საბერძნეთი ზრდას ანელებს, მაგრამ ვალს ამცირებს
საბერძნეთის ეკონომიკა 2026 წელს ზრდის უფრო სუსტი დინამიკით შედის, თუმცა სამხრეთ ევროპისთვის იშვიათი კომბინაციით: საბიუჯეტო პროფიციტით, შემცირებადი სახელმწიფო ვალით და მდგრადი საინვესტიციო მოთხოვნით. ევროკომისიის ახალი პროგნოზი აჩვენებს, რომ ათენი ევროკავშირის საშუალოზე მაღალ ტემპს ინარჩუნებს, თუმცა ენერგეტიკული შოკი, ძვირი იმპორტი, სამუშაო ძალის დეფიციტი და ევროპული დაფინანსების ნაწილის დასრულება აჩქარების სივრცეს ეტაპობრივად ავიწროებს.
საბერძნეთის ეკონომიკა ძლიერი ციკლის შემდეგ უფრო ნელა იზრდება
საბერძნეთი, რომელიც სულ ცოტა ხნის წინ ევროზონის სავალო კრიზისის სიმბოლოდ რჩებოდა, 2026 წელს ახალ ფაზაში შედის: ეკონომიკა აგრძელებს ზრდას, თუმცა აჩქარების ადრინდელი მარაგის გარეშე. 2025 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტის 2,1%-იანი მატების შემდეგ, ევროკომისიის პროგნოზით, ზრდა 2026 წელს 1,8%-მდე, ხოლო 2027 წელს 1,6%-მდე შენელდება.
მთლიანი შიდა პროდუქტი — ეს არის წლის განმავლობაში ეკონომიკაში წარმოებული ყველა საქონლისა და მომსახურების ღირებულება. საბერძნეთისთვის ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ როგორც საქმიანი აქტივობის ინდიკატორი, არამედ როგორც სავალო ტვირთის შემცირების საფუძველი: რაც უფრო სწრაფად იზრდება ნომინალური მშპ, მით უფრო უადვილდება ქვეყანას სახელმწიფო ვალის თანაფარდობის შემცირება ეკონომიკის მოცულობასთან.
შენელება არ ნიშნავს კრიზისულ მოდელთან დაბრუნებას. საბერძნეთის ზრდა კვლავ მოსალოდნელია ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელზე მაღალი, ხოლო ინვესტიციები მთავარ სტაბილიზატორად რჩება. თუმცა ზრდის სტრუქტურა იცვლება. კერძო მოხმარება სუსტდება ენერგომატარებლების ფასების ზეწოლისა და შინამეურნეობების რეალური შემოსავლების კლების გამო, მაშინ როდესაც ინვესტიციებს ევროპული ფონდებიდან სახსრების შემოდინება უჭერს მხარს.
ევროპული ფონდები ინვესტიციებს ინარჩუნებს
მხარდაჭერის ძირითად წყაროდ რჩება ევროკავშირის აღდგენისა და მდგრადობის მექანიზმი — რეფორმებისა და ინვესტიციების დაფინანსების პროგრამა, რომელიც პანდემიის შემდეგ შეიქმნა. საბერძნეთისთვის ეს სახსრები ინფრასტრუქტურის, ენერგეტიკის, ციფრული სერვისებისა და კერძო საინვესტიციო პროექტების მოდერნიზაციის ერთ-ერთ უმთავრეს ფაქტორად იქცა.
საინვესტიციო მოთხოვნა 2026 წელს, ევროკომისიის შეფასებით, მდგრადი დარჩება ევროპული სახსრების რეკორდული შემოდინების წყალობით. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ეკონომიკისთვის, სადაც საინვესტიციო პროექტების იმპორტზე დამოკიდებულება კვლავ მაღალია. საზღვარგარეთ აღჭურვილობის, მასალებისა და ტექნოლოგიების შესყიდვა ხელს უწყობს მოდერნიზაციას, მაგრამ ამავდროულად ზრდის იმპორტს და ზეწოლას ახდენს საგადამხდელო ბალანსის მიმდინარე ანგარიშზე.
მიმდინარე ანგარიში — ეს არის სხვაობა ქვეყნის შემოსავლებს (საქონლით, მომსახურებით ვაჭრობიდან, შემოსავლებიდან და გზავნილებიდან) და მის საგარეო გადახდებს შორის. საბერძნეთისთვის ეს მაჩვენებელი სუსტ წერტილად რჩება. მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი, პროგნოზის თანახმად, 2025 წლის მშპ-ს 6%-დან 2026 წელს 7,1%-მდე გაიზრდება, სანამ 2027 წელს 6,1%-მდე შემცირდება. ეს ნიშნავს, რომ ეკონომიკა საზღვარგარეთ კვლავ მეტს ხარჯავს, ვიდრე იღებს, მიუხედავად ძლიერი ტურისტული სექტორისა.
ენერგეტიკული შოკი ინფლაციურ წნეხს აბრუნებს
2026 წლის მთავარი რისკია ინფლაცია. 2025 წლის 2,9%-იანი საშუალო დონის შემდეგ, პროგნოზის მიხედვით, ის 2026 წელს 3,7%-მდე დაჩქარდება ენერგეტიკული ფასების ზრდის გამო. 2027 წელს ინფლაცია 2,4%-მდე უნდა შემცირდეს, თუმცა საბაზისო წნეხი საქონლისა და მომსახურების ფასებში შეიძლება უფრო დიდხანს შენარჩუნდეს.
ინფლაცია — ეს არის სამომხმარებლო ფასების საერთო ზრდა, რომელიც შემოსავლების მსყიდველობით უნარს ამცირებს. საბერძნეთისთვის ეს პრობლემა განსაკუთრებით მგრძნობიარეა, რადგან სამომხმარებლო კალათისა და საწარმოო ხარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილი დამოკიდებულია იმპორტირებულ ენერგიაზე, საწვავსა და ნედლეულზე. როდესაც ენერგია ძვირდება, ეფექტი თანდათან გადადის ტრანსპორტზე, პროდუქტებზე, მომსახურებაზე, იჯარასა და ბიზნესის თვითღირებულებაზე.
მთავრობა დარტყმის შერბილებას დროებითი მხარდამჭერი ზომებით ცდილობს. საუბარია საწვავის სუბსიდიებზე შინამეურნეობებისთვის, ტრანსპორტისა და სოფლის მეურნეობის დახმარებაზე, ბავშვიანი ოჯახებისთვის ერთჯერად გადახდებსა და საბორნე ოპერატორების კომპენსაციებზე. თუმცა მსგავსი ზომები ერთდროულად მხარს უჭერს მომხმარებლებს და ზრდის საბიუჯეტო ხარჯებს, რაც პროფიციტის შენარჩუნების ამოცანას უფრო ართულებს.
ბიუჯეტი ხარჯების მიუხედავად პროფიციტში რჩება
საბერძნეთის ფინანსური პოზიცია ევროპული მასშტაბით ძლიერი რჩება. 2025 წელს სახელმწიფო მართვის სექტორის საერთო ბალანსმა მშპ-ს 1,7%-ის ოდენობის პროფიციტი აჩვენა. 2026 წელს ის, პროგნოზის თანახმად, მშპ-ს 0,8%-მდე შემცირდება, ხოლო 2027 წელს — მშპ-ს 0,6%-მდე.
ბიუჯეტის პროფიციტი ნიშნავს, რომ სახელმწიფოს შემოსავლები ხარჯებს აღემატება. საბერძნეთისთვის ეს ინვესტორთა ნდობის საკვანძო მაჩვენებელია, რადგან ქვეყანა ათწლეულების განმავლობაში ასოცირდებოდა ჭარბ ვალთან, მკაცრ ეკონომიასა და საგარეო ფინანსურ მხარდაჭერაზე დამოკიდებულებასთან. დღევანდელი ტრაექტორია აჩვენებს, რომ ათენს შეუძლია ერთდროულად შეამციროს გადასახადები, გაზარდოს ცალკეული სოციალური გასაცემლები და შეინარჩუნოს დადებითი საბიუჯეტო შედეგი.
პროგნოზში გათვალისწინებულია საგადასახადო ტვირთის შემსუბუქებისა და ხარჯების ზრდის ზომები: ფიზიკურ პირთა შემოსავლის გადასახადის, უძრავი ქონების გადასახადისა და დამატებული ღირებულების გადასახადის შემცირება, პენსიებისა და საჯარო სექტორის ხელფასების მომატება. მათი ღირებულება შეფასებულია მშპ-ს 0,6%-ად 2026 წელს და მშპ-ს 0,8%-ად მუდმივ საფუძველზე 2027 წლიდან. დამატებითი დროებითი ენერგეტიკული ზომები კიდევ დაახლოებით მშპ-ს 0,2%-ად ფასდება.
სახელმწიფო ვალი მოსალოდნელზე სწრაფად მცირდება
ბერძნული მაკროსურათის ყველაზე ძლიერი ნაწილი სახელმწიფო ვალის შემცირებაა. პროგნოზის მიხედვით, მისი შეფარდება მშპ-სთან 2025 წლის 146,1%-დან 2026 წელს 140,7%-მდე, ხოლო 2027 წელს 134,4%-მდე შემცირდება. ეს კვლავ ევროზონაში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი დონეა, თუმცა მოძრაობის მიმართულება მდგრადი რჩება.
სახელმწიფო ვალი მშპ-სთან მიმართებით აჩვენებს, რამდენად დიდია ქვეყნის ვალი მისი ეკონომიკის ზომასთან შედარებით. ამ თანაფარდობის კლება შეიძლება მოხდეს არა მხოლოდ ვალების პირდაპირი დაფარვის ხარჯზე, არამედ ნომინალური მშპ-ს ზრდის, ინფლაციის, პირველადი პროფიციტებისა და ძველი ვალდებულებების მომსახურების უფრო დაბალი ღირებულების ხარჯზეც.
საბერძნეთის ფინანსთა სამინისტრო თავის ყოველწლიურ ანგარიშში ასევე მიუთითებდა, რომ ვალმა 2025 წლის ბოლოს 362,9 მლრდ ევრო, ანუ მშპ-ს 146,1% შეადგინა, ერთი წლით ადრინდელ მშპ-ს 154,2%-თან შედარებით. 2026 წლისთვის უწყება ელოდა შემდგომ შემცირებას მშპ-ს 136,8%-მდე, რაც ევროკომისიის შეფასებასთან შედარებით უფრო ოპტიმისტურ საბიუჯეტო ტრაექტორიაზე მიუთითებს.
ინვესტორებისთვის ეს მნიშვნელოვანი სიგნალია. მაღალი ვალის მქონე ქვეყანა კვლავ დაუცველი რჩება განაკვეთების ზრდისა და საგარეო შოკების მიმართ, თუმცა მდგრადი პროფიციტი და სავალო ტვირთის კლება ამცირებს სავალო არასტაბილურობაში დაბრუნების რისკს.
შრომის ბაზარი მდგრადია, თუმცა სტრუქტურული პრობლემები რჩება
შრომის ბაზარი ბერძნული აღდგენის ერთ-ერთ წინააღმდეგობრივ ელემენტად რჩება. უმუშევრობა, პროგნოზის თანახმად, 2025 წლის 8,9%-დან 2026 წელს 8,3%-მდე და 2027 წელს 7,9%-მდე შემცირდება. ეს შესამჩნევი გაუმჯობესებაა კრიზისულ ათწლეულთან შედარებით, თუმცა მაჩვენებელი კვლავ ევროკავშირის საშუალო დონეზე მაღალია.
ELSTAT-მა განაცხადა, რომ 2026 წლის პირველ კვარტალში უმუშევრობამ 10,6% შეადგინა, რაც წინა კვარტალთან შედარებით გაიზარდა. ასეთი კვარტალური მერყეობა ასახავს სეზონურობას, დასაქმების სტრუქტურას და რიგი დარგების დამოკიდებულებას ტურიზმზე, მშენებლობასა და მომსახურებაზე.
ხანგრძლივი უმუშევრობა განსაკუთრებით მაღალი რჩება. ეს ნიშნავს, რომ ადამიანების ნაწილი ვერ პოულობს სამუშაოს ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მაშინაც კი, როდესაც ეკონომიკა იზრდება. მიზეზებს შორისაა უნარების შეუსაბამობა დამსაქმებელთა მოთხოვნებთან, ბავშვებსა და ხანდაზმულ ნათესავებზე ხელმისაწვდომი ზრუნვის ნაკლებობა, რეგიონული განსხვავებები და მუშახელის შეზღუდული მობილურობა.
ამავდროულად, ტურიზმსა და მშენებლობაში კადრების დეფიციტი ნარჩუნდება. ეს ხელს უწყობს ხელფასების ზრდას, მაგრამ ასევე ზრდის ბიზნესის ხარჯებს. თუ შრომის მწარმოებლურობა ისევე სწრაფად არ გაიზრდება, სახელფასო წნეხი შეიძლება ფასებში გადავიდეს და ინფლაციას შეუწყოს ხელი.
ტურიზმი ეკონომიკას ეხმარება, მაგრამ საგარეო წყვეტას ვერ ავსებს
ტურიზმი საბერძნეთის მთავარ საექსპორტო აქტივად რჩება. საბერძნეთის ბანკმა განაცხადა, რომ 2025 წელს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების ვიზიტებიდან შემოსავლები 9,4%-ით გაიზარდა, ხოლო შემომავალი ნაკადი 6,4%-ით გაიზარდა. ტურისტული მომსახურების ბალანსის პროფიციტმა 20 მლრდ ევროს გადააჭარბა, რამაც ბერძნულ მიმართულებებზე მდგრადი მოთხოვნა დაადასტურა.
თუმცა ძლიერი ტურიზმიც კი ვერ აღმოფხვრის საგარეო დისბალანსს. ინვესტიციების ზრდა ზრდის აღჭურვილობისა და მასალების იმპორტს, ხოლო ენერგეტიკული შოკი ზრდის საწვავისა და ელექტროენერგიის ღირებულებას. ამიტომ მიმდინარე ანგარიში დეფიციტში რჩება, მიუხედავად მოგზაურობიდან მიღებული მაღალი შემოსავლებისა.
ეკონომიკისთვის ეს ნიშნავს საგარეო დაფინანსებაზე დამოკიდებულებას და გლობალური ფასებისადმი მგრძნობელობას. თუ ენერგია უფრო დიდხანს დარჩება ძვირი, ხოლო ტურისტული მოთხოვნა ევროპაში შემოსავლების კლების გამო შესუსტდება, მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი შეიძლება უფრო შესამჩნევ შეზღუდვად იქცეს.
თავდაცვის ხარჯები და გადასახადები საბიუჯეტო ბალანსს ცვლის
ბიუჯეტზე დამატებით ზეწოლას თავდაცვის პოლიტიკა ახდენს. თავდაცვის ხარჯები, პროგნოზის მიხედვით, 2025 წლის მშპ-ს 2,4%-დან 2026 წელს მშპ-ს 2,6%-მდე გაიზრდება. საბერძნეთისთვის ეს მაჩვენებელი ტრადიციულად უფრო მაღალია, ვიდრე ევროკავშირის ბევრ ქვეყანაში, უსაფრთხოების რეგიონული ფაქტორებისა და შესყიდვების გრძელვადიანი ვალდებულებების გამო.
ამავდროულად, ხელისუფლება საგადასახადო შეღავათებსა და სოციალურ ზომებს ახორციელებს. გადასახადების შემცირება მხარს უჭერს შინამეურნეობებსა და ბიზნესს, თუმცა ამცირებს საბიუჯეტო მანევრის სივრცეს. ჯერჯერობით ეკონომიკის ნომინალური ზრდა და გადასახადების ამოღების გაუმჯობესება ამ გადაწყვეტილებების კომპენსირებას ახდენს, თუმცა სიმტკიცის მარაგი უსაზღვრო არ არის.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს გადასახადებისგან თავის არიდებასთან ბრძოლას. დამატებული ღირებულების გადასახადის უკეთესი ამოღება 2025 წლის ძლიერი საბიუჯეტო შედეგის ერთ-ერთ მიზეზად იქცა. თუ ეს ეფექტი მდგრადი აღმოჩნდება, საბერძნეთი შეძლებს ხარჯების ნაწილის დაფინანსებას ბალანსის გაუარესების გარეშე. თუ არა, პროფიციტი შეიძლება სწრაფად შემცირდეს.
ევროკავშირის საშუალოზე მაღალი ზრდა რისკებს არ ხსნის
საბერძნეთი უკეთესად გამოიყურება, ვიდრე სავალო კრიზისის დროს, თუმცა მისი ეკონომიკა მოწყვლადი რჩება. ზრდა ეყრდნობა ინვესტიციებს, ევროპულ ფონდებს, ტურიზმსა და საბიუჯეტო დისციპლინას. თითოეულ ამ ფაქტორს შეზღუდვა გააჩნია. ევროპული დაფინანსება ეტაპობრივად შემცირდება აღდგენის პროგრამის საკვანძო ეტაპების დასრულების შემდეგ, ტურიზმი დამოკიდებულია საგარეო მოთხოვნაზე, ხოლო საბიუჯეტო პროფიციტი შეიძლება საგადასახადო შეღავათების, ენერგეტიკული სუბსიდიებისა და თავდაცვის ხარჯების გამო შევიწროვდეს.
ათენის მთავარი მაკროეკონომიკური დილემა იმაში მდგომარეობს, რომ ქვეყანას ერთდროულად სჭირდება მოსახლეობის შემოსავლების მხარდაჭერა, ინვესტიციების დაჩქარება, ვალის შემცირება და ინფლაციის დამკვიდრების აღკვეთა. ეს ამოცანების იშვიათი კომბინაციაა, განსაკუთრებით ენერგიის მაღალი იმპორტისა და შრომის ბაზარზე არსებული სტრუქტურული პრობლემების მქონე ეკონომიკისთვის.
საბერძნეთი ევროზონაში პოსტკრიზისული აღდგენის ერთ-ერთ მაგალითად რჩება, თუმცა 2026–2027 წლების პროგნოზი სწრაფი ნახტომიდან მართვადი შენელების უფრო რთულ ფაზაზე გადასვლას აჩვენებს. როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, ინვესტორებისა და ხელისუფლებისთვის მთავარი რისკი თვითონ მშპ-ს ტემპების კლებაში კი არ მდგომარეობს, არამედ იმაში, რომ ზრდა სულ უფრო მეტად ხდება დამოკიდებული დროებით საყრდენებზე — ევროპულ ფონდებზე, ტურისტულ მოთხოვნასა და საბიუჯეტო სტიმულებზე; თუ ენერგეტიკული ფასები მაღალი დარჩება, ხოლო საინვესტიციო ციკლი ევროკავშირის პროგრამების დასრულების შემდეგ დასუსტდება, ვალის შემცირება შეიძლება გაგრძელდეს, თუმცა ზრდის ხარისხი ნაკლებად მდგრადი გახდება.
