პორტუგალიამ ინვესტორები მოატყუა: „ოქროს ვიზის“ მფლობელები მოქალაქეობას თავად სახელმწიფოს ბრალით ვერ იღებენ
ცხრა პორტუგალიური იურიდიული ფირმისგან შემდგარმა ჯგუფმა პორტუგალიის ომბუდსმენს ოფიციალური საჩივრით მიმართა 1260 უცხოელის სახელით, რომლებმაც ბინადრობის ნებართვა „ოქროს ვიზის“ პროგრამით მიიღეს. საჩივარი შეტანილია 2026 წლის 26 ივნისს. განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ სახელმწიფომ ისინი უსამართლოდ ჩამოაშორა მოქალაქეობის დაჩქარებული წესით მიღების უფლებას – მაშინ, როცა თავად ინვესტორებს არცერთი წესი არ დაურღვევიათ.
პრობლემა წარმოიშვა მოქალაქეობის შესახებ ახალი კანონის გამო, რომელიც ძალაში 2026 წლის 19 მაისს შევიდა. ადრე უცხოელს შეეძლო პორტუგალიურ პასპორტზე პრეტენზია ქვეყანაში ხუთი წლის ცხოვრების შემდეგ განეცხადებინა. ახალმა კანონმა ეს ვადა ათ წლამდე გაზარდა.
თავისთავად ვადის გაზრდა არ იქნებოდა ასეთი მწვავე პრობლემა, რომ არა სხვა ცვლილება – უფრო ტექნიკური, მაგრამ სწორედ ის ურტყამს ინვესტორებს ყველაზე მეტად. ადრე ცხოვრების ვადის ათვლა იწყებოდა ბინადრობის ნებართვაზე საბუთების შეტანის მომენტიდან. ახლა ათვლა იწყება მხოლოდ იმ მომენტიდან, როდესაც საიმიგრაციო უწყება ფაქტობრივად გასცემს ამ დოკუმენტს ხელზე.
სხვაობა ერთი შეხედვით უმნიშვნელო ჩანს, მაგრამ პრაქტიკაში ის კრიტიკულია: საიმიგრაციო უწყება განცხადებების დამუშავებას წლების განმავლობაში ვერ ასწრებს. კანონით გადაწყვეტილება 90 დღეში უნდა მიიღებოდეს, თუმცა ლოდინის რეალური ვადები სამ-ხუთ წლამდე იწელება, ხოლო განმცხადებელთა ნაწილი 2021 წლიდან ელოდება. გამოდის, რომ ადამიანი წლების განმავლობაში კეთილსინდისიერად ელის თავის რიგს არა საკუთარი ბრალით, შემდეგ კი სახელმწიფო ამ ლოდინის წლებს მოქალაქეობის მისაღებ ვადაში ჩათვლაზეც უარს ამბობს.
ახალი კანონი გამონაკლისს ითვალისწინებს მხოლოდ მათთვის, ვინც მოასწრო განცხადების შეტანა უშუალოდ მოქალაქეობაზე (და არა უბრალოდ ბინადრობის ნებართვაზე) 2026 წლის 18 მაისამდე – მათთვის ძველი, ხუთწლიანი ვადა ნარჩუნდება. ყველა დანარჩენი, ვინც თავად უწყების შეფერხებების გამო ვერ მოასწრო ამ ეტაპამდე მისვლა, ახალ, უფრო მკაცრ წესებში ექცევა.
დაზარალებული ინვესტორების წარმომადგენელი იურისტები დაჟინებით ამტკიცებენ: ადამიანებმა შეასრულეს ყველა თავიანთი ვალდებულება – ჩადეს თანხა, გადაიხადეს ყველა მოსაკრებელი, დაიცვეს პროგრამის მოთხოვნები – და არ უნდა აგებდნენ პასუხს იმაზე, რომ სახელმწიფო უწყება თავის მოვალეობას დროულად ვერ ასრულებდა.
საჩივარი შეტანილია ორგანოში, რომელსაც შეუძლია სახელმწიფო დაწესებულებების მოქმედებების შემოწმება, დოკუმენტების გამოთხოვა და დაშვებული დარღვევების გამოსწორების მიღწევა. მას არ შეუძლია კანონის პირდაპირ გაუქმება, მაგრამ აქვს უფლება, საკითხი ქვეყნის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადასცეს გადასამოწმებლად – და იურისტების გათვლაც სწორედ ამაზეა.
მთავრობას კანონის ძალაში შესვლის მომენტიდან 90 დღე აქვს იმისათვის, რომ გამოაქვეყნოს განმარტებები, თუ როგორ გამოიყენება ის პრაქტიკაში. დღეის მდგომარეობით ასეთი განმარტებები არ გამოქვეყნებულა, რის გამოც ათასობით განმცხადებელმა უბრალოდ არ იცის, რა ელის.
2025 წლის დეკემბერში პორტუგალიის საკონსტიტუციო სასამართლომ უკვე განიხილა მსგავსი საჩივარი და ახალი წესები კანონიერად ცნო – მათ შორის ვადის ათ წლამდე გაზრდა და ათვლის ახალი წესი. ეს გადაწყვეტილება ართულებს ინვესტორების პოზიციას, თუმცა არ უხურავს მათ გზას ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მიმართვისთვის, თუ პორტუგალიის შიგნით თავდაცვის ყველა შესაძლებლობა ამოიწურება. პარალელურად მზადდება კიდევ ერთი, ინვესტორების კოლექტიური სარჩელი პორტუგალიის სახელმწიფოს წინააღმდეგ.
