,7%.

ამ მაჩვენებლების პირდაპირ შედარება ინვესტიციების დაფინანსების სტრუქტურასთან არ შეიძლება. კონტრაქტორის საკუთრების ფორმა არ ასახავს კონკრეტულ ობიექტზე ფულის წყაროს. კერძო კომპანიამ, მაგალითად, შეიძლება სახელმწიფო კონტრაქტით ააშენოს საავტომობილო გზა ან სკოლა.

ამიტომ სახელმწიფო კონტრაქტორების 1%-ზე ნაკლები წილი არ ნიშნავს სახელმწიფოს ასეთივე დაბალ მონაწილეობას მშენებლობაში. საბიუჯეტო სახსრები ქვეყნის ძირითად კაპიტალში ყველა ინვესტიციის 14%-ს უზრუნველყოფს.

ყაზახეთი 18,5 მლნ კვადრატული მეტრი საცხოვრებლის ჩაბარებას პროგნოზირებს

მთელი 2026 წლისთვის მრეწველობისა და მშენებლობის სამინისტრო 18,5 მილიონი კვ. მ საცხოვრებლის ჩაბარებას პროგნოზირებს. ეს ნაკლებია 2025 წელს ჩაბარებულ რეკორდულ 20,1 მილიონ კვ. მ-ზე, როდესაც ფაქტობრივმა შედეგმა 19,2 მილიონი კვ. მ-ის გეგმას გადააჭარბა.

ახალი საცხოვრებლის უმსხვილესი მოცულობები 2026 წელს მოსალოდნელია ასტანაში, ალმათსა და შიმკენტში. მთავრობაში ასევე უშვებენ პროგნოზის გადაჭარბებას დარგის მხარდაჭერის დამატებითი ზომების განხორციელების შემთხვევაში.

შვიდი თვის შემდეგ ჩაბარებული 9,746 მილიონი კვ. მ წლიური პროგნოზის დაახლოებით 52,7%-ს შეესაბამება. ამ შედეგის მექანიკურად მთელ წელზე გადატანა არ შეიძლება: უძრავი ქონების ექსპლუატაციაში გაშვებას გამოხატული სეზონურობა ახასიათებს და ობიექტების მნიშვნელოვანი ნაწილი ტრადიციულად წლის მეორე ნახევარში ბარდება.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ 18,5 მილიონი კვ. მ-ის მაჩვენებელი ოფიციალურად საპროგნოზო მოცულობად მოიხსენიება და არა მკაცრ გეგმურ დავალებად. მთავრობა დარგის შემდგომ განვითარებას საბინაო პროგრამების დაფინანსებასთან, საინჟინრო ინფრასტრუქტურასა და იპოთეკურ ინსტრუმენტებთან აკავშირებს, ნათქვამია ყაზახეთის პრემიერ-მინისტრის ოფიციალურ ვებგვერდზე.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, მშენებლობის 15,3%-იანი ზრდა ყაზახეთში მაღალი საინვესტიციო აქტივობის შენარჩუნებას ადასტურებს, თუმცა საერთო მაჩვენებელმა შესაძლოა ზედმეტად ოპტიმისტური შთაბეჭდილება შექმნას საბინაო ბაზარზე. საცხოვრებლის ექსპლუატაციაში მიღებამ მხოლოდ 3,9%-ით მოიმატა, უშუალოდ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ ოპერაციებში ინვესტიციებმა — 1,9%-ით, ხოლო რეგიონული დინამიკა მერყეობს ულითაუში სამშენებლო სამუშაოების გასამმაგებიდან ყარაღანდის ოლქსა და ჟეტისუში დაახლოებით 20%-იან ვარდნამდე. საბიუჯეტო სახსრების წილის შემცირება ამავდროულად ციკლს უფრო მეტად დამოკიდებულს ხდის კომპანიების ფინანსურ მდგომარეობასა და დაკრედიტების ხელმისაწვდომობაზე. ინვესტორებისთვის ამიტომ უფრო მნიშვნელოვანია შეაფასონ არა მშენებლობის საერთოეროვნული ტემპები, არამედ კონკრეტული რეგიონი, ობიექტის დანიშნულება, დაფინანსების წყაროები და მომავალი მიწოდების უნარი, იპოვოს გადახდისუნარიანი მოთხოვნა.

მიიღეთ კონსულტაცია უძრავ ქონებაში ინვესტიციების შესახებ International Investment-ის ექსპერტებისგან

FAQ: მშენებლობა ყაზახეთში 2026 წელს

რამდენით გაიზარდა ყაზახეთის სამშენებლო სექტორი?

2026 წლის იანვარ-ივლისში სამშენებლო სამუშაოების ფიზიკური მოცულობა წლიურად 15,3%-ით გაიზარდა. შესრულებული სამუშაოების ღირებულებამ 5,061 ტრილიონ ტენგეს მიაღწია.

რატომ გაიზარდა მშენებლობის ფულადი მოცულობა 15,3%-ზე მეტად?

2025 წლის იანვარ-ივლისში სამშენებლო სამუშაოები 4,074 ტრილიონ ტენგედ იყო შეფასებული, ხოლო ერთი წლის შემდეგ — 5,061 ტრილიონად. ეს მაჩვენებლები მოცემულია მიმდინარე ფასებში. 15,3%-იანი ზრდა არის ფიზიკური მოცულობის ინდექსი, რომელიც კორექტირდება ფასების დეფლატორის გამოყენებით და ამიტომ უკეთ ასახავს სამუშაოების რეალური მოცულობის ცვლილებას.

რომელი ობიექტები უზრუნველყოფს მშენებლობის უდიდეს ნაწილს?

საავტომობილო და სარკინიგზო გზებსა და მეტროზე მოდის ყველა სამშენებლო სამუშაოს 24,7%. არასაცხოვრებელი შენობები შეადგენს 21,4%-ს, საცხოვრებელი — 13,4%-ს.

რამდენი საცხოვრებელი ჩაბარდა ყაზახეთში 2026 წელს?

იანვარ-ივლისში ექსპლუატაციაში მიიღეს 9,746 მილიონი კვ. მ საცხოვრებელი, რაც 3,9%-ით მეტია 2025 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით.

რამდენი საცხოვრებლის ჩაბარებას გეგმავს ყაზახეთი მთელი 2026 წლის განმავლობაში?

მრეწველობისა და მშენებლობის სამინისტროს ოფიციალური პროგნოზი 18,5 მილიონ კვ. მ-ს შეადგენს. შედარებისთვის, 2025 წელს ჩაბარდა რეკორდული 20,1 მილიონი კვ. მ.

სად იზრდება მშენებლობა ყველაზე სწრაფად?

ულითაუს ოლქი ლიდერობს დაახლოებით სამმაგი ზრდით. მაღალ ტემპებს ასევე აჩვენებს ყიზილორდის, პავლოდარის, ატირაუსა და თურქესტანის ოლქები.

რომელი ქალაქია ყაზახეთის უმსხვილესი სამშენებლო ბაზარი?

ასტანა. იანვარ-ივლისში აქ შესრულდა 708,2 მილიარდი ტენგეს ღირებულების სამშენებლო სამუშაოები, ანუ ეროვნული მოცულობის 14%. ალმათი მეორე ადგილს იკავებს 560,6 მილიარდი ტენგეთი და 11,1%-იანი წილით.

ვინ აფინანსებს ყაზახეთის საინვესტიციო ციკლს?

კომპანიების საკუთარი სახსრები უზრუნველყოფს ძირითად კაპიტალში ინვესტიციების 67,7%-ს. სახელმწიფო ბიუჯეტზე მოდის 14%, საბანკო კრედიტებზე — 5,6%, სხვა ნასესხებ სახსრებზე — 12,7%.