ბენ-გურიონის აეროპორტი კვლავ დაიხურა: ირანი და ისრაელი ახალ დარტყმებს ცვლიან

The Guardian

ახლო აღმოსავლეთში აპრილში გამოცხადებული ზავი ჩაშლის პირასაა. 7 ივნისის საღამოს ირანმა განახორციელა სარაკეტო დარტყმა ისრაელზე ბეირუთის გარეუბნებზე თავდასხმების საპასუხოდ. ბენ-გურიონის აეროპორტის მუშაობა კვლავ შეჩერებულია. The Guardian-ის ცნობით, ახალი ესკალაცია ბოლო თვეების განმავლობაში ყველაზე სერიოზული გახდა.

ირანმა ისრაელის მიმართულებით რაკეტები გაუშვა

ახალი ესკალაციის მიზეზი გახდა ისრაელის ავიადარტყმები ბეირუთის სამხრეთით მდებარე დაჰიას რაიონზე, რომელიც მოძრაობა „ჰეზბოლას“ დასაყრდენად ითვლება. ლიბანში აცხადებენ, რომ თავდასხმის შედეგად დაზიანდა საცხოვრებელი სახლები, დაიღუპა ორი ადამიანი, ხოლო კიდევ 11 დაშავდა. ისრაელის პრემიერ-მინისტრის ბენიამინ ნეთანიაჰუს კანცელარიამ განაცხადა, რომ თავდასხმის სამიზნე ტერორისტული შტაბები იყო და ოპერაცია „ჰეზბოლას“ მხრიდან დაბომბვის საპასუხოდ განხორციელდა.

ირანის პარლამენტის საგარეო პოლიტიკისა და ეროვნული უსაფრთხოების კომიტეტის წარმომადგენელმა ებრაჰიმ რეზაიმ „გადამწყვეტი და მტკივნეული პასუხი“ დააანონსა. რამდენიმე საათში ისრაელის თავდაცვის არმიამ გაავრცელა ინფორმაცია ირანის ტერიტორიიდან ათამდე ბალისტიკური რაკეტის გაშვების შესახებ. სამხედროების ცნობით, ყველა მათგანი განადგურდა ან ღია ტერიტორიაზე ჩამოვარდა.

ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა განაცხადა, რომ ოპერაცია არ არის ერთჯერადი აქცია. ოფიციალურ განცხადებაში ნათქვამია, რომ სარაკეტო და უპილოტო დარტყმები შესაძლოა ერთი კვირის განმავლობაში გაგრძელდეს. ირანის პარლამენტის თავმჯდომარემ და ქვეყნის მთავარმა მომლაპარაკებელმა მოჰამად ბაღერ გალიბაფმა ბეირუთზე დარტყმის შემდეგ ამერიკულ ბაზებსა და ობიექტებს ახლო აღმოსავლეთში „კანონიერი სამიზნეები“ უწოდა. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ისრაელი არ იცავს ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმს და მხოლოდ ძალის ენა ესმის.

ლიბანი — მთავარი დაბრკოლება სამშვიდობო მოლაპარაკებებისთვის

საბრძოლო მოქმედებები ლიბანში 2 მარტიდან გრძელდება. მაშინ „ჰეზბოლამ“ ისრაელის დაბომბვა ირანის უზენაესი ლიდერის ალი ხამენეის დაღუპვის შემდეგ დაიწყო. The Guardian-ის მონაცემებით, ლიბანში კონფლიქტის განმავლობაში 3613-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა. ისრაელის დანაკარგებმა სულ მცირე 30 სამხედრო და სამი მშვიდობიანი მოქალაქე შეადგინა.

ეს კონფლიქტი აშშ-სა და ირანს შორის მოლაპარაკებებზე ერთ-ერთ მთავარ პრობლემად რჩება. თეირანი მოითხოვს ლიბანის მიმართულების ჩართვას ცეცხლის შეწყვეტის საერთო შეთანხმებაში. ამავდროულად, ლიბანისა და ისრაელის მთავრობები ვაშინგტონში პირდაპირ მოლაპარაკებებს აწარმოებენ. „ჰეზბოლა“ კონსულტაციებში მონაწილეობას არ იღებს. მოძრაობის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ მხარს არ დაუჭერენ არცერთ შეთანხმებას ლიბანიდან ისრაელის ჯარების სრული გაყვანისა და ქვეყნის ტერიტორიაზე დარტყმების შეწყვეტის გარეშე.

დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ივეტ კუპერმა ორივე მხარეს დაძაბულობის დაუყოვნებლივ განმუხტვისკენ მოუწოდა. მან ხაზი გაუსვა, რომ ირანსა და ისრაელს შორის კონფლიქტის განახლება არცერთი მხარის ინტერესებში არ შედის და საფრთხეს უქმნის გლობალური ვაჭრობის სტაბილურობას.

ისრაელმა საპასუხო დარტყმა მიაყენა

აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ირანის თავდასხმის შემდეგ ბენიამინ ნეთანიაჰუს დაუკავშირდა და მოუწოდა, არ განეხორციელებინა საპასუხო დარტყმა ირანზე. მან განაცხადა, რომ ისრაელს მოუწევს მიიღოს იმ შეთანხმების პირობები, რომლის შეთანხმებასაც ვაშინგტონი თეირანთან ცდილობს. მან ასევე მოუწოდა ირანს მოლაპარაკებების მაგიდასთან დაბრუნებისკენ და ხაზი გაუსვა, რომ შემდგომი ესკალაცია დიპლომატიურ პროცესს ხელს არ შეუწყობს. თუმცა 8 ივნისის დილას ისრაელმა დარტყმები მიაყენა „მიწა-მიწა“ ტიპის გამშვებ დანადგარებსა და ირანის სამხედრო ინფრასტრუქტურის ობიექტებს, წერს Reuters. ელჩმა იეჰიელ ლაიტერმა განმარტა, რომ მანამდე თეირანმა ისრაელის მიმართულებით 11 ბალისტიკური რაკეტა გაუშვა. ირანმა იერიში მიიტანა რამათ-დავიდის ავიაბაზაზე, ნაზარეთის მახლობლად.

ამასთან, ტრამპი აგრძელებს მტკიცებას, რომ აშშ-სა და ირანს შორის შეთანხმება კვლავ მიღწევადია. თეირანი მომავალი შეთანხმებების ფარგლებში ითხოვს სანქციების შემსუბუქებას, გაყინული აქტივების განბლოკვას და ჰორმუზის სრუტეზე საკუთარი კონტროლის აღიარებას.

რას ნიშნავს ეს გლობალური ეკონომიკისა და ტურიზმისთვის

გამწვავება უკვე აისახა მსოფლიო ბაზრებზე. 8 ივნისის დილის ვაჭრობაზე ნავთობის ფასები 3%-ზე მეტით გაიზარდა, ხოლო Brent-ის მარკის ნავთობის ღირებულებამ კვლავ გადააჭარბა 96 დოლარს ბარელზე. ტურისტული სექტორისთვის შედეგები უკვე თვალსაჩინოა. ბენ-გურიონის აეროპორტის დროებითმა დახურვამ ისრაელის მიმართულებით და ქვეყნიდან საერთაშორისო რეისების განრიგი დაარღვია. ავიაკომპანიები კვლავ იძულებულნი არიან გადადონ რეისები ან აირჩიონ მარშრუტები საბრძოლო მოქმედებების ზონის გვერდის ავლით.

დამატებითი რისკები წარმოიქმნება ევროპასა და აზიას შორის სატრანზიტო მარშრუტებისთვის, რომელთა ნაწილი რეგიონის ქვეყნების საჰაერო სივრცეზე გადის. უფრო გრძელი მარშრუტები ზრდის მგზავრობის დროს და ავიაკომპანიების ხარჯებს, რაც პერსპექტივაში შეიძლება ავიაბილეთების ფასზეც აისახოს.

ტურიზმის ბაზრის ექსპერტები ასევე არ გამორიცხავენ მოთხოვნის შემცირებას ისრაელში, ლიბანსა და მეზობელ ქვეყნებში მოგზაურობაზე, თუ დარტყმების გაცვლა გაგრძელდება. ჯერჯერობით სახელმწიფოების უმეტესობას მოგზაურთათვის ოფიციალური რეკომენდაციები არ შეუცვლია, თუმცა ვითარება კვლავ დაძაბულია და შესაძლოა სწრაფად შეიცვალოს.