კანონის უზენაესობა - უახლესი მაჩვენებლით საქართველო ალბანეთს, მოლდოვას და უკრაინას უსწრებს

მსოფლიო ბანკის მმართველობის გლობალური ინდიკატორების (WGI) 2026 წლის განახლების მიხედვით, საქართველოს კანონის უზენაესობის მაჩვენებელი, 100-ქულიან სკალაზე, 60.2 ქულას შეადგენს. ინდიკატორი აფასებს სამართლებრივი სისტემის ეფექტიანობას, სასამართლოებისა და სამართალდამცავი ინსტიტუტების მუშაობას, საკუთრების უფლებების დაცვასა და სამართლებრივი ნორმების აღსრულებას.

მსოფლიო ბანკმა მმართველობის გლობალური ინდიკატორების (Worldwide Governance Indicators – WGI) მონაცემთა ბაზის 2026 წლის განახლება გამოაქვეყნა, რომელიც 200-ზე მეტ ქვეყანასა და ეკონომიკას მოიცავს და 1996–2025 წლების პერიოდს ასახავს.

უახლესი მონაცემებით, 2025 წელს, საქართველოს კანონის უზენაესობის მაჩვენებელმა 60.2 ქულა შეადგინა 100-ქულიან სკალაზე.

WGI-ის ექვსი ძირითადი კომპონენტიდან ერთ-ერთი - კანონის უზენაესობა (Rule of Law) აფასებს, რამდენად იცავენ ქვეყანაში არსებული ინსტიტუტები და საზოგადოებრივი სუბიექტები სამართლებრივ ნორმებს და რამდენად ეფექტიანად მუშაობს სამართლებრივი სისტემა.

საქართველოს მაჩვენებელი საერთაშორისო შედარებაში

მსოფლიო ბანკის 2025 წლის მონაცემებით, საქართველოს შედეგი რამდენიმე მეზობელი და ევროკავშირის წევრი ქვეყნის მაჩვენებლებთან შედარებით განსხვავებულ სურათს აჩვენებს.

საქართველოს 60.2 ქულა აღემატება ალბანეთის (58.0), მოლდოვის (56.1) და უკრაინის (45.6) მაჩვენებლებს. თუმცა, ჩამორჩება ევროკავშირის რამდენიმე სახელმწიფოს, მათ შორის, ჩეხეთს, საფრანგეთს, ესპანეთს და იტალიას.

ეს მონაცემები აჩვენებს, რომ საქართველოს პოზიცია, რეგიონულ ჭრილში, შედარებით კონკურენტულია ზოგიერთი ქვეყნის მიმართ. თუმცა, ევროკავშირის განვითარებულ სამართლებრივ სისტემებთან შედარებით კვლავ არსებობს მნიშვნელოვანი სხვაობა.

რას ზომავს კანონის უზენაესობის ინდიკატორი?

მსოფლიო ბანკის მეთოდოლოგიით, კანონის უზენაესობის ინდიკატორი (Rule of Law) გაცილებით ფართო ცნებაა, ვიდრე სასამართლოს დამოუკიდებლობა ან კომერციული დავების გადაწყვეტის ეფექტიანობა.

ინდიკატორი მოიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან მიმართულებას:

• ხელშეკრულებების აღსრულება და საკუთრების უფლებების დაცვა;

• სასამართლო სისტემისა და სამართალდამცავი ინსტიტუტების ეფექტიანობა;

• სამართლებრივი ნორმების დაცვა და აღსრულება;

• კრიმინალისა და ძალადობის რისკები.

შესაბამისად, ინდიკატორი აფასებს არა მხოლოდ იმას, რამდენად დამოუკიდებელია სასამართლო ხელისუფლება, არამედ იმასაც, რამდენად პროგნოზირებადი და ეფექტიანია მთლიანად სამართლებრივი გარემო.

WGI-ის მეთოდოლოგიის მიხედვით, მონაცემები ეფუძნება 35 საერთაშორისო წყაროს, მათ შორის შინამეურნეობებისა და ბიზნესის გამოკითხვებს, საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებებსა და დამოუკიდებელი ექსპერტების მონაცემებს.

მნიშვნელოვანია, რომ მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის (WEF) Executive Opinion Survey, ამ წყაროებიდან მხოლოდ ერთ-ერთია. შესაბამისად, WGI-ის საბოლოო მაჩვენებელი არ წარმოადგენს მხოლოდ ბიზნეს ლიდერთა გამოკითხვის შედეგს.

რატომ არის ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვანი ინვესტორებისთვის?

კანონის უზენაესობა საინვესტიციო გარემოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუციური ფაქტორია. ინვესტორებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რამდენად დაცულია საკუთრების უფლება, რამდენად საიმედოდ სრულდება ხელშეკრულებები და რამდენად დამოუკიდებლად და ეფექტიანად მოქმედებს სასამართლო სისტემა.

ამ კომპონენტის მნიშვნელოვნება მდგომარეობს იმაში, რომ სამართლებრივი გარემოს პროგნოზირებადობა ამცირებს ბიზნესოპერაციებთან დაკავშირებულ გაურკვევლობას, ზრდის კონტრაქტების აღსრულების სანდოობას და გავლენას ახდენს გრძელვადიანი საინვესტიციო გადაწყვეტილებების მიღებაზე.

ამ თვალსაზრისით, საქართველოს 60.2-ქულიანი მაჩვენებელი ქვეყნის ინსტიტუციური გარემოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი განზოგადებული შეფასებაა. თუმცა, საერთაშორისო შედარება აჩვენებს, რომ სამართლებრივი სისტემის ხარისხის გასაუმჯობესებლად კვლავ მნიშვნელოვანია სასამართლოებისა და სამართალდამცავი ინსტიტუტების ეფექტიანობის, საკუთრების უფლებების დაცვისა და სამართლებრივი ნორმების თანმიმდევრული აღსრულების უზრუნველყოფა.

მსოფლიო ბანკი ხაზს უსვამს, რომ WGI აღქმით მონაცემებს ეფუძნება და უნდა განიხილებოდეს მხოლოდ როგორც კვლევისა და პოლიტიკის ანალიზის ინსტრუმენტი. მისი გამოყენება არ არის რეკომენდებული სუვერენული საკრედიტო რეიტინგის ან კონკრეტული საინვესტიციო რისკის დამოუკიდებელ და საბოლოო საზომად.

შედეგად, საქართველოს კანონის უზენაესობის 60.2-ქულიანი მაჩვენებელი მიუთითებს სამართლებრივი და ინსტიტუციური გარემოს მდგომარეობაზე, რომლის გაუმჯობესებასაც მნიშვნელოვანი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ქვეყნის საინვესტიციო მიმზიდველობაზე. საერთაშორისო ინვესტორებისთვის კი გადამწყვეტი იქნება არა მხოლოდ შეფასებებში დაფიქსირებული შედეგი, არამედ ის, თუ რამდენად აისახება ინსტიტუციური ცვლილებები პრაქტიკაში.

წყაროები:

1. World Bank — Worldwide Governance Indicators, 2026 Update.

2. World Bank Data — Rule of Law: Governance Score (0–100).

3. World Bank — WGI Documentation and Methodology.

4. World Bank — WGI Usage Advisory.