სომხეთის მოქალაქეობა: მიღების წესების გამკაცრება იგეგმება

სომხეთის მოქალაქეობის მიღების წესები შესაძლოა შეიცვალოს. შსს-მ წამოაყენა წინადადება ქვეყანაში სავალდებულო ცხოვრების ვადის გაზრდის, ეთნიკური სომხებისა და რესპუბლიკის მოქალაქეთა მეუღლეებისთვის დამატებითი მოთხოვნების დაწესების, ასევე სახელმწიფო ბაჟის ხუთჯერ გაზრდის შესახებ. კანონპროექტი გამოქვეყნებულია სამართლებრივი აქტების პორტალზე და საჯარო განხილვას 23 სექტემბრამდე გადის.

როგორ მივიღოთ სომხეთის პასპორტი: ახალი მოთხოვნები

ზოგადი წესი. უცხოელებს სომხეთის მოქალაქეობის მიღება ქვეყანაში სამი წლის განმავლობაში მუდმივი ცხოვრების შემდეგ შეუძლიათ. შსს გვთავაზობს ამ ვადის ხუთ წლამდე გაზრდას და დამატებითი მოთხოვნის დაწესებას რესპუბლიკაში ფაქტობრივი ყოფნის შესახებ — არანაკლებ 915 დღე ამ პერიოდის განმავლობაში. სომხური ენისა და კონსტიტუციის ცოდნა სავალდებულო დარჩება.

ეთნიკური სომხები და სომხური წარმოშობის პირები. ამჟამად მათთვის სომხეთში ცხოვრება სავალდებულო პირობას არ წარმოადგენს. კანონპროექტი ითვალისწინებს ქვეყანაში არანაკლებ ორი წლის განმავლობაში კანონიერ ცხოვრებას და ამ პერიოდში რესპუბლიკაში ფაქტობრივად მინიმუმ 366 დღის გატარებას. განმცხადებლის სომხურ წარმოშობას შსს-ს სპეციალური კომისია დოკუმენტების, საარქივო მონაცემებისა და სხვა ცნობების საფუძველზე დაადასტურებს.

სომხეთის მოქალაქეთა მეუღლეები. არანაკლებ ორი წლის განმავლობაში რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის მოთხოვნა შენარჩუნდება. ამასთან, განმცხადებელს მოეთხოვება ქვეყანაში კანონიერად ცხოვრება სამი წლის განმავლობაში და იქ ფაქტობრივად არანაკლებ 549 დღის გატარება. ამჟამად საკმარისია ორი წელი ქორწინებაში და არანაკლებ 365 დღე სომხეთში ცხოვრება.

განმცხადებელთა სხვა კატეგორიები. სამი წლის განმავლობაში კანონიერი ცხოვრებისა და მინიმუმ 549 დღის ფაქტობრივი ყოფნის მოთხოვნა გათვალისწინებულია მათთვისაც, ვისაც ჰყავს შვილი ან მშობელი — სომხეთის მოქალაქე, ასევე პირებისთვის, რომელთა მშობლებსაც ადრე ჰქონდათ სომხეთის მოქალაქეობა. ანალოგიური ვადების დაწესებაა შეთავაზებული ქვეყანაში აღიარებული ლტოლვილებისა და სომხეთში მცხოვრები მოქალაქეობის არმქონე პირებისთვის.

მოქალაქეობის აღდგენა. პირები, რომლებმაც ადრე დაკარგეს სომხეთის მოქალაქეობა, მის აღსადგენად მიმართვას მოქალაქეობის შეწყვეტიდან მხოლოდ ხუთი წლის გასვლის შემდეგ შეძლებენ. განაცხადის შეტანამდე საჭირო იქნება ქვეყანაში კანონიერად ორი წელი ცხოვრება და იქ არანაკლებ 366 დღის გატარება.

გაფორმების პროცედურა. დოკუმენტები თავდაპირველად ელექტრონული სისტემის მეშვეობით უნდა გაიგზავნოს, წინასწარი შემოწმების შემდეგ კი განმცხადებელი პირად ვიზიტზე ჩაეწერება. პრეზიდენტის მიერ მოქალაქეობის მინიჭების შესახებ ბრძანებულების გამოცემის შემდეგ, ფიცი ერთი წლის განმავლობაში უნდა დაიდოს, ამასთან ცერემონია მხოლოდ სომხეთის ტერიტორიაზე გაიმართება.

სახელმწიფო ბაჟი. შსს გვთავაზობს მოქალაქეობის მიღებისთვის სახელმწიფო ბაჟის ხუთჯერ გაზრდას — 50 000-დან 250 000 დრამამდე ($136–687).

სომხეთში ცვლილებების მიზეზები

სომხეთის მოქალაქეობის მსურველთათვის ახალი მოთხოვნების დაწესების საკითხი პირველად ქვეყნის მიგრაციულ სტრატეგიაში ჩაიწერა. რეფორმაზე მუშაობა ჯერ კიდევ ევროკავშირთან სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციის შესახებ მოლაპარაკებებამდე დაიწყო, მოგვიანებით კი შესაბამისი ზომები ამ პროცესის სამოქმედო გეგმაშიც შევიდა.

დამატებითი ფაქტორი გახდა რუსეთიდან ეთნიკური სომხების მხრიდან მომართვების რაოდენობის ზრდა. შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებელმა არმენ ყაზარიანმა აღნიშნა, რომ უკრაინის ტერიტორიაზე საომარი მოქმედებების დაწყებისა და რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეებისთვის მოგზაურობაზე შეზღუდვების დაწესების შემდეგ ასეთი განცხადებების რიცხვი საგრძნობლად გაიზარდა. რიგ შემთხვევებში სომხეთის პასპორტს უპირველეს ყოვლისა საზღვარგარეთ მოგზაურობისთვის იფორმებენ. ამასთან, მოქმედი წესები ეთნიკურ სომხებს საშუალებას აძლევს მასზე პრეტენზია რესპუბლიკაში სავალდებულო ცხოვრების გარეშე განაცხადონ.

ზოგადად, სომხეთის მოქალაქეობისადმი ინტერესი ბოლო წლებში მკვეთრად გაიზარდა. 2025 წელს 32 000-ზე მეტი განაცხადი შევიდა — ეს ისტორიული მაქსიმუმია. წინა ორი წლის თითოეულში მათი რაოდენობა 20 000-ს აჭარბებდა, მაშინ როცა ადრე ეს მაჩვენებელი წელიწადში საშუალოდ 7 000–8 000-ს შეადგენდა. შსს ასევე გვთავაზობს მოქალაქეობის ნებაყოფლობით უარყოფის შემდეგ მისი აღდგენის წესის შეცვლას: ამჟამად პასპორტზე განმეორებითი მიმართვა თითქმის დაუყოვნებლივაა შესაძლებელი.

სომხეთის მიგრაციული პოლიტიკა

კანონპროექტის საჯარო განხილვა 2026 წლის 23 სექტემბრამდე გაგრძელდება. ამის შემდეგ დოკუმენტმა შეთანხმებისა და განხილვის შემდგომი პროცედურები უნდა გაიაროს. თუ შესწორებებს არსებული სახით მიიღებენ, ახალი წესები ძალაში 2028 წლის 1 იანვრიდან შევა. განმცხადებლებისთვის გათვალისწინებულია გარდამავალი პერიოდი: ამ თარიღამდე წარდგენილი ელექტრონული განაცხადები და განცხადებები მოქალაქეობის მიღების ან შეწყვეტის შესახებ განიხილება იმ ნორმებით, რომლებიც მოქმედებდა მიმართვის მომენტში.

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ცვლილებები მოქალაქეობის სფეროში სომხეთის მიგრაციული პოლიტიკის რეფორმის გაგრძელებაა. 2026 წლის ნოემბრიდან ძალაში შედის ბინადრობის ნებართვისა და მუდმივი ცხოვრების უფლების მიღების ახალი წესები, ხოლო შემდეგი ეტაპი შესაძლოა ნატურალიზაციის პირობების გადახედვა გახდეს. მთლიანობაში, ხელისუფლება ამკაცრებს მოთხოვნებს უცხოელთა ლეგალიზაციის მიმართ და რესპუბლიკაში ფაქტობრივ ცხოვრებას ერთ-ერთ მთავარ კრიტერიუმად აქცევს.

თუ კანონპროექტს მიიღებენ, სომხური პასპორტის მიღება ქვეყანაში ხანგრძლივი ყოფნის გარეშე გაცილებით გართულდება. ეს უპირველესად შეეხება დიასპორის წარმომადგენლებსა და სხვა განმცხადებლებს, რომლებიც შეღავათიანი საფუძვლებით სარგებლობენ, თუმცა მუდმივად რესპუბლიკის ფარგლებს გარეთ ცხოვრობენ. სამომავლოდ შესაძლებელია მიგრაციული კანონმდებლობის სხვა ცვლილებებიც: სომხეთმა ევროკავშირთან დაახლოების კურსი აიღო, რაც, მაგალითად, სავიზო რეჟიმის შეცვლასაც ითვალისწინებს.