ესპანეთმა იტალიიდან ჩამომსვლელთათვის საპასუხო კონტროლი შემოიღო

ესპანეთი იტალიასთან მიგრაციულ დავაში მუქარიდან საპასუხო ქმედებებზე გადავიდა და იტალიიდან საჰაერო და საზღვაო ტრანსპორტით ჩამოსული მგზავრებისთვის დროებითი სასაზღვრო კონტროლი შემოიღო. შემოწმებები ძალაში 8 აგვისტოდან შედის და 7 სექტემბრამდეა გამოცხადებული. გადაწყვეტილება მოჰყვა რომის უარს საკუთარი ზომების გაუქმებაზე, რომლებიც მაროკოსა და ესპანურ სეუტას შორის საზღვრის მასობრივი არარეგულარული გადაკვეთის ფონზე შემოიღეს. იტალიამ ოფიციალურად დაარეგისტრირა კონტროლი ესპანეთთან შიდა საჰაერო და საზღვაო საზღვრებზე 1 აგვისტოდან 1 სექტემბრამდე პერიოდისთვის, საზოგადოებრივ წესრიგზე, შიდა უსაფრთხოებასა და შენგენის ზონის შიგნით მესამე ქვეყნების მოქალაქეთა მეორადი გადაადგილების რისკზე მითითებით.

ესპანეთი მუქარიდან საპასუხო შემოწმებებზე გადავიდა

ჯერ კიდევ 7 აგვისტოს დილით ესპანეთის მთავრობა იტალიისგან სასაზღვრო შემოწმებების კვირის, 9 აგვისტოს ბოლომდე შეწყვეტას მოითხოვდა და „პროპორციული ზომების“ შესახებ აფრთხილებდა. მადრიდი აცხადებდა, რომ იტალიის პოლიტიკა ევროკავშირის ინტერესებს არღვევს, მგზავრებს პრობლემებს უქმნის და ესპანელების დისკრიმინაციას ახდენს. თუმცა მას შემდეგ, რაც რომმა საკუთარი პოზიციის გადახედვაზე საჯაროდ თქვა უარი, ესპანეთის ხელისუფლებამ თავდაპირველი ვადის ამოწურვას აღარ დაელოდა და საპასუხო კონტროლი გამოაცხადა.

Reuters-ის ცნობით, ესპანეთმა იტალიიდან რეისებისა და გემების შემოწმება 8 აგვისტოდან 7 სექტემბრამდე დააწესა. გათვალისწინებულია პასპორტების, მოქალაქეობისა და, საჭიროების შემთხვევაში, სავიზო დოკუმენტების შემოწმება როგორც იტალიელი მგზავრებისთვის, ასევე სხვა ქვეყნების მოქალაქეებისთვის, რომლებიც ესპანეთში იტალიის გავლით მიემგზავრებიან.

ამგვარად, Bloomberg-ის თავდაპირველი მასალის სათაური იმის შესახებ, რომ ესპანეთი მხოლოდ „პასუხით იმუქრება“, სწრაფად მოძველდა: დავა ფაქტობრივად შიდა კონტროლის ორმხრივ აღდგენაში გადაიზარდა.

იტალიამ კონტროლი ოფიციალურად 1 სექტემბრამდე გამოაცხადა

იტალიის ზომას მკაფიოდ დარეგისტრირებული დროებითი ჩარჩოები აქვს. ევროკომისიის რეესტრში მითითებულია, რომ კონტროლი მოქმედებს 2026 წლის 1 აგვისტოდან 1 სექტემბრამდე ესპანეთთან შიდა საჰაერო და საზღვაო საზღვრებზე.

საფუძვლებად დასახელებულია საზოგადოებრივი წესრიგის საფრთხე, შიდა უსაფრთხოება და მიგრაციული ნაკადების მართვა სეუტას მოვლენების შემდეგ. იტალიამ ასევე განაცხადა მესამე ქვეყნების მოქალაქეთა მეორადი გადაადგილების რისკზე, ანუ მათი შემდგომი გადაადგილების შესახებ თავდაპირველი შესვლის ქვეყნიდან შენგენის ზონის სხვა სახელმწიფოებში.

აქ მნიშვნელოვანი დათქმაა საჭირო. ევროკომისიის ფორმალური ჩანაწერი განსაზღვრავს კონტროლის გეოგრაფიულ არეალს — საჰაერო და საზღვაო შიდა საზღვრებს ესპანეთთან — და ამ სტრიქონში მას მხოლოდ ერთი ეროვნებით არ ზღუდავს. თუმცა შემდგომ პოლიტიკურ განცხადებაში იტალიის მთავრობამ თავისი გადაწყვეტილება აღწერა, როგორც შენგენის ჩვეულებრივი რეჟიმის დროებითი შეჩერება კონკრეტულად ესპანეთიდან ჩამოსულ მესამე ქვეყნების მოქალაქეებზე.

ამიტომ იმის დაწერა, რომ იტალიამ უბრალოდ „დაკეტა საზღვარი ესპანელებისთვის“, არაკორექტულია.

რომმა მადრიდის ულტიმატუმის მიღებაზე უარი თქვა

იტალიის მთავრობამ განაცხადა, რომ გადაწყვეტილების გადახედვას სულ მცირე 15 აგვისტომდე არ აპირებს და ზომებს უფრო დიდხანს შეინარჩუნებს, თუ უსაფრთხოებისა და ტერორიზმის რისკები, მისი შეფასებით, სრულად არ გამოირიცხება.

ამავდროულად, რომმა განაცხადა, რომ ეროვნული უსაფრთხოებისა და სასაზღვრო კონტროლის საკითხებში უცხოურ ულტიმატუმებს არ იღებს.

ამასთან, 15 აგვისტო არ წარმოადგენს კონტროლის ოფიციალურ საბოლოო თარიღს. ეს მხოლოდ იტალიის მიერ გამოცხადებული მინიმალური ვადაა, რომლამდეც მთავრობა გადაწყვეტილების გადახედვას არ გეგმავს. ევროკავშირის ინსტიტუტებისთვის გაგზავნილ შეტყობინებაში კონტროლი 1 სექტემბრამდეა დარეგისტრირებული.

სწორედ იტალიის მიერ ესპანეთის მოთხოვნის დაუყოვნებლივმა უარყოფამ განაპირობა ის, რომ მადრიდი თავდაპირველი მუქარიდან საკუთარ შემოწმებებზე გადავიდა.

კრიზისი სეუტაში მასობრივი გადასვლის შემდეგ დაიწყო

კონფლიქტის საბაბი გახდა 30 ივლისის მოვლენები სეუტაში — ესპანეთის ავტონომიურ ქალაქში აფრიკის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, რომელსაც მაროკოსთან სახმელეთო საზღვარი აქვს.

ესპანეთი და მაროკო მკვეთრი მოზღვავების შემდეგ კოორდინაციის გაძლიერებასა და ქალაქის ტერიტორიაზე არარეგულარულად შესული პირების დაბრუნების დაჩქარებაზე შეთანხმდნენ. ესპანეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრო ხაზს უსვამდა ორ სახელმწიფოს შორის მჭიდრო თანამშრომლობას კრიზისის დროს.

დაზუსტებული მონაცემებით, რომლებიც მომდევნო დღეებში გამოჩნდა, საზღვარი გადაკვეთა დაახლოებით 72 ათასმა ადამიანმა, ხოლო დაახლოებით 70 ათასი მოგვიანებით მაროკოში დაბრუნდა. ეს მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად აღემატება თავდაპირველ შეფასებებს (50–60 ათასი), რომლებიც უშუალოდ კრიზისის შემდეგ ვრცელდებოდა, ამიტომ პუბლიკაციაში უმჯობესია გამოვიყენოთ უფრო გვიანდელი შეფასება და მივუთითოთ იგი როგორც მიახლოებითი.

4 აგვისტოს ევროკავშირის ქვეყნების შინაგან საქმეთა მინისტრებმა შექმნილ ვითარებასთან დაკავშირებით სპეციალური ვიდეოკონფერენცია გამართეს. ევროკავშირის საბჭომ განაცხადა, რომ მონაწილეებმა მხარდაჭერა გამოუცხადეს ესპანეთს და დადებითად შეაფასეს ქვეყნის ოპერატიული ქმედებები საგარეო საზღვრის სტაბილიზაციისთვის.

სეუტას განსაკუთრებული სასაზღვრო რეჟიმი აქვს

ესპანეთის მთავრობის ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტი იმაში მდგომარეობს, რომ სეუტაში არარეგულარული შესვლა ავტომატურად არ ნიშნავს შენგენის ზონის დანარჩენ ნაწილში გზის შეუფერხებლად გაგრძელების შესაძლებლობის მიღებას.

მადრიდი პირდაპირ აცხადებს, რომ ავტონომიური ქალაქის განსაკუთრებული რეჟიმის გამო, იქ არარეგულარულად შესულ ადამიანებს „არ შეეძლოთ და არ შეუძლიათ“ თავისუფლად მოხვდნენ შენგენის სივრცეში. ესპანური მხარე ასევე ხაზს უსვამს, რომ დავის გამწვავების მომენტისთვის ჩამოსულთა აბსოლუტური უმრავლესობა უკვე დაბრუნდა მაროკოში.

იტალია, თავის მხრივ, არგუმენტაციას აგებს არა სეუტადან იტალიაში ადამიანების დამტკიცებულ მასობრივ გადაადგილებაზე, არამედ ასეთი მეორადი გადაადგილების პოტენციურ რისკზე.

ეს არსებითი განსხვავებაა: დავა ეხება არა მხოლოდ მომხდარ ფაქტებს, არამედ შენგენის შიგნით პრევენციული კონტროლის დასაშვებ დონესაც.

დროებითი შიდა საზღვრები შენგენის წესებით ნებადართულია

კონტროლის შემოღება არ ნიშნავს იტალიის ან ესპანეთის გასვლას შენგენის ზონიდან.

შენგენის საზღვრების კოდექსი სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას დროებით აღადგინონ კონტროლი შიდა საზღვრებზე საზოგადოებრივი წესრიგის ან შიდა უსაფრთხოების სერიოზული საფრთხის შემთხვევაში. თუმცა ევროკომისია ხაზს უსვამს, რომ ასეთი ზომა უნდა დარჩეს გამონაკლისად და გამოყენებულ იქნას როგორც უკიდურესი ინსტრუმენტი.

სახელმწიფო ვალდებულია შეატყობინოს ევროკავშირის ინსტიტუტებსა და შენგენის ზონის სხვა ქვეყნებს, განსაზღვროს ზომის ტერიტორიული არეალი და ვადები და დაასაბუთოს მისი აუცილებლობა.

ამიტომ იურიდიული საკითხი იმაში კი არ მდგომარეობს, აქვს თუ არა საერთოდ იტალიას ან ესპანეთს ასეთი უფლება, არამედ მთავარი ხდება კონკრეტული შეზღუდვების აუცილებლობა, ხანგრძლივობა და პროპორციულობა.

ესპანეთი იტალიიდან მგზავრობას არ აუქმებს

მადრიდის საპასუხო ზომები ასევე არ წარმოადგენს ქვეყანაში შესვლის აკრძალვას.

მგზავრებს შეუძლიათ გააგრძელონ მოგზაურობა იტალიასა და ესპანეთს შორის, თუმცა უნდა გაითვალისწინონ აეროპორტებსა და საზღვაო პორტებში დოკუმენტების დამატებითი შემოწმების შესაძლებლობა. შიდა კონტროლის აღდგენა პოლიციას საშუალებას აძლევს შეამოწმოს პიროვნება და საიმიგრაციო სტატუსი იმ ორ ქვეყანას შორის მარშრუტზეც კი, რომლებიც ჩვეულებრივ რეგულარული საპასპორტო კონტროლის გარეშე სივრცეში შედიან.

მესამე ქვეყნების მოქალაქეებისთვის შემოწმებებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ხელისუფლებას შეუძლია დამატებით შეამოწმოს ვიზა, ბინადრობის ნებართვა და ყოფნის სხვა საფუძვლები.

ევროკავშირის მოქალაქეებისთვის ძირითადი შედეგი დოკუმენტური კონტროლის დაბრუნებასა და აეროპორტებსა და პორტებში პროცედურების გავლის დროის შესაძლო გაზრდაში გამოიხატება, და არა თავისუფალი გადაადგილების უფლების გაუქმებაში.

იტალია და ესპანეთი იმაზე დაობენ, თუ ვინ ქმნის მიგრაციულ რისკს

პოლიტიკური კონფლიქტი გაცილებით ფართოა, ვიდრე სეუტას მოვლენები.

ესპანეთმა ოფიციალურ განცხადებაში შეახსენა, რომ თავად იტალია წინა წლებში ცენტრალური ხმელთაშუაზღვისპირეთის გავლით არარეგულარული შემოსვლების დიდ მოცულობას აწყდებოდა. მადრიდმა ასევე დაადანაშაულა რომი 2022 წლიდან დუბლინის სისტემის ცალკეული წესების შეუსრულებლობაში და განაცხადა, რომ ესპანეთს ამავდროულად იტალიის წინააღმდეგ შიდა კონტროლი არ აღუდგენია. ეს განცხადებები ესპანეთის მთავრობის პოზიციას ასახავს და არ უნდა იქნას წარმოდგენილი როგორც დამოუკიდებელი დასკვნები.

თავის მხრივ, იტალია დანიასთან ერთად სეუტას კრიზისის შემდეგ ევროპელი ლიდერებისადმი მიმართვის ინიციატორი გახდა. დოკუმენტს მხარი დაუჭირა 22 სახელმწიფოს ლიდერმა. ავტორებმა განაცხადეს ევროკავშირის საგარეო საზღვრების დაცვის, ადამიანებით უკანონო გადამყვანებთან ბრძოლისა და მიგრაციისა და თავშესაფრის სისტემების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის აუცილებლობაზე.

ამრიგად, ორმხრივი კონფლიქტი ასახავს უფრო ფართო დავას ევროკავშირის შიგნით გადაადგილების თავისუფლების, ეროვნული კონტროლისა და საგარეო საზღვრებზე საერთო პასუხისმგებლობის თანაფარდობის შესახებ.

ევროკავშირში საერთო არარეგულარული მიგრაცია 2026 წელს შემცირდა

ზოგადი მიგრაციული ფონი ამავდროულად არ აჩვენებს არარეგულარული გადაკვეთების საერთო ევროპულ ზრდას.

2026 წლის პირველი ექვსი თვის განმავლობაში ევროკავშირის საგარეო საზღვრებზე დარეგისტრირდა 49 ათასზე ოდნავ მეტი გამოვლენილი არარეგულარული გადაკვეთა — 37%-ით ნაკლები, ვიდრე წინა წელს.

ცენტრალური ხმელთაშუაზღვისპირეთის მარშრუტზე, რომელიც უპირველეს ყოვლისა იტალიასთან არის დაკავშირებული, დაფიქსირდა დაახლოებით 14 300 შემთხვევა — 2025 წლის პირველი ნახევრის დონის ნახევარზე ნაკლები. დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის მარშრუტი კი, პირიქით, ერთადერთ მსხვილ მიმართულებად იქცა, სადაც ზრდა დაფიქსირდა: დაახლოებით 7 900 გამოვლენა, რაც 17%-ით მეტია წლიურ ჭრილში. ამ მიმართულებაზე გამგზავრების მთავარი ქვეყანა ალჟირი გახდა, ხოლო ჩასვლების თითქმის ნახევარი ბალეარის კუნძულებზე მოდიოდა. სააგენტო ცალკე აფრთხილებს, რომ სტატისტიკა ასახავს გამოვლენის შემთხვევებს და არა აუცილებლად უნიკალურ პირებს.

ამიტომ სეუტას მოვლენები უფრო სწორია დახასიათდეს როგორც უაღრესად დიდი ლოკალური აფეთქება და არა როგორც მთელ ევროკავშირში არარეგულარული მიგრაციის საერთო ზრდის ნაწილი.

ესპანური ლეგალიზაცია არ ვრცელდება სეუტაში ჩასულებზე

პოლიტიკურ დავაში ასევე ფიგურირებს მიგრანტების საგანგებო ლეგალიზაციის ესპანური პროგრამა, თუმცა მისი კავშირი ივლისის მოვლენებთან ხშირად გამარტივებულად არის წარმოდგენილი.

მოქმედი პროცესი განკუთვნილია უცხოელებისთვის, რომლებიც ესპანეთში 2026 წლის 1 იანვრამდე იმყოფებოდნენ და განაცხადის შეტანის მომენტში შეეძლოთ არანაკლებ ხუთი თვის უწყვეტი ყოფნის დადასტურება. ცალკეული პირობებია დადგენილი საერთაშორისო დაცვის მაძიებლებისთვის.

შესაბამისად, ადამიანები, რომლებიც პირველად შევიდნენ სეუტაში 2026 წლის 30 ივლისს, ვერ აკმაყოფილებენ ამ პროგრამის დროით კრიტერიუმს მხოლოდ ივლისის ჩასვლის საფუძველზე.

ლეგალიზაციის პროცესი მასშტაბური აღმოჩნდა: განაცხადების მიღების დასრულებისთვის, 30 ივნისს, დარეგისტრირდა 1 174 978 მიმართვა, რომელთაგან 609 ათასზე მეტი იმ მომენტისთვის უკვე დამუშავებული იყო.

ეს ესპანეთის საიმიგრაციო პოლიტიკის მნიშვნელოვანი ელემენტია, თუმცა მისი არევა ივლისის სასაზღვრო გადაკვეთის მონაწილეთა იურიდიულ სტატუსთან არაკორექტულია.

ევროკავშირის მიგრაციის ახალი პაქტი უკვე მოქმედებს

დავა გაჩაღდა მიგრაციისა და თავშესაფრის განახლებული ევროპული სისტემის ამოქმედებიდან ორ თვეზე ნაკლებ დროში.

ევროკავშირის პაქტი მიგრაციისა და თავშესაფრის შესახებ სრულად გამოიყენება 2026 წლის 12 ივნისიდან. იგი მოიცავს ათ საკანონმდებლო აქტს და აწესებს ახალ პროცედურებს საგარეო საზღვარზე, განცხადების განხილვაზე პასუხისმგებელი სახელმწიფოს განსაზღვრის წესებსა და ქვეყნებს შორის სავალდებულო, მაგრამ მოქნილი სოლიდარობის მექანიზმს.

რეფორმის ერთ-ერთ ამოცანას ევროკავშირის შიგნით უკონტროლო მეორადი გადაადგილების პრევენცია წარმოადგენს — სწორედ ამ რისკზე მიუთითებს ახლა იტალია.

მიუხედავად ამისა, რომისა და მადრიდის კონფლიქტი აჩვენებს, რომ საერთო სამართლებრივი რეჟიმის არსებობამ ვერ აღმოფხვრა განსხვავებები მთავრობებს შორის საერთო ევროპული მექანიზმების საკმარისობის შეფასებაში.

ორმხრივი შემოწმებები დავას შენგენის გამოცდად აქცევს

თავდაპირველად კონფლიქტი შეიძლებოდა განხილულიყო როგორც იტალიის ცალმხრივი გადაწყვეტილება და ესპანეთის დიპლომატიური პროტესტი. მადრიდის მიერ საკუთარი შემოწმებების გამოცხადების შემდეგ ვითარება შეიცვალა.

ახლა შენგენის ზონის ორი მსხვილი სახელმწიფო ერთდროულად იყენებს შიდა კონტროლს ურთიერთ საჰაერო და საზღვაო მარშრუტებზე. ესპანეთმა ვადა 7 სექტემბრამდე გამოაცხადა, იტალიამ კი ევროკავშირს ოფიციალურად შეატყობინა კონტროლის შესახებ 1 სექტემბრამდე.

ეს არ აუქმებს თავისუფალ გადაადგილებას და არ ქმნის სრულფასოვან საგარეო საზღვარს ქვეყნებს შორის. თუმცა შენგენის შიდა მარშრუტებზე შემოწმებების დაბრუნება ზრდის ადმინისტრაციულ ბარიერებს სწორედ იქ, სადაც საერთო ევროპული სისტემა, როგორც წესი, რეგულარული სასაზღვრო კონტროლის არარსებობას გულისხმობს.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, ესპანეთის გადაწყვეტილების შემდეგ საკითხი აღარ შეიძლება აღიწეროს მხოლოდ როგორც საპასუხო ქმედებების მუქარა: დიპლომატიური კონფლიქტი ურთიერთ სასაზღვრო კონტროლში გადაიზარდა. ამასთან, მისი შეფასება, როგორც „შენგენის დაშლა“, ასევე ნაადრევია — ევროპული კანონმდებლობა პირდაპირ უშვებს დროებით შიდა შემოწმებებს აუცილებელი პირობების დაცვის შემთხვევაში. კრიტიკული გახდება არა თავად ერთთვიანი შეზღუდვების ფაქტი, არამედ მათი ხანგრძლივობა და მსგავსი პრაქტიკის შემდგომი გავრცელება. თუ ევროკავშირის საგარეო საზღვრებზე ლოკალური კრიზისები რეგულარულად გამოიწვევს სარკისებურ ზომებს წევრ სახელმწიფოებს შორის, შენგენის ზონის ეკონომიკური და პოლიტიკური მნიშვნელობა თანდათან შემცირებას დაიწყებს.