2026 წლის სექტემბერში ევროკავშირში დროებითი დაცვის მქონე უკრაინელთა რაოდენობა 61 ათასზე მეტით შემცირდა — 4,37 მლნ-მდე. ყველაზე დიდი კლება პოლონეთში დაფიქსირდა, სადაც ცვლილებები ძირითადად სხვა ბინადრობის ნებართვაზე გადასვლას უკავშირდება. ამავდროულად, დანარჩენ 25 ქვეყანაში დაცვის მიმღებთა რიცხვი გაიზარდა Eurostat-ის მონაცემებით.

პოლონეთი: მკვეთრი შემცირების მიზეზები

პოლონეთში სექტემბრის ბოლოსთვის დროებითი დაცვა 858 545 უკრაინელს ჰქონდა — 80 850-ით, ანუ 8,6%-ით ნაკლებს, ვიდრე წინა თვეში. ამ ქვეყანაზე მოდიოდა ევროკავშირში აღნიშნული სტატუსის ყველა მიმღების 19,6%. კლება ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა გაერთიანების ქვეყნებს შორის.

ძირითადი მიზეზებია ჩვეულებრივი ბინადრობის ნებართვის მიღება და სახელმწიფო რეესტრებიდან არააქტუალური ჩანაწერების ამოღება. ზოგიერთმა უკრაინელმა შეიცვალა ცხოვრების საფუძველი და დარჩა პოლონეთში, თუმცა დროებითი დაცვის სტატისტიკაში აღარ აღირიცხება. თუ რამდენი რეგისტრაცია ამოიღეს თითოეული ამ მიზეზით, დაკონკრეტებული არ არის.

2026 წლის 4 მაისიდან ქვეყანაში მოქმედებს CUKR ბარათის სამწლიანი ვადით გაფორმების პროცედურა. იგი განკუთვნილია დროებითი დაცვის მფლობელებისთვის, რომლებიც აკმაყოფილებენ დადგენილ მოთხოვნებს. დოკუმენტი იძლევა დამატებითი ნებართვის გარეშე მუშაობისა და სამეწარმეო საქმიანობის უფლებას. განაცხადები მიიღება ონლაინ, MOS პორტალის მეშვეობით. ბარათის მიღების შემდეგ წინა სტატუსი წყდება, ხოლო მისი მფლობელი დროებითი დაცვის მიმღებთა შორის აღარ ითვლება.

გერმანია, ჩეხეთი და ევროკავშირის სხვა ქვეყნები

გერმანია ევროკავშირში ლიდერობს დროებითი დაცვის მქონე უკრაინელთა რაოდენობით. სექტემბრის ბოლოს აქ დარეგისტრირებული იყო 1 300 070 მიმღები — ევროკავშირის საერთო მაჩვენებლის 29,7%. თვის განმავლობაში მატებამ 5 515 (0,4%) შეადგინა. ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი ზრდაა აბსოლუტურ მაჩვენებლებში.

მესამე ადგილზეა ჩეხეთი, სადაც ასეთი სტატუსი ჰქონდა 391 720 ადამიანს, ანუ ევროკავშირის საერთო რაოდენობის 9%-ს. სექტემბერში მაჩვენებელი 6 640-ით (1,7%) შემცირდა. ამავე დროს, ქვეყანა ლიდერობს დაცვის მიმღებთა შეფარდებითი ოდენობით: 35,9 ათას მცხოვრებზე. შემდეგ მოდიან სლოვაკეთი (28) და კვიპროსი (27,4) ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებლის, 9,7-ის ფონზე.

რუმინეთში სექტემბერში მაჩვენებელი გაიზარდა 3 900-ით (1,8%), იტალიაში — 2 505-ით (4,4%). დადებითი დინამიკა შეინიშნებოდა სხვა სახელმწიფოებშიც, თუმცა ეს საკმარისი არ აღმოჩნდა ორ ძირითად ქვეყანაში შემცირების საკომპენსაციოდ. შედეგად, ევროკავშირის საერთო მაჩვენებელი შემცირდა.

ვინ იღებს დროებით დაცვას ევროკავშირში

2026 წლის სექტემბრის ბოლოს უკრაინის მოქალაქეები შეადგენდნენ ევროკავშირში დროებითი დაცვის ყველა მიმღების 98,5%-ს. დარჩენილი 1,5% მოდიოდა სხვა სახელმწიფოების წარმომადგენლებზე, რომლებმაც ასევე დატოვეს ქვეყანა ომის გამო. მათ შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანი იყვნენ რუსეთის (11 785), ნიგერიის (4 710) და აზერბაიჯანის (4 430) მოქალაქეები.

ყველაზე დიდ ჯგუფს ზრდასრული ქალები შეადგენდნენ — ყველა რეგისტრირებულის 44,1%-ს. მათ ნახევარზე მეტი (51,4%) 35-დან 64 წლამდე ასაკის იყო. არასრულწლოვნებზე მოდიოდა 28%, ზრდასრულ მამაკაცებზე — 27,9%. ბიჭების წილი ოდნავ მაღალი იყო, ვიდრე გოგონების: 14,8% 13,2%-ის წინააღმდეგ საერთო რაოდენობიდან.

აგვისტოსთან შედარებით ბავშვებისა და მოზარდების წილი 29,1-დან 28%-მდე შემცირდა. ზრდასრულებში საპირისპირო დინამიკა შეინიშნებოდა: ქალების მაჩვენებელი გაიზარდა 43,6-დან 44,1%-მდე, მამაკაცების — 27,3-დან 27,9%-მდე. ამგვარად, თვის განმავლობაში განაწილება ოდნავ გადაიხარა უფროსი ასაკობრივი ჯგუფებისკენ, თუმცა არასრულწლოვნები კვლავ წარმოადგენდნენ ყველა რეგისტრირებულის მეოთხედზე მეტს.

ახალი გადაწყვეტილებები დროებითი დაცვის შესახებ

2026 წლის სექტემბერში ევროკავშირის ქვეყნებმა მიიღეს 46 610 ახალი გადაწყვეტილება დროებითი დაცვის მინიჭების შესახებ — 4 255-ით, ანუ 10%-ით მეტი, ვიდრე აგვისტოში. ზრდა დაფიქსირდა 17 სახელმწიფოში, კლება — ათში. ყველაზე დიდი მატება აღინიშნა რუმინეთში (+2 045), გერმანიაში (+1 460) და სლოვაკეთში (+1 040). ყველაზე მნიშვნელოვანი შემცირება მოხდა პოლონეთში (–1 570), პორტუგალიასა (–645) და ფინეთში (–405).

მესამე კვარტალში გამოტანილი იქნა 144 910 დადებითი გადაწყვეტილება — 4 415-ით, ანუ 3%-ით ნაკლები, ვიდრე აპრილ–ივნისში. ამასთან, 18 ქვეყანაში მაჩვენებლები გაიზარდა, ხოლო ცხრაში გაუარესდა. საერთო შედეგი შემცირდა ცალკეულ სახელმწიფოებში ნებართვების გაცემის უფრო არსებითი კლების გამო.

2022 წლის მარტიდან ევროკავშირში მიიღეს დაახლოებით 7,3 მლნ დადებითი გადაწყვეტილება დროებითი დაცვის მინიჭების თაობაზე. 2024 წელს გაფორმდა 794 845, ხოლო 2025 წელს — 683 645 (–14%). დაგროვილი სტატისტიკა ასახავს ამ პერიოდში დაცვის მინიჭების ყველა შემთხვევას და არა მოქმედი რეგისტრაციების რაოდენობას კონკრეტულ თარიღზე.

დროებითი დაცვა 2028 წლამდე გაგრძელდა

2026 წლის ივლისში ევროკავშირის საბჭო შეთანხმდა უკრაინელი ლტოლვილებისთვის დროებითი დაცვის გაგრძელებაზე 2028 წლის 4 მარტამდე. ეს მექანიზმი უზრუნველყოფს ცხოვრების, დასაქმების, სამედიცინო მომსახურების, სოციალური მხარდაჭერისა და ბავშვთა განათლების უფლებას თავშესაფრის მინიჭების ინდივიდუალური პროცედურის გავლის გარეშე.

ამასთან, ევროკავშირის ქვეყნები შეთანხმდნენ, რომ ახალი განაცხადების განხილვისას გაითვალისწინებენ უკრაინის წინაშე სამხედრო ვალდებულებების შესრულებას. აპლიკანტებს მოეთხოვებათ შესაბამისი მოთხოვნების დაცვის ან გათავისუფლების დამადასტურებელი საბუთის წარდგენა. ცვლილებები არ ვრცელდება მათზე, ვინც უკვე სარგებლობს დროებითი დაცვით.

ჯერ კიდევ 2025 წლის სექტემბერში ევროკავშირის საბჭომ მიიღო რეკომენდაციები სხვა ბინადრობის ნებართვაზე ეტაპობრივი გადასვლის შესახებ. უკრაინელებს შეეძლებათ გააფორმონ ეროვნული ნებართვები სამუშაოსთან, მეწარმეობასთან, სწავლასთან ან ოჯახურ გარემოებებთან დაკავშირებული საფუძვლებით. პირობები განისაზღვრება მიმღები ქვეყნის კანონმდებლობით, ხოლო მუდმივი ცხოვრების ავტომატური მინიჭება გათვალისწინებული არ არის.

ევროპული ხელისუფლება ასევე შეიმუშავებს უკრაინაში იძულებით გადაადგილებულ პირთა ნებაყოფლობითი დაბრუნებისა და რეინტეგრაციის მექანიზმებს, როდესაც ვითარება ამის უსაფრთხოდ გაკეთების საშუალებას მისცემს. რეკომენდაციები ითვალისწინებს საინფორმაციო მხარდაჭერას, გაცნობით ვიზიტებსა და დახმარების სპეციალურ პროგრამებს.

ტენდენციები და პერსპექტივები

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ დროებითი დაცვის მქონე უკრაინელთა რაოდენობის შემცირება არ მიუთითებს ევროკავშირიდან მასობრივ გამგზავრებაზე. ძირითადი კლება დაკავშირებულია პოლონეთში საიმიგრაციო აღრიცხვის ცვლილებასთან, ხოლო ქვეყნების უმეტესობაში მაჩვენებლები კვლავ იზრდება. ამავდროულად, ახალ იძულებით გადაადგილებულ პირთა ნაკადი თანდათან სუსტდება, ხოლო ევროპაში მათი ყოფნის ხასიათი იცვლება.

ევროკავშირის ქვეყნები თანდათან ამკაცრებენ მიღების პირობებს და ამცირებენ სოციალურ მხარდაჭერას. უკრაინელი ლტოლვილების დახმარება უფრო მიზნობრივი ხდება, მოწყვლადი კატეგორიების პრიორიტეტით. დროებითი დაცვა შემოღებულ იქნა როგორც გადაუდებელი ზომა, თუმცა საბრძოლო მოქმედებები თითქმის ხუთი წელია გრძელდება, რაც ზრდის ტვირთს მიმღები სახელმწიფოების ბიუჯეტებზე.

კარდინალური ცვლილებები ნაკლებად სავარაუდოა კონფლიქტის მოგვარებამდე. მორიგი მოლაპარაკებები უკრაინის შესახებ აბუ-დაბიში საკვანძო საკითხებზე გარღვევის გარეშე დასრულდა, თუმცა დიპლომატიური კონტაქტები გრძელდება. სანამ სამშვიდობო შეთანხმების პერსპექტივები გაურკვეველი რჩება, ევროკავშირს მოუწევს შეინარჩუნოს დაცვის მექანიზმები და მოარგოს ისინი იძულებით გადაადგილებულ პირთა ხანგრძლივ ყოფნას.

საბრძოლო მოქმედებების დასრულებაც კი ნაკლებად სავარაუდოა, რომ გამოიწვევს უკრაინელთა მასობრივ დაბრუნებას. ბევრმა ამ წლების განმავლობაში იპოვა სამუშაო, ისწავლა ენა, დამკვიდრდა სხვა ქვეყნებში და შესაძლოა დარჩენა არჩიოს. შემდგომი მიგრაციული დინამიკა დამოკიდებული იქნება უკრაინის აღდგენასა და ევროპაში გრძელვადიანი ცხოვრების შესაძლებლობებზე.