English  עברית  ქართული  Русский  

რუმინეთმა რეიტინგი დაქვეითების ზღვარზე შეინარჩუნა

რუმინეთმა რეიტინგი დაქვეითების ზღვარზე შეინარჩუნა

რუმინეთმა თავიდან აიცილა სახელმწიფო ვალის სპეკულაციურ კატეგორიაში გადასვლა მას შემდეგ, რაც Fitch Ratings-მა ქვეყნის გრძელვადიანი სუვერენული რეიტინგი BBB− დონეზე შეინარჩუნა. გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა აპელაციისა და ბუქარესტის მიერ დამატებითი ინფორმაციის წარდგენის შემდეგ, თუმცა პროგნოზი უარყოფითი დარჩა. სახელმწიფო კვლავ საინვესტიციო კატეგორიის ბოლო საფეხურზე იმყოფება დიდი საბიუჯეტო დეფიციტის, ვალის ზრდის, საგარეო დისბალანსებისა და პოლიტიკური კრიზისის გამო.

Fitch-მა რუმინეთს BBB− რეიტინგი შეუნარჩუნა

Fitch Ratings-მა 31 ივლისს დაადასტურა რუმინეთის ემიტენტის დეფოლტის გრძელვადიანი რეიტინგი BBB− დონეზე და შეინარჩუნა უარყოფითი პროგნოზი. BBB− წარმოადგენს საინვესტიციო კატეგორიის უკანასკნელ საფეხურს სააგენტოს შკალით. ერთი საფეხურით, BB+-მდე დაქვეითება ნიშნავდა გადასვლას სპეკულაციურ კატეგორიაში, რომელსაც ფინანსურ პრესაში ხშირად „ნაგვის“ (junk) კატეგორიას უწოდებენ.

Bloomberg-მა ეს გადაწყვეტილება წარმოადგინა როგორც რეიტინგის დაქვეითების თავიდან აცილება მინიმალური ზღვარით. ფინანსთა მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელმა ალექსანდრუ ნაზარემ განაცხადა, რომ ქვეყანამ რეიტინგული შემოწმება „ზღვარზე“ გაიარა, ხოლო შეფასების შენარჩუნება რუმინეთს დროს აძლევს, თუმცა არ იძლევა უსაფრთხოების გარანტიას შემდგომი გადახედვებისას.

უარყოფითი პროგნოზი ნიშნავს, რომ საშუალოვადიან პერსპექტივაში დაქვეითების ალბათობა კვლავ არსებითია. იგი არ აწესებს გადახედვის ავტომატურ ვადას და არ იძლევა უარყოფითი გადაწყვეტილების გარანტიას, თუმცა მიუთითებს, რომ გადახდისუნარიანობის რისკები გაუარესებისკენ არის მიმართული.

რეიტინგს მხარს უჭერს რუმინეთის წევრობა ევროკავშირში, ევროპულ დაფინანსებაზე წვდომა, კაპიტალის შემოდინება, სარეიტინგო ჯგუფისთვის შედარებით მაღალი ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავალი და სახელმწიფო მმართველობის ხარისხი. ეს უპირატესობები აკომპენსირებს დიდ საბიუჯეტო და საგარეო სავაჭრო დისბალანსს, ვალის ზრდას, მაღალ ინფლაციასა და პოლიტიკური ფრაგმენტაციის გაძლიერებას.

აპელაციამ შეცვალა შემოწმების პირვანდელი შედეგი

სარეიტინგო შეტყობინება შეიცავდა უჩვეულო პროცედურულ დათქმას. რუმინეთმა ისარგებლა გასაჩივრების უფლებით და წარადგინა დამატებითი ინფორმაცია, რის შემდეგაც სარეიტინგო ქმედების შედეგი განსხვავებული აღმოჩნდა თავდაპირველი შედეგისგან.

სააგენტოს არ უცნობებია, კონკრეტულად რა გადაწყვეტილება იქნა მიღებული აპელაციამდე. ამიტომ იმის მტკიცება, რომ სარეიტინგო კომიტეტმა უკვე ფორმალურად დაამტკიცა რეიტინგის BB+-მდე დაქვეითება, არაკორექტულია. თუმცა თავად პროცედურის გამჟღავნება ადასტურებს, რომ შეფასება სერიოზული შიდა განხილვის საგანი იყო და საბოლოო გადაწყვეტილება არ ყოფილა ცალსახა.

რუმინეთის ხელისუფლების დამატებითი არგუმენტები გახდა პირველ ნახევარწელში საკასო დეფიციტის უფრო სწრაფი შემცირება და წლიური დეფიციტის განახლებული შეფასება. ამავდროულად, სარეიტინგო გადაწყვეტილებამ შეინარჩუნა ყველა ძირითადი გაფრთხილება ვალის ტრაექტორიასა და 2026 წლის შემდეგ ქვეყნის მიერ რეფორმების გაგრძელების შესაძლებლობასთან დაკავშირებით.

პოლიტიკურმა კრიზისმა შეამცირა ბიუჯეტის პროგნოზირებადობა

პოლიტიკური ვითარება უარყოფითი პროგნოზის ერთ-ერთი ცენტრალური ფაქტორი გახდა. ილიე ბოლოჟანის ოთხპარტიულმა მთავრობამ პარლამენტის მხარდაჭერა 5 მაისს უნდობლობის ვოტუმის შემდეგ დაკარგა. სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ მანამდე დატოვა კოალიცია, შემდეგ კი ოპოზიციურ „რუმინელთა გაერთიანების ალიანსთან“ ერთად მხარი დაუჭირა კაბინეტის გადადგომას.

ახალი მთავრობის ფორმირების შემდგომმა ორმა მცდელობამ შედეგი არ გამოიღო. პრემიერ-მინისტრობის პირველმა კანდიდატმა ეუჯენ ტომაკმა დადგენილ ვადაში ვერ წარადგინა კაბინეტი. ადრიან ვეშტის მთავრობამ 22 ივნისს ვერ მიიღო საჭირო უმრავლესობა პარლამენტში: მას მხარი დაუჭირა 189 დეპუტატმა საჭირო 233-დან.

აგვისტოს დასაწყისისთვის ქვეყანა დროებითი კაბინეტის მმართველობის ქვეშ რჩებოდა, ხოლო მომავალი მთავრობის ვადები, შემადგენლობა და მდგრადობა უცნობი იყო. თუ შემდეგი კანდიდატურაც ვერ მიიღებს საპარლამენტო უმრავლესობას, პოლიტიკურმა პროცესმა შესაძლოა ვადამდელ არჩევნებამდე მიიყვანოს ქვეყანა 2028 წლის დაგეგმილ საპარლამენტო არჩევნებამდე.

სრულფასოვანი მანდატის მქონე მთავრობის გარეშე ხანგრძლივი პერიოდი ართულებს ახალი საგადასახადო ზომების დამტკიცებას, ხარჯების შემცირებას, სახელმწიფო საწარმოების რეფორმირებასა და ევროპული აღდგენის პროგრამის პირობების შესრულებას. Associated Press კრიზისს უკავშირებს პროევროპული კოალიციის ყოფილ მონაწილეებს შორის არსებულ ღრმა უთანხმოებებს.

საბიუჯეტო დეფიციტი მოლოდინზე სწრაფად შემცირდა

რუმინეთის კონსოლიდირებული ბიუჯეტის დეფიციტმა 2026 წლის იანვარ-ივნისში შეადგინა 41,03 მლრდ ლეი, ანუ პროგნოზირებული წლიური მშპ-ის 2%. 2025 წლის იმავე პერიოდში სხვაობა აღწევდა 69,8 მლრდ ლეის, ანუ მშპ-ის 3,64%-ს. ნომინალურ გამოხატულებაში დეფიციტი დაახლოებით 41%-ით შემცირდა.

ბიუჯეტის შემოსავლები გაიზარდა 10,3%-ით, 342,52 მლრდ ლეიმდე. ხარჯები გაიზარდა მხოლოდ 0,8%-ით, 383,55 მლრდ ლეიმდე. ევროკავშირის მიერ ანაზღაურებულმა სახსრებმა და სხვა უსასყიდლო შემოსავლებმა მიაღწია 30,29 მლრდ ლეის, რაც 20,8%-იანი ზრდაა.

საინვესტიციო ხარჯები გაიზარდა 50,44 მლრდ-დან 59,96 მლრდ ლეიმდე. ინვესტიციების თითქმის 71% ფინანსდებოდა ევროკავშირის გრანტებითა და აღდგენისა და მდგრადობის ეროვნული გეგმის საკრედიტო ნაწილით.

სხვაობის შემცირებამ გააუმჯობესა ქვეყნის პოზიციები სარეიტინგო შემოწმების დროს, თუმცა ნახევარწლიური მონაცემები არ იძლევა წლიური შედეგის ავტომატურად განსაზღვრის საშუალებას. ბიუჯეტის ხარჯები კალენდრის მიხედვით არათანაბრად ნაწილდება, ხოლო მსხვილი გადახდების ნაწილი ტრადიციულად წლის მეორე ნახევარზე მოდის.

Fitch-ის პროგნოზი და საბიუჯეტო მიზანი განსხვავებულად არის გათვლილი

Fitch მოელის, რომ სამთავრობო სექტორის დეფიციტი შემცირდება 2024 წლის მშპ-ის 9,3%-დან და 2025 წლის 7,9%-დან 5,9%-მდე 2026 წელს. 2028 წლისთვის მაჩვენებელი შესაძლოა დაახლოებით 5%-მდე შემცირდეს.

პარლამენტის მიერ დამტკიცებული 2026 წლის ბიუჯეტი ითვალისწინებს დეფიციტს მშპ-ის 6,2%-ის ოდენობით. ეს მაჩვენებლები არ შეიძლება ჩაითვალოს სრულად ურთიერთჩანაცვლებად. რუმინეთის საბიუჯეტო ანგარიშგება წლის განმავლობაში უმთავრესად ასახავს საკასო შემოსავლებსა და გადახდებს, მაშინ როდესაც Fitch და ევროკავშირის ინსტიტუტები სამთავრობო სექტორის დეფიციტს ეროვნულ და რეგიონულ ანგარიშთა ევროპული სისტემის წესების მიხედვით აფასებენ.

ეროვნულ ანგარიშთა სისტემა ითვალისწინებს ეკონომიკურ ვალდებულებებს მათი წარმოშობის მომენტში და არა მხოლოდ ფულის ფაქტობრივი გადახდისას. მასში ასევე შედის ცენტრალური მთავრობის, ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და სოციალური დაზღვევის ფონდების ოპერაციები.

ამიტომ პირველი ნახევარწლის მშპ-ის 2%-იანი დეფიციტის უბრალოდ გაორმაგება და მთელი წლისთვის სარწმუნო შეფასების მიღება შეუძლებელია. ასევე არ შეიძლება მისი პირდაპირ შედარება 5,9%-იან პროგნოზთან მეთოდოლოგიისა და ხარჯების სეზონური განაწილების კორექტირების გარეშე.

დეფიციტი სარეიტინგო ჯგუფში ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ დონეზე დარჩება

მოსალოდნელი შემცირების შემდეგაც კი, რუმინეთის დეფიციტი დარჩება ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ მაჩვენებლად BBB კატეგორიის რეიტინგის მქონე ქვეყნებს შორის. სააგენტო მიიჩნევს, რომ 2025 წელს მიღებულმა ძირითადმა ზომებმა გააუმჯობესა მოკლევადიანი საბიუჯეტო პროგნოზი, მაგრამ შემდგომი კორექტირება გაცილებით რთულად წარიმართება.

2026 წლის შემდეგ მთავრობას მოუწევს ევროპული აღდგენის პროგრამის ნაწილის დასრულების, საპროცენტო ხარჯების ზრდისა და პენსიებისა და ხელფასების ინდექსაციის შესაძლო დაბრუნების კომპენსირება. დამატებითი ზომები მიღებული იქნება სუსტი ეკონომიკური ზრდისა და 2028 წლის არჩევნების წინ არსებული პოლიტიკური ზეწოლის ფონზე.

მშპ-სთან სახელმწიფო ვალის თანაფარდობის სტაბილიზაციისთვის საჭირო გახდება დამატებითი კორექტირება მშპ-ის დაახლოებით 1,5%-ით. იგი შეიძლება მოიცავდეს საგადასახადო ბაზის გაფართოებას, გადასახადების ამოღების გაუმჯობესებას, შეღავათების გადახედვასა და მიმდინარე ხარჯების ნაწილის შემცირებას.

მთავარ რისკად იქცევა არა შესაძლო ზომების არარსებობა, არამედ მყარი საპარლამენტო მხარდაჭერის დეფიციტი. რაც უფრო დიდხანს გაგრძელდება პოლიტიკური ჩიხი, მით უფრო დაბალია მრავალწლიანი საბიუჯეტო სტრატეგიის დროულად დამტკიცების ალბათობა.

სახელმწიფო ვალი 2028 წლამდე გააგრძელებს ზრდას

რუმინეთის სახელმწიფო ვალი 2025 წლის ბოლოს მშპ-ის 59,3%-ს შეადგენდა. 2028 წლისთვის მან შესაძლოა 64,5%-ს მიაღწიოს, რაც გადააჭარბებს BBB კატეგორიის რეიტინგის მქონე სახელმწიფოებისთვის პროგნოზირებულ მედიანურ 57,9%-ს.

დეფიციტის შემცირების შემთხვევაშიც კი ვალი გააგრძელებს ზრდას, რადგან სახელმწიფო კვლავ მნიშვნელოვან თანხებს სესხულობს მიმდინარე ხარჯების, ინვესტიციებისა და საპროცენტო გადახდების დასაფარად. სტაბილიზაცია შესაძლებელია მხოლოდ პირველადი დეფიციტის — საბიუჯეტო სხვაობის ვალის მომსახურების ხარჯების გარეშე — უფრო ღრმა შემცირების შემდეგ.

დამატებით მოწყვლადობას ქმნის ვალდებულებების სავალუტო სტრუქტურა. სახელმწიფო ვალის დაახლოებით 53% ნომინირებულია უცხოურ ვალუტაში. რუმინული ლეის გაუფასურებისას ამ ვალდებულებების ღირებულება ეროვნულ ვალუტაში იზრდება ახალი ობლიგაციების განთავსების გარეშეც.

საპროცენტო ხარჯები ასევე შთანთქავს ბიუჯეტის სულ უფრო დიდ ნაწილს. საპროცენტო გადახდების თანაფარდობა სახელმწიფო შემოსავლებთან შესაძლოა გაიზარდოს 2025 წლის 8%-დან 2028 წელს 9,3%-მდე. შედარებისთვის, სარეიტინგო ჯგუფის მოსალოდნელი მედიანა 9,1%-ს შეადგენს.

ევროკომისია ასევე ელის ვალის შემდგომ ზრდას

ევროკომისიის საგაზაფხულო პროგნოზი ვარაუდობს, რომ სახელმწიფო ვალი გაიზრდება მშპ-ის 61,6%-მდე 2026 წელს და 63,4%-მდე 2027 წელს. სამთავრობო სექტორის დეფიციტი უნდა შემცირდეს 6,2%-მდე და 5,8%-მდე შესაბამისად.

განსხვავებები ევროპული ინსტიტუტებისა და სარეიტინგო სააგენტოს პროგნოზებს შორის არ ცვლის ძირითად მიმართულებას: საბიუჯეტო სხვაობა მცირდება, მაგრამ რჩება ძალიან დიდი იმისთვის, რომ შეაჩეროს ვალის ზრდა.

ევროკომისია 2026 წელს ეკონომიკის თითქმის სრულ გაჩერებას ელის. რეალური მშპ-ის ზრდა შეფასებულია მხოლოდ 0,1%-ად 2025 წლის 0,7%-ის შემდეგ. 2027 წელს შესაძლებელია 2,3%-იანი აღდგენა ინფლაციის შემცირებისა და დაფინანსების პირობების გაუმჯობესების შემთხვევაში.

საშუალო ჰარმონიზებული ინფლაცია შესაძლოა აჩქარდეს 2025 წლის 6,8%-დან 2026 წლის 7%-მდე. უმუშევრობა, პროგნოზის მიხედვით, 6,1-დან 6,3%-მდე გაიზრდება. სუსტი მოხმარება და რეალური განკარგვადი შემოსავლების შემცირება შეზღუდავს საგადასახადო შემოსავლებს და გაართულებს საბიუჯეტო კორექტირებას.

Fitch უშვებს ეკონომიკის 0,6%-ით შემცირებას

სარეიტინგო სააგენტოს შეფასება უფრო პესიმისტურია, ვიდრე ევროკომისიის პროგნოზი. იგი ელის რუმინეთის რეალური მშპ-ის შემცირებას 0,6%-ით 2026 წელს. საშუალო ზრდა 2024–2026 წლებში ასეთი სცენარით მხოლოდ 0,3%-ს შეადგენს.

ეკონომიკას ზღუდავს რეალური განკარგვადი შემოსავლების შემცირება, სუსტი სამომხმარებლო ნდობა, მაღალი ინფლაცია და საგარეო მოთხოვნის გაუარესება. სახელმწიფო ინვესტიციები, რომლებიც მხარდაჭერილია ევროკავშირის ფონდებით, სრულად ვერ აანაზღაურებს მოხმარების კლებას.

2028 წლისთვის ზრდა შესაძლოა აღდგეს დაახლოებით პოტენციურ დონემდე — 2,3%-მდე. სააგენტო შესაძლო დაჩქარებას უკავშირებს რეალური ხელფასების დინამიკის გაუმჯობესებასა და კერძო ინვესტიციების ზრდას. ამავდროულად, სახელმწიფო კაპიტალდაბანდებები შესაძლოა შემცირდეს აღდგენისა და მდგრადობის მექანიზმის დასრულების შემდეგ.

საშუალო ინფლაცია, ამ პროგნოზის თანახმად, მიაღწევს 7,6%-ს 2026 წელს 2025 წლის 6,8%-ის შემდეგ. 2028 წლისთვის იგი შესაძლოა 3,8%-მდე შემცირდეს, მაგრამ დარჩება რისკის წყაროდ ბიუჯეტისა და სახელმწიფო სესხების ღირებულებისთვის.

ორმაგი დეფიციტი ზრდის დამოკიდებულებას გარე კაპიტალზე

რუმინეთს ერთდროულად აქვს დიდი საბიუჯეტო დეფიციტი და საგადასახდელო ბალანსის მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი. ასეთ კომბინაციას ორმაგი დეფიციტი ეწოდება. ეს ნიშნავს, რომ სახელმწიფოს სჭირდება ბიუჯეტის დაფინანსება, ხოლო ეკონომიკას მთლიანობაში — სახსრები საგარეო ხარჯების შემოსავლებზე გადამეტების დასაფარად.

მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტმა 2025 წელს მშპ-ის 7,9%-ს მიაღწია. 2028 წლისთვის მან შესაძლოა მხოლოდ 6,7%-მდე დაიკლოს, მაშინ როდესაც შედარებადი ქვეყნების პროგნოზირებული მედიანა დაახლოებით 0,3%-ია.

მოსალოდნელია, რომ წმინდა პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები დააფინანსებს საგარეო სხვაობის მხოლოდ 26%-ს. დანარჩენი ნაწილი უნდა დაიფაროს სასესხო კაპიტალის, პორტფელური ინვესტიციების, ევროკავშირის სახსრებისა და სხვა ფინანსური ნაკადების ხარჯზე.

წმინდა საგარეო ვალი შესაძლოა გაიზარდოს 2025 წლის მშპ-ის 22,5%-დან თითქმის 32%-მდე 2028 წლისთვის. მიმდინარე საგარეო გადახდების საერთაშორისო რეზერვებით დაფარვა შესაძლოა 5,2-დან 4,6 თვემდე შემცირდეს.

ევროპული ფონდებიდან მაღალი შემოდინებები ჯერჯერობით ზღუდავს საბაზრო დაფინანსების საჭიროებას. საუბარია ერთიანობის პოლიტიკის სახსრებზე, აღდგენის პროგრამის გრანტებსა და სესხებზე, ასევე თავდაცვითი ხარჯებისთვის ევროპული SAFE მექანიზმის წინასწარ დაფინანსებაზე.

რეფორმების შეფერხება საფრთხეს უქმნის ევროპულ დაფინანსებას

პოლიტიკურმა ჩიხმა უკვე შეაფერხა იმ რეფორმების ნაწილის დამტკიცება, რომლებიც აუცილებელია აღდგენისა და მდგრადობის მექანიზმის სახსრების მისაღებად. ეს პროგრამა გადახდებს აკავშირებს არა მხოლოდ ფაქტობრივ ხარჯებთან, არამედ შეთანხმებული ეტაპების შესრულებასთან — კანონმდებლობის შეცვლასთან, სახელმწიფო სტრუქტურების რეორგანიზაციასა და დადგენილი მაჩვენებლების მიღწევასთან.

დროებით მთავრობას შეუძლია დამტკიცებული ბიუჯეტის შესრულება, თუმცა მისი შესაძლებლობები, განახორციელოს მასშტაბური რეფორმები მყარი საპარლამენტო უმრავლესობის გარეშე, შეზღუდულია. ევროპული სახსრების დაკარგვა ან დაგვიანება ერთდროულად გააუარესებს ზრდას, ინვესტიციებსა და ბიუჯეტის მდგომარეობას.

რისკი განსაკუთრებით არსებითია იმის გამო, რომ სახელმწიფო კაპიტალდაბანდებების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკვე ფინანსდება ევროკავშირის მიერ. გრანტების ჩანაცვლება საბაზრო სესხებით გაზრდიდა სახელმწიფოს მიერ ობლიგაციების გამოშვების საჭიროებას და დააჩქარებდა საპროცენტო ხარჯების ზრდას.

სარეიტინგო შეფასება პირდაპირ აკავშირებს პოლიტიკურ გაურკვევლობას 2026 წლის შემდეგ საბიუჯეტო პოლიტიკის პროგნოზირებადობის შემცირებასთან და ევროპული დაფინანსების ნაწილის დაკარგვის საფრთხესთან.

ევროკავშირი ჭარბი დეფიციტის აღმოფხვრას 2030 წლისთვის მოითხოვს

რუმინეთი 2020 წლიდან იმყოფება ევროკავშირის ჭარბი დეფიციტის პროცედურის ქვეშ. ეს მექანიზმი გამოიყენება იმ სახელმწიფოების მიმართ, რომლებიც არ იცავენ ხელშეკრულებებით დადგენილ დეფიციტის ორიენტირს — მშპ-ის 3%-ს, ან ვერ უზრუნველყოფენ ვალის მდგრად ტრაექტორიას.

ევროკავშირის საბჭომ 2025 წლის ივლისში გადახედა საბიუჯეტო კორექტირების გზას მას შემდეგ, რაც დაასკვნა, რომ მიღებული ზომები არასაკმარისი იყო. ქვეყანამ ჭარბი დეფიციტი 2030 წლისთვის უნდა აღმოფხვრას.

წმინდა სახელმწიფო ხარჯების ნომინალური ზრდა არ უნდა აღემატებოდეს 2,8%-ს 2025 წელს, 2,6%-ს 2026 წელს, 4,6%-ს 2027 წელს, 4,4%-ს 2028 წელს, 4,2%-ს 2029 წელს და 4%-ს 2030 წელს.

წმინდა ხარჯები წარმოადგენს ევროპული საბიუჯეტო ზედამხედველობის სპეციალურ მაჩვენებელს. გაანგარიშებიდან გამოირიცხება ცალკეული მუხლები, მათ შორის საპროცენტო გადახდები, ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული ხარჯების ნაწილი და უმუშევრობის ზოგიერთი ციკლური გადასახდელი.

ტრაექტორიის შეუსრულებლობა არ ნიშნავს ევროპული გადმორიცხვების ავტომატურ შეწყვეტას, თუმცა შესაძლოა გააძლიეროს საბიუჯეტო ზედამხედველობა, გააუარესოს ურთიერთობები ევროკავშირის ინსტიტუტებთან და გაზარდოს რისკები დაფინანსების ცალკეული პროგრამებისთვის.

სამივე სააგენტო უარყოფით პროგნოზს ინარჩუნებს

S&P Global Ratings-მა მაისში შეინარჩუნა რუმინეთის სუვერენული რეიტინგი BBB− დონეზე უარყოფითი პროგნოზით. Moody’s ქვეყანას აფასებს Baa3 დონეზე, რაც ამ სააგენტოს შკალით შეესაბამება საინვესტიციო კატეგორიის უკანასკნელ საფეხურს. მისი პროგნოზიც უარყოფითი რჩება.

ამრიგად, სამივე უმსხვილესი საერთაშორისო სააგენტოს შეფასება მინიმალურ საინვესტიციო დონეზეა. თუმცა ფორმულირება „ნაგვის რეიტინგიდან ერთი საფეხურის დაშორებით“ თითოეულ შკალას ცალ-ცალკე ეხება: BBB− Fitch-სა და S&P-თან შეესაბამება Baa3-ს Moody’s-თან.

ერთი სააგენტოს მიერ დაქვეითება სავალდებულოდ არ გამოიწვევს რუმინული ობლიგაციების ავტომატურ გაყიდვას. საინვესტიციო ფონდების წესები განსხვავდება: ზოგი ორიენტირებულია მინიმალურ შეფასებაზე, სხვები — საშუალოზე ან სიდიდით მეორეზე.

მიუხედავად ამისა, პირველი დაქვეითება შეავიწროებს პოტენციურ მყიდველთა წრეს და შესაძლოა გაზარდოს რისკის პრემია. საინვესტიციო დონის დაკარგვას ერთდროულად რამდენიმე შკალით უფრო სერიოზული შედეგები ექნებოდა სახელმწიფო და კორპორატიული დაფინანსების ღირებულებისთვის.

რეიტინგის შენარჩუნება არ შეაჩერებს ვალის ხარჯების ზრდას

BBB− რეიტინგის დადასტურება რუმინეთს საშუალებას აძლევს ჯერჯერობით დარჩეს საინვესტიციო კატეგორიაში და თავიდან აირიდოს შეზღუდვების ნაწილი, რომელიც მოქმედებს სპეკულაციური მსესხებლებისთვის. თუმცა უარყოფითი პროგნოზი ნიშნავს, რომ ინვესტორები გააგრძელებენ მომავალი დაქვეითების ალბათობის გათვალისწინებას ობლიგაციების შემოსავლიანობაში.

სახელმწიფო სესხების ღირებულების ზრდა მთელ ეკონომიკაზე ვრცელდება. სახელმწიფო შემოსავლიანობა წარმოადგენს ორიენტირს კომპანიების სესხების, ბანკების ობლიგაციებისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების დაფინანსების განაკვეთებისთვის.

რეიტინგის გაუარესების მიმართ განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან მაღალი სასესხო ტვირთის მქონე მსესხებლები და ორგანიზაციები, რომლებიც შემოსავლებს ლეიში იღებენ, მაგრამ ვალდებულებებს ევროში ან დოლარში ემსახურებიან. ეროვნული ვალუტის გაუფასურება ერთდროულად ზრდის საგარეო ვალის ღირებულებას და აძლიერებს ინფლაციურ წნეხს.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, Fitch-ის შედეგი უნდა განიხილებოდეს როგორც გადავადება და არა როგორც რუმინეთის ფინანსების მდგრადობის დამტკიცება. საკასო დეფიციტის შემცირებამ დაადასტურა მიღებული საგადასახადო და ხარჯვითი ზომების შედეგი, თუმცა ვალი გააგრძელებს ზრდას, საგარეო დეფიციტი რჩება დიდი, ხოლო ეკონომიკა ბალანსირებს სტაგნაციასა და ვარდნას შორის. ყველაზე საშიშ ფაქტორად იქცევა პოლიტიკური ჩიხი: მყარი უმრავლესობის მქონე მთავრობის გარეშე ქვეყანამ შესაძლოა ვერ მოასწროს შემდეგი ზომების მიღება, ევროპული დაფინანსების პირობების შესრულება და ვალის სტაბილიზაცია რეიტინგის ახალ გადახედვამდე.

FAQ: რუმინეთის საკრედიტო რეიტინგი და ვალი

როგორი საკრედიტო რეიტინგი აქვს რუმინეთს?

Fitch რუმინეთის გრძელვადიან სუვერენულ ვალს აფასებს BBB− დონეზე უარყოფითი პროგნოზით. ეს არის საინვესტიციო კატეგორიის უკანასკნელი საფეხური.

რას ნიშნავს BBB− რეიტინგი?

შეფასება ნიშნავს, რომ სახელმწიფო ინარჩუნებს ვალდებულებების მომსახურების საკმარის უნარს, მაგრამ უფრო მეტად არის დამოკიდებული ეკონომიკურ ვითარებასა და საბიუჯეტო პოლიტიკის ხარისხზე, ვიდრე უფრო მაღალი რეიტინგის მქონე ქვეყნები.

შენარჩუნდა თუ არა რეიტინგი აპელაციის შემდეგ?

დიახ. რუმინეთმა გაასაჩივრა თავდაპირველი შედეგი და წარადგინა დამატებითი მონაცემები, რის შემდეგაც სარეიტინგო მოქმედების შედეგი შეიცვალა. სააგენტოს არ უცნობებია, როგორი იყო თავდაპირველი შედეგი.

შეიძლება თუ არა იმის მტკიცება, რომ Fitch-ს უკვე გადაწყვეტილი ჰქონდა რეიტინგის დაქვეითება?

არა. საჯარო მასალები არ ამხელს სარეიტინგო კომიტეტის თავდაპირველ შედეგს. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ საბოლოო მოქმედება აპელაციის შემდეგ განსხვავებული გახდა.

რა მოხდება BB+-მდე დაქვეითების შემთხვევაში?

სახელმწიფო ვალი გადავა სპეკულაციურ კატეგორიაში. ამან შესაძლოა შეამციროს ინვესტორთა წრე და გაზარდოს ახალი სესხების ღირებულება.

რატომ რჩება პროგნოზი უარყოფითი?

ძირითადი მიზეზებია — დიდი საბიუჯეტო დეფიციტი, სახელმწიფო და საგარეო ვალის ზრდა, მაღალი ინფლაცია, საგარეო დაფინანსებაზე დამოკიდებულება და პოლიტიკური არასტაბილურობა.

როგორია რუმინეთის საბიუჯეტო დეფიციტი?

2026 წლის პირველ ნახევარწელში საკასო დეფიციტმა შეადგინა პროგნოზირებული მშპ-ის 2%. Fitch სამთავრობო სექტორის წლიურ დეფიციტს 5,9%-ის დონეზე ელის.

რატომ განსხვავდება ერთმანეთისგან 2%-იანი და 5,9%-იანი მაჩვენებლები?

პირველი მაჩვენებელი ეხება მხოლოდ ექვს თვეს და გამოთვლილია საკასო მეთოდით. მეორე მოიცავს მთელ წელს და ეფუძნება ეროვნულ ანგარიშთა წესებს.

როგორია ოფიციალური საბიუჯეტო მიზანი?

დამტკიცებული ბიუჯეტი ითვალისწინებს დეფიციტს მშპ-ის დაახლოებით 6,2%-ის ოდენობით. ეს მაჩვენებელი მეთოდოლოგიურად სრულად არ ემთხვევა Fitch-ის შეფასებას.

რამდენად დიდია სახელმწიფო ვალი?

2025 წლის ბოლოს ვალი მშპ-ის 59,3%-ს შეადგენდა. 2028 წლისთვის მან შესაძლოა 64,5%-მდე მოიმატოს.

რა არის ორმაგი დეფიციტი?

ეს არის სახელმწიფო ბიუჯეტისა და საგადასახდელო ბალანსის მიმდინარე ანგარიშის დიდი დეფიციტის ერთდროული არსებობა. ასეთი კომბინაცია ზრდის საგარეო დაფინანსების საჭიროებას.

შეიძლება თუ არა რუმინეთმა დაკარგოს ევროკავშირის სახსრები?

რეფორმების შეფერხებამ შესაძლოა გამოიწვიოს იმ ცალკეული გადახდების გადავადება ან დაკარგვა, რომლებიც მიბმულია აღდგენის პროგრამის პირობების შესრულებაზე. ეს არ ნიშნავს ევროკავშირის ყველა ფონდის ავტომატურ შეჩერებას.

როგორ მოქმედებს პოლიტიკური კრიზისი რეიტინგზე?

მყარი უმრავლესობის მქონე მთავრობის არარსებობა ართულებს ახალი საბიუჯეტო ზომების მიღებასა და რეფორმების განხორციელებას. ხანგრძლივი ჩიხი შეიძლება გახდეს დაქვეითების საფუძველი.

რა რეიტინგები აქვს სხვა სააგენტოებისგან?

S&P რუმინეთს აფასებს BBB− დონეზე, Moody’s — Baa3 დონეზე. ორივე შეფასება შეესაბამება საინვესტიციო კატეგორიის უკანასკნელ საფეხურს და აქვს უარყოფითი პროგნოზი.