EC.Europa.eu

ევროპული შესვლისა და გასვლის სისტემა EES ზოგიერთ ტურისტს შეცდომით მიიჩნევს შენგენის ზონაში ყოფნის წესების დამრღვევად. ბაზაში არ ფიქსირდება მოგზაურობის დასრულების ნიშნულები, და დღეების ათვლა სახლში დაბრუნების შემდეგაც გრძელდება. ბრიტანულმა სამომხმარებლო ორგანიზაციამ Which? მიიღო ათობით საჩივარი ელექტრონული კონტროლის შეფერხებებზე, რის გამოც უცხოელებს ჯარიმები და შესვლის აკრძალვა ემუქრებათ.

შენგენიდან გასვლა არ დაფიქსირდა

ოქტომბერში ბრიტანელი მწერალი ჯოჯო მოიესი მარსელის აეროპორტში პრობლემას წააწყდა, როდესაც საფრანგეთში ხუთდღიანი მოგზაურობის შემდეგ სახლში ბრუნდებოდა. მესაზღვრეებმა განაცხადეს, რომ მან გადააჭარბა ყოფნის ნებადართულ ვადას. ამავდროულად, წინა ექვსი თვის განმავლობაში მოიესმა შენგენის ზონაში დაშვებული 90 დღიდან მხოლოდ 23 დღე გაატარა.

გაირკვა, რომ EES-მა არ დააფიქსირა მისი გასვლა პორტუგალიიდან მაისში. ბაზაში მოგზაურობა რამდენიმე თვე გრძელდებოდა, თუმცა მწერალს ქვეყანა დიდი ხნის დატოვებული ჰქონდა. საფრანგეთის სასაზღვრო სამსახურის თანამშრომელმა იგი გააფრთხილა, რომ შეცდომის გასწორებამდე დაბრუნება შეიძლება დასრულდეს 10 ათას ევრომდე ჯარიმით და შესვლის ორწლიანი აკრძალვით. ეს გაფრთხილება ეხებოდა კონკრეტულ შემთხვევას და არა სანქციების ერთიან ოდენობას შენგენის ზონის ყველა ქვეყანაში.

სხვა მიმართვები აღწერს ელექტრონული სასაზღვრო კონტროლის მსგავს შეფერხებებს. ხანდაზმულ ბრიტანულ წყვილს სისტემამ არ ასახა ბილბაოს აეროპორტიდან გაფრენა, რის შემდეგაც მათი ნებადართული დღეების რაოდენობა შემცირებას განაგრძობდა. კიდევ ერთმა მოგზაურმა განაცხადა სერბეთისა და რუმინეთის საზღვარზე ორსაათიანი შემოწმების შესახებ: EES-ში არ აღმოჩნდა ჩანაწერი მისი შესვლის შესახებ ლა-მანშის გვირაბის გავლით. ამსტერდამის სხიპჰოლში მგზავრს ავტომატური კარიბჭის უარი აუხსნეს იმით, რომ სისტემაში მასზე რამდენიმე ჩანაწერი შეიქმნა.

ყოფნის დღეების არასწორი დათვლა აღწერა The Guardian-მაც. ჯეინ ნოლანმა და მისმა მეუღლემ საფრანგეთში 40 დღე გაატარეს და დიდ ბრიტანეთში დაბრუნების შემდეგ შენგენის ზონას აღარ სწვევიან. თუმცა ონლაინ შემოწმებამ აჩვენა, რომ მთელი 90-დღიანი ლიმიტი ამოწურულია. ივნისში გამგზავრებისას მათ პასპორტებში ბეჭედი ხელით ჩაურტყეს, რადგან ელექტრონული შემოწმება მაშინ შეჩერებული იყო. წყვილმა საფრანგეთის ხელისუფლებას მიმართა, მაგრამ პუბლიკაციის მომენტისთვის მცდარი დათვლის მიზეზი უცნობი რჩებოდა.

რატომ ხდება შეფერხებები

ევროპული შესვლისა და გასვლის სისტემა EES შეიქმნა ევროკავშირის არაწევრი ქვეყნების მოქალაქეთა მოკლევადიანი ყოფნის მოგზაურობების ავტომატური აღრიცხვისთვის. იგი აფიქსირებს საპასპორტო და ბიომეტრიულ მონაცემებს, ასევე 29 ევროპული სახელმწიფოს გარე საზღვრების გადაკვეთის თარიღებს. ეტაპობრივი ამოქმედება დაიწყო 2025 წლის 12 ოქტომბერს, ხოლო 2026 წლის 10 აპრილიდან სისტემა სრულად ამოქმედდა და პასპორტებში ბეჭდების ჩარტყმა ჩაანაცვლა.

EES-ის ერთ-ერთი ამოცანა გახდა იმ უცხოელების გამოვლენა, რომლებიც არღვევენ ნებისმიერი 180-დღიანი პერიოდის განმავლობაში 90 დღის წესს. იგი მოქმედებს შენგენის ზონაში მოკლევადიანი მოგზაურობებისთვის მოგზაურის სავიზო სტატუსის გათვალისწინებით. თუმცა გასვლის შესახებ ჩანაწერში დაშვებულ შეცდომას შეუძლია მთელი გაანგარიშება დაამახინჯოს: ადამიანი უკვე ზონის ფარგლებს გარეთ იმყოფება, ელექტრონული მრიცხველი კი მისი ყოფნის აღრიცხვას განაგრძობს.

ზაფხულში EES-ის გაშვებას თან ახლდა რიგები აეროპორტებში და ტექნიკური სირთულეები. დაყოვნებების შესამცირებლად ცალკეულ გამშვებ პუნქტებს უფლება მისცეს დროებით გადასულიყვნენ დოკუმენტების შემოწმების ძველ წესზე. Which? ვარაუდობს, რომ შეუსაბამობები შეიძლებოდა წარმოქმნილიყო აღრიცხვის სხვადასხვა პროცედურას შორის მონაცემთა გაცვლისას ან ბაზაში მონაცემების შემდგომი ატვირთვისას. ეს ჯერჯერობით ვერსიაა: გამოტოვებული ჩანაწერების ზუსტი მიზეზი ევროკომისიას არ დაუდასტურებია.

რით არის საშიში შეცდომები ბაზაში

არაკორექტული ჩანაწერი შეიძლება გამოვლინდეს მხოლოდ საზღვრის შემდეგი გადაკვეთისას. ასეთ შემთხვევაში ტურისტს უწევს იმის დამტკიცება, რომ მას ყოფნის ვადები არ დაურღვევია, ხშირად უშუალოდ რეისის წინ ან სასაზღვრო კონტროლზე. გარემოებებიდან და კონკრეტული ქვეყნის კანონმდებლობიდან გამომდინარე, შესაძლებელია ხანგრძლივი შემოწმებები, შესვლაზე უარი, ჯარიმა ან შემდგომ მოგზაურობებზე აკრძალვა.

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დაადასტურა, რომ ინფორმირებულია EES-ის მონაცემებში არსებული უზუსტობების შესახებ, მათ შორის არასრულ ჩანაწერებზე და იმ ცალკეული პირების რეგისტრაციაზე, რომლებზეც სისტემა საერთოდ არ უნდა ვრცელდებოდეს. უწყება ამ პრობლემებს ევროკომისიასთან განიხილავს და მოგზაურებს ურჩევს, თან იქონიონ წინა გასვლის დამადასტურებელი დოკუმენტები. ტურისტული ინდუსტრიის წარმომადგენლები მოითხოვენ მონაცემთა გასწორების გასაგებ მექანიზმს, რადგან ტექნიკური შეცდომების შედეგები მგზავრებს აწვებათ.

პრობლემა მხოლოდ ბრიტანელებს არ ეხება. EES გამოიყენება მესამე ქვეყნების უმეტესი მოქალაქეების მიმართ, რომლებიც მოკლე ვადით ჩადიან როგორც ვიზებით, ისე უვიზო რეჟიმის ფარგლებში. ამასთან, რიგი კატეგორიებისთვის, მათ შორის გარკვეული ბინადრობის ნებართვისა და გრძელვადიანი ვიზების მფლობელებისთვის, გათვალისწინებულია გამონაკლისები. აღწერილი შემთხვევები არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ შეცდომები შეეხო ყველა მოგზაურს ან რომ თითოეულს ერთნაირი სასჯელი ემუქრება.

როგორ გადავამოწმოთ მონაცემები და გავასწოროთ შეცდომა

ახალ მოგზაურობამდე შესაძლებელია ნებადართული ყოფნის ვადის შემოწმება ევროკავშირის ოფიციალურ პორტალზე. ინსტრუმენტში Check how long you can stay საჭიროა მიეთითოს სამგზავრო დოკუმენტის ტიპი და ნომერი, მისი გამცემი ქვეყანა და დანიშნულების სახელმწიფო. სურვილის შემთხვევაში შესაძლებელია შესვლისა და გასვლის სავარაუდო თარიღების დამატება. სერვისი აჩვენებს შემოწმების შედეგს («OK» ან «Not OK») და ხელმისაწვდომი დღეების რაოდენობას, მაგრამ არ იძლევა საზღვრის გადაკვეთის სრულ ისტორიას.

თუ დღეების რაოდენობა არ შეესაბამება რეალურ მოგზაურობებს ან სისტემა იტყობინება არასრული მონაცემების შესახებ, ღირს ჩანაწერის გადამოწმების მოთხოვნა. EES-ის მონაცემების გასწორებისთვის ევროკავშირის პორტალზე გამოქვეყნებულია ეროვნული უწყებების საკონტაქტო ინფორმაცია. მიმართვა უნდა გაკეთდეს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოებთან, სადაც მოხდა ბოლო შესვლა ან გასვლა, ან სავარაუდოდ წარმოიშვა შეცდომა. განცხადებაში უნდა აღიწეროს მარშრუტი, საზღვრის გადაკვეთის თარიღები და აღმოჩენილი შეუსაბამობა.

სასარგებლოა ჩასხდომის ტალონების, თვითმფრინავის, მატარებლის ან ავტობუსის ელექტრონული ბილეთების, მგზავრობის გადახდის ქვითრების და შენგენის ზონის გარეთ ყოფნის სხვა დამადასტურებელი საბუთების შენახვა. უწყებამ შესაძლოა მოითხოვოს პასპორტის ასლი და დამატებითი მასალები. მაგალითად, მოიესის მიმართვის განხილვისას პორტუგალიის ხელისუფლებამ მოითხოვა პასპორტის იურიდიულად დამოწმებული ასლი, თუმცა Which?-ის რედაქციამ პოლიციისგან გასვლის დადასტურება უკვე გადასცა. ეს მოთხოვნა ავტომატურად ვერ გავრცელდება ყველა ქვეყანაზე.

გაანგარიშების გადამოწმება უმჯობესია წინასწარ, სასაზღვრო კონტროლამდე: ელექტრონული ჩანაწერის გასწორებას შესაძლოა დრო დასჭირდეს. შეუსაბამობების მოგვარებამდე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია თან იქონიოთ მოგზაურობის ფაქტობრივი თარიღების დამადასტურებელი დოკუმენტები და საჭიროების შემთხვევაში წარუდგინოთ ისინი სასაზღვრო სამსახურის თანამშრომლებს.

ტურიზმის პერსპექტივები ევროპაში

EES-ის ეტაპობრივი დანერგვა დაიწყო 2025 წლის 12 ოქტომბერს, ხოლო 2026 წლის 10 აპრილს სისტემა ოფიციალურად სრული მოცულობით ამოქმედდა. თუმცა გადასვლა რთული აღმოჩნდა: ევროპულ აეროპორტებში სასაზღვრო კონტროლზე მრავალსაათიანი რიგები ჩნდებოდა, მგზავრები აგვიანებდნენ რეისებსა და გადაჯდომებზე. ზაფხულში ლოდინის დრო ცალკეულ აეროპორტებში ხუთ საათს აღწევდა. დაყოვნების მიზეზებს შორის ინდუსტრიის წარმომადგენლები ასახელებდნენ ტექნიკურ გაუმართაობას, არასაკმარის ავტომატიზაციას და თანამშრომლების ნაკლებობას.

სავარაუდოა, რომ გამართვის შემდეგ მოგზაურობების ელექტრონული აღრიცხვა დააჩქარებს საზღვრის გავლას და შეამცირებს ხელით შემოწმებების რაოდენობას. ჯერჯერობით კი დანერგვა დამატებით სირთულეებს ქმნის: რიგებსა და შეფერხებებს დაემატა მცდარი ჩანაწერები შესვლასა და გასვლაზე. სიახლის მიმართ დამოკიდებულება უმეტესწილად კრიტიკული რჩება მგზავრებსა და ტურისტული სფეროს წარმომადგენლებს შორის.

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ უცხოელებს უწევთ წესების დაცვის დამტკიცება მაშინაც კი, როდესაც უზუსტობა თავად სისტემამ დაუშვა. სანამ ჩანაწერების გასწორება ეროვნულ უწყებებში ცალკეულ მიმართვებს მოითხოვს, ნარჩუნდება დაყოვნებებისა და ჩაშლილი მოგზაურობების რისკი. ევროპულ ხელისუფლებას ესაჭიროება ასეთი შემთხვევების განხილვის სწრაფი და გასაგები მექანიზმი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ელექტრონული სასაზღვრო კონტროლის მიმართ ნდობა კიდევ უფრო შემცირდება.