English  עברית  ქართული  Русский  

ევროკავშირის წესებმა შესაძლოა საცხოვრებლის დაფინანსება გააძვიროს

ევროკავშირის წესებმა შესაძლოა საცხოვრებლის დაფინანსება გააძვიროს

საბანკო რეგულირების ევროპულ რეფორმას შეუძლია მშენებლობისა და უძრავი ქონების ენერგეტიკული განახლების ცალკეული სესხები გააძვიროს. თუმცა, საცხოვრებლის ფასების ფაქტობრივი ზრდა ჯერ დადასტურებული არ არის: ეს დარგობრივი გაერთიანების გაფრთხილებაა და არა ახალი ნორმების მოქმედების დამტკიცებული შედეგი.

ევროკომისია 2027 წლისთვის საბანკო რეფორმას ამზადებს

2026 წლის 17 ივლისს ევროკავშირის ხელისუფლებამ ევროპული საბანკო სექტორის კონკურენტუნარიანობის ამაღლების პროგრამა წარადგინა. ის ითვალისწინებს მარეგულირებელი გადაკვეთების შემცირებას, ტრანსსასაზღვრო საბანკო ბაზრის განვითარებას და იმ ნორმების გადახედვას, რომლებმაც შესაძლოა შეზღუდოს საკრედიტო ორგანიზაციების შესაძლებლობა, დააფინანსონ ეკონომიკა.

პროგრამა ჯერჯერობით არ ცვლის მოქმედ კანონმდებლობას და არ ამცირებს ბანკების კაპიტალის მოთხოვნებს. კონკრეტული საკანონმდებლო წინადადებები 2027 წლის პირველ კვარტალში უნდა გამოჩნდეს. ამის შემდეგ ისინი ევროპარლამენტთან და ევროკავშირის საბჭოსთან უნდა შეთანხმდეს.

უძრავი ქონების ბაზარზე დისკუსიის მიზეზი გერმანული დარგობრივი ასოციაციის ZIA-ს განცხადება გახდა. The European-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დარგის წარმომადგენლები შიშობენ საცხოვრებელი, კომერციული უძრავი ქონებისა და შენობების ენერგეტიკული მოდერნიზაციის საპროექტო დაფინანსების გაძვირებას.

გამოქვეყნებული მასალიდან არ გამომდინარეობს დასკვნა, რომ საბანკო წესებმა უკვე გამოიწვია ახალაშენებული ობიექტების გაძვირება. ის აღწერს შესაძლო მექანიზმს: თუ სესხი ბანკისგან მეტ საკუთარ კაპიტალს მოითხოვს, საკრედიტო ორგანიზაციამ შესაძლოა გაზარდოს საპროცენტო განაკვეთი, საკომისიო ან მოთხოვნები დეველოპერის მიმართ.

ქვედა ზღვარი ზღუდავს ბანკების შიდა მოდელებს

დავის ერთ-ერთ მთავარ საგნად იქცა კაპიტალის მოთხოვნების გაანგარიშების ქვედა ზღვარი, ანუ output floor. ეს მექანიზმი პირველ რიგში ვრცელდება ბანკებზე, რომლებიც საკრედიტო რისკის შესაფასებლად შიდა მოდელებს იყენებენ.

შიდა მოდელმა შესაძლოა აჩვენოს, რომ კონკრეტული საკრედიტო პორტფელი ნაკლებად რისკიანია, ვიდრე ეს ერთიანი სტანდარტული გაანგარიშებიდან გამომდინარეობს. ქვედა ზღვარი ბანკს საშუალებას არ აძლევს, რისკის მიხედვით შეწონილი აქტივების გაანგარიშებული მოცულობა სტანდარტული მეთოდით მიღებული შედეგის დადგენილ წილზე დაბლა შეამციროს.

2026 წელს კოეფიციენტი 55%-ს შეადგენს. 2027 წელს ის 60%-მდე გაიზრდება, 2028 წელს — 65%-მდე, 2029 წელს — 70%-მდე, ხოლო 2030 წლიდან მიაღწევს საბოლოო დონეს — 72,5%-ს. ეს გრაფიკი გამყარებულია ევროკავშირის რეგლამენტით 2024/1623, რომელიც ახორციელებს „ბაზელ III“-ის საერთაშორისო მოთხოვნების დასკვნით ეტაპს.

საუბარი არ არის ბანკის კაპიტალის პირდაპირ 55%-ით ან 72,5%-ით გაზრდაზე. მარეგულირებელი ადარებს რისკის მიხედვით შეწონილი აქტივების ორ მაჩვენებელს: შიდა მოდელის გამოყენებით გამოთვლილსა და სტანდარტული მეთოდით მიღებულს, დადგენილი კოეფიციენტის გათვალისწინებით. მოთხოვნები საკუთარი სახსრების მიმართ უკვე საბოლოო სიდიდეზე ვრცელდება.

მიმდინარე ეფექტი დარგობრივ გაფრთხილებებზე ნაკლები აღმოჩნდა

განცხადება იმის შესახებ, რომ ქვედა ზღვარი უკვე ბოჭავს საბანკო კაპიტალის მნიშვნელოვან მოცულობას, დაზუსტებას საჭიროებს. ევროპის საბანკო ორგანოს 2025 წლის სტრეს-ტესტის შედეგებით, არცერთი მონაწილე ბანკი არ აღმოჩენილა ამ მექანიზმით შეზღუდული გარდამავალ საფუძველზე საანგარიშო პერიოდში 2027 წლის ბოლომდე.

წესების სრული ამოქმედებისას შედეგი იცვლება: ქვედა ზღვარი სავალდებულო ხდება რიგი ბანკებისთვის, რომლებიც შიდა მოდელებს იყენებენ, ხოლო პირველი დონის ძირითადი კაპიტალის საერთო კოეფიციენტი მცირდება. მარეგულირებელმა გარდამავალ და სრულ რეჟიმებს შორის სხვაობა 129 საბაზისო პუნქტად შეაფასა, საიდანაც დაახლოებით 110 პუნქტი დაკავშირებულია ქვედა ზღვართან და მისი გაანგარიშებისას დროებით შეღავათებთან. ერთი საბაზისო პუნქტი უდრის 0,01 პროცენტულ პუნქტს.

ეს ნიშნავს, რომ კაპიტალზე დატვირთვის გაზრდის გრძელვადიანი რისკი არსებობს, მაგრამ მტკიცება მის ერთნაირ და უკვე დამდგარ გავლენაზე მთელ ბაზარზე არაზუსტი იქნებოდა. ეფექტი დამოკიდებულია ბანკზე, მისი აქტივების სტრუქტურასა და რისკის შეფასების გამოყენებულ მეთოდზე.

სამშენებლო სესხებმა შესაძლოა მიიღოს 150%-იანი რისკის წონა

ცალკეული მოთხოვნები ვრცელდება მიწის შეძენის, ტერიტორიის განვითარებისა და მშენებლობის დაფინანსებაზე. ევროპულ რეგულირებაში ასეთ ოპერაციებს ADC-დაფინანსებას უწოდებენ (ინგლისური Acquisition, Development and Construction-დან).

სტანდარტული მიდგომისას ასეთ სესხებს ჩვეულებრივ 150%-იანი რისკის წონა ენიჭება. ეს არ ნიშნავს, რომ ბანკი ვალდებულია დაარეზერვოს სესხის 150%-ის ტოლი თანხა. კოეფიციენტი გამოიყენება რისკის გათვალისწინებით აქტივების გაანგარიშებისას, რის საფუძველზეც შემდეგ განისაზღვრება საჭირო კაპიტალი.

საცხოვრებელი მშენებლობისთვის წონა შეიძლება შემცირდეს 100%-მდე, თუ პროექტი აკმაყოფილებს ორ პირობას. ხელშეკრულებების არანაკლებ 50% უნდა მოდიოდეს მოთხოვნების შესაბამის წინასწარ გაყიდვებზე, წინასწარ იჯარაზე ან უკვე დადებულ ნასყიდობისა და იჯარის ხელშეკრულებებზე. წინასწარი გაყიდვისას მყიდველის ფულადი შენატანი უნდა შეადგენდეს ფასის არანაკლებ 10%-ს, ხოლო წინასწარი იჯარისას — არანაკლებ სამი თვის საიჯარო გადასახადს.

გარდა ამისა, მსესხებლის საკუთარი სახსრები უნდა შეადგენდეს მზა საცხოვრებელი ობიექტის საექსპერტო ღირებულების არანაკლებ 25%-ს. სწორედ ასეთი ზღვარია გათვალისწინებული ევროპის საბანკო ორგანოს საბოლოო რეკომენდაციებში. თავდაპირველ პროექტში განიხილებოდა 35%, თუმცა კონსულტაციების შემდეგ მაჩვენებელი შემცირდა.

სოციალური საცხოვრებლის ზოგიერთი პროექტისთვის მოქმედებს უფრო მოქნილი რეჟიმი. საკუთარი მონაწილეობის მოთხოვნა შეიძლება შემცირდეს 20%-მდე, ხოლო დადასტურებული მოთხოვნა, რომელიც აჭარბებს მიწოდებას, ნებადართულია გათვალისწინებულ იქნას წინასწარი ხელშეკრულებების ჩვეულებრივი მოცულობის ნაცვლად.

საპროექტო კომპანიები რეიტინგის გარეშე ცალკე შეფასებას მოითხოვს

უძრავი ქონება ხშირად შენდება სპეციალურად შექმნილი საპროექტო კომპანიების მეშვეობით. ასეთი სტრუქტურა კონკრეტული ობიექტის აქტივებს, ვალდებულებებსა და ფულად ნაკადებს დეველოპერის დანარჩენი ბიზნესისგან განაცალკევებს. ახალ კომპანიას, როგორც წესი, არ გააჩნია გარე საკრედიტო რეიტინგი.

2032 წლის 31 დეკემბრამდე ქვედა ზღვრის გაანგარიშებისას ბანკებს შეუძლიათ გამოიყენონ 65%-იანი რისკის წონა გარკვეული კორპორატიული მსესხებლების მიმართ გარე რეიტინგის გარეშე, თუ მათი დეფოლტის ალბათობა, გაანგარიშებული შიდა მოდელით, არ აღემატება 0,5%-ს. გარდამავალი რეჟიმის დასრულების შემდეგ მრავალი მსგავსი კორპორატიული მოთხოვნის წონა შესაძლოა სტანდარტულ 100%-მდე გაიზარდოს, თუ კანონმდებლობა არ შეიცვლება.

თუმცა, 65-პროცენტიანი რეჟიმი არ შეიძლება ავტომატურად გავრცელდეს თითოეულ საპროექტო კომპანიაზე. თუ სესხი ეხება მიწის შეძენას, დეველოპმენტსა და მშენებლობას, მასზე ვრცელდება ADC-დაფინანსების სპეციალური წესები. სხვა შემთხვევებში მოთხოვნა შეიძლება დაკვალიფიცირდეს როგორც კორპორატიული ან სპეციალიზებული დაფინანსება. საბოლოო წონა დამოკიდებულია გარიგების იურიდიულ და ეკონომიკურ სტრუქტურაზე.

ბანკებს შეუძლიათ დროებითი შეღავათების დასრულება უკვე გრძელვადიანი სესხების გაცემისას გაითვალისწინონ. შედეგი შეიძლება იყოს არა მხოლოდ უფრო მაღალი განაკვეთი, არამედ დეველოპერის საკუთარი სახსრების მოთხოვნილი წილის ზრდა, წინასწარი გაყიდვების პირობების გამკაცრება და უზრუნველყოფის დამატებითი მოთხოვნები.

ZIA აფრთხილებს ახალი მშენებლობისთვის არსებული რისკის შესახებ

გერმანიის უძრავი ქონების ფედერაცია ZIA თავისი წევრების მეშვეობით წარმოადგენს დარგის დაახლოებით 37 ათას კომპანიას. მისი პრეზიდენტი ირის შობერლი მიიჩნევს, რომ ერთიანმა გამამრავლებელმა კოეფიციენტებმა შესაძლოა წინააღმდეგობა შექმნას საცხოვრებელი მშენებლობის გაზრდის ამოცანასთან.

თავის განცხადებაში ევროკავშირის საბანკო რეგულირების შესახებ ორგანიზაციამ მხარი დაუჭირა გარე რეიტინგების არმქონე კომპანიების, სპეციალიზებული დაფინანსებისა და უძრავი ქონების ენერგეტიკული განახლების სესხების რეჟიმის გადახედვის გეგმებს.

ეს არის დარგობრივი გაერთიანების პოზიცია, რომელიც დაინტერესებულია დეველოპმენტის ხელმისაწვდომი დაფინანსებით. ის აჩვენებს რეგულირების შესაძლო შედეგებს დეველოპერებისთვის, მაგრამ თავისთავად არ ადასტურებს განაკვეთების ან ფასების მომავალი ზრდის მასშტაბს.

ენერგეტიკული მოდერნიზაცია ზრდის მოთხოვნას კრედიტებზე

კაპიტალის დამატებითი საჭიროება დაკავშირებულია ევროპული უძრავი ქონების ფონდის განახლებასთან. ევროკავშირში შენობების დაახლოებით 75%-ს დაბალი ენერგოეფექტიანობა აქვს, ხოლო ენერგეტიკული მოდერნიზაციის წლიური ტემპი დაახლოებით 1%-ს შეადგენს.

შენობების ენერგეტიკული მახასიათებლების შესახებ განახლებული დირექტივა ითვალისწინებს ენერგომოხმარების ეტაპობრივ შემცირებას, მზის ენერგეტიკისა და დამტენი ინფრასტრუქტურის განვითარებას, ასევე 2050 წლისთვის უძრავი ქონების ნულოვანი ემისიის ფონდზე გადასვლას. სახელმწიფო ორგანიზაციების ახალი შენობები უემისიო სტანდარტს 2028 წლიდან უნდა აკმაყოფილებდეს, ხოლო დანარჩენი ახალაშენებული ობიექტები — 2030 წლიდან.

2026 წლის 15 ივლისს ევროკავშირის ხელისუფლებამ ოფიციალური შეტყობინებები გაუგზავნა გაერთიანების 27-ვე სახელმწიფოს ეროვნულ კანონმდებლობაში დირექტივის არასრული გადატანის გამო. ვადა 29 მაისს ამოიწურა. ამის შესახებ ევროკომისიის ენერგეტიკულმა ქვედანაყოფმა განაცხადა.

ახალი მოთხოვნები ზრდის მოთხოვნას დათბუნების, ფანჯრების, გათბობის სისტემებისა და სხვა აღჭურვილობის შეცვლის გრძელვადიან დაფინანსებაზე. საბანკო პროგრამა ითვალისწინებს ენერგეტიკულ გადასვლასთან დაკავშირებული სპეციალიზებული და საპროექტო კრედიტების რეჟიმის შეფასებას. კონკრეტული შეღავათები ასეთი სესხებისთვის ჯერ მიღებული არ არის.

€230 მილიარდი არ წარმოადგენს ახალ ფულს

წინა ვერსიაში ფორმულირება €230 მილიარდის გამოთავისუფლების შესახებ დაზუსტებას საჭიროებდა. საუბარი არ არის ახალი კაპიტალის შექმნაზე და არც იმ თანხაზე, რომელიც ავტომატურად შევა საცხოვრებლის ბაზარზე.

ტრანსსასაზღვრო გამონაკლისების არარსებობა ზღუდავს დაახლოებით €230 მილიარდის მაღალხარისხიანი ლიკვიდური აქტივების გადაადგილების შესაძლებლობას იმავე საბანკო ჯგუფებში შემავალ კომპანიებს შორის. ასეთი აქტივები უკვე იმყოფება საბანკო ბალანსებზე, მაგრამ ყოველთვის არ შეუძლიათ თავისუფლად გადანაწილდნენ მშობელ და შვილობილ ორგანიზაციებს შორის სხვადასხვა ქვეყანაში.

შეზღუდვების შერბილებამ შესაძლოა ბანკებს ლიკვიდობის უფრო ეფექტურად გამოყენების საშუალება მისცეს. ეს არ იძლევა დაკრედიტების პროპორციული ზრდის გარანტიას და არ ითვალისწინებს სახსრების სავალდებულო მიმართვას მშენებლობაში. ბანკები შეძლებენ რესურსების გამოყენებას კორპორატიული სესხებისთვის, ფასიანი ქაღალდებისთვის, ინფრასტრუქტურისთვის, რეზერვებისთვის ან სხვა ოპერაციებისთვის.

ბაზარი რეფორმას არათანაბრად იგრძნობს

უდიდესი ზეწოლა შესაძლოა განიცადონ პროექტებმა მაღალი სასესხო ტვირთით, წინასწარი გაყიდვების მცირე მოცულობით, მშენებლობის ხანგრძლივი ვადითა და დეველოპერის შეზღუდული საკუთარი კაპიტალით. უფრო მდგრადმა პროექტებმა დადასტურებული მოთხოვნითა და დეველოპერის არსებითი მონაწილეობით შესაძლოა მიიღოს 100-პროცენტიანი რისკის წონა 150-პროცენტიანის ნაცვლად.

სესხის ღირებულებაზე ასევე გავლენას ახდენს ძირითადი განაკვეთები, ბანკის მიერ სახსრების მოზიდვის ფასი, მშენებლობის ღირებულება, გირაო, პროექტის მოსალოდნელი შემოსავლიანობა და კრედიტორებს შორის კონკურენცია. ამიტომ საბანკო წესების მომავალი ეფექტის გამოყოფა სხვა საბაზრო ფაქტორებისგან კონკრეტული გარიგებების მონაცემების გარეშე შეუძლებელია.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იუწყებიან, ZIA-ს გაფრთხილება მიუთითებს რეალურ გრძელვადიან რისკზე, თუმცა თავდაპირველი მასალა გადაჭარბებულად აფასებს გაანგარიშების ქვედა ზღვრის უკვე დამდგარ ეფექტს. სტრეს-ტესტმა ვერ გამოავლინა ბანკები, რომლებიც მის მიერ გარდამავალ საფუძველზე შეიზღუდნენ 2027 წლის ბოლომდე. უფრო კორექტული დასკვნა იმაში მდგომარეობს, რომ ცალკეული სამშენებლო და საპროექტო კრედიტები შესაძლოა გაძვირდეს გარდამავალი პერიოდების დასრულების კვალდაკვალ, თუმცა შედეგების მასშტაბი ნათელი გახდება მხოლოდ 2027 წლის საკანონმდებლო წინადადებების გამოქვეყნების შემდეგ. ასევე არ უნდა იქნას წარმოდგენილი €230 მილიარდი როგორც საცხოვრებლის ბაზრისთვის თავისუფალი სახსრები: ეს არის არსებული საბანკო ლიკვიდობის შეზღუდული გადაადგილების შეფასება.

FAQ: ევროკავშირის წესები და საცხოვრებლის დაფინანსება

გაზარდა თუ არა უკვე საბანკო წესებმა საცხოვრებლის ფასები?

ამაზე დადასტურებული საერთოევროპული მონაცემები არ არსებობს. თავდაპირველი პუბლიკაცია გადმოსცემს დარგობრივი გაერთიანების პროგნოზს და არა დადგენილ ფაქტს.

რას ნიშნავს კაპიტალის გაანგარიშების ქვედა ზღვარი?

ის ზღუდავს ბანკის შესაძლებლობას, შეამციროს რისკის მიხედვით შეწონილი აქტივების შეფასება შიდა მოდელების გამოყენებისას. 2026 წელს მინიმალური სიდიდე შეადგენს სტანდარტული გაანგარიშების 55%-ს, ხოლო 2030 წლიდან — 72,5%-ს.

რატომ იღებს სამშენებლო კრედიტი 150%-იან რისკის წონას?

მშენებლობა დაკავშირებულია ვადების გადაცილების, ხარჯების გადამეტებისა და არასაკმარისი მოთხოვნის რისკთან. წინასწარი ხელშეკრულებებისა და დეველოპერის საკუთარი მონაწილეობის მოთხოვნების შესრულებისას საცხოვრებელი სესხის წონა შეიძლება შემცირდეს 100%-მდე.

ვალდებულია თუ არა დეველოპერი დააბანდოს პროექტის ღირებულების 25%?

შეღავათიანი 100-პროცენტიანი წონის გამოსაყენებლად მსესხებლის საკუთარი სახსრები უნდა შეადგენდეს დასრულების შემდეგ საცხოვრებელი ობიექტის ღირებულების არანაკლებ 25%-ს. ეს არ წარმოადგენს საერთო აკრძალვას ნაკლები მონაწილეობის მქონე პროექტებზე, მაგრამ მათმა სესხმა შესაძლოა ნაკლებად მომგებიანი მარეგულირებელი რეჟიმი მიიღოს.

რას ნიშნავს შეფასება €230 მილიარდი?

ის აჩვენებს მაღალხარისხიანი ლიკვიდური აქტივების მოცულობას, რომელთა გადაადგილება ტრანსსასაზღვრო საბანკო ჯგუფების ქვედანაყოფებს შორის შეზღუდულია. ეს არ არის საცხოვრებელი ფონდი და არც ახალი საბანკო კაპიტალი.