სომხეთმა შესაძლოა ევროინტეგრაციისთვის რუსეთთან სავიზო რეჟიმი დააწესოს

Unsplash

ევროკავშირში გასაწევრიანებლად სომხეთს მოუწევს ბლოკის საგარეო პოლიტიკური წესების მიღება, მათ შორის რუსეთთან სავიზო რეჟიმის შესაძლო დაწესება და სანქციებთან შეერთება, განუცხადეს «Известия»-ს ევროპარლამენტში. ამასთან, ერევანს ევროკავშირის წევრობაზე ოფიციალური განაცხადი ჯერ არ შეუტანია, თუმცა უკვე ავითარებს თანამშრომლობას ბრიუსელთან, რომელიც მოსკოვთან კავშირების შემცირებას ითხოვს.

ბრიუსელი ერევნისგან პოლიტიკის შეცვლას ელის

ევროკავშირი განახორციელებს ზეწოლას სომხეთზე, რათა რესპუბლიკა შეუერთდეს რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს და დააწესოს სავიზო რეჟიმი რუსეთის მოქალაქეებისთვის, განაცხადა ევროპარლამენტის დეპუტატმა ფერნან კარტჰაიზერმა, რომელიც ადრე სომხეთთან საპარლამენტო თანამშრომლობის კომიტეტის წევრი იყო.

«Известия»-ს მოთხოვნა ევროკომისიისადმი საჯარო პასუხის გარეშე დარჩა. მანამდე რუსეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურმა განაცხადა, რომ ბრიუსელი სომხეთისთვის სავიზო ლიბერალიზაციას უკავშირებს რუსეთის ეკონომიკური წარმომადგენლობის, ჰუმანიტარული კონტაქტებისა და მოსკოვთან თანამშრომლობის შეზღუდვის მოთხოვნას.

2026 წლის მაისში ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ლიდერებმა სომხეთს შესთავაზეს რეფერენდუმის ჩატარება, რომელმაც უნდა განსაზღვროს ქვეყნის შემდგომი საგარეო პოლიტიკური კურსი — შეინარჩუნოს მონაწილეობა ევრაზიულ კავშირში თუ იმოძრაოს ევროკავშირისკენ. ნიკოლ ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ ასეთი კენჭისყრა შესაძლებელია მხოლოდ ევროკავშირში გაწევრიანებაზე ოფიციალური განაცხადის შეტანის შემდეგ. დეპუტატმა თაგუი თოვმასიანმა დაადასტურა, რომ რეფერენდუმის მომზადების პროცედურა ჯერ არ დაწყებულა.

13 ივლისს ევროკავშირმა გამოაცხადა უსაფრთხოებისა და „ჰიბრიდულ საფრთხეებთან“ ბრძოლის მრჩეველთა მისიის დაწყება სომხეთში. მსგავსი მისიები მანამდე უკრაინასა და მოლდოვაში გაიგზავნა.

შედეგები სომხეთის ტურიზმისთვის

რუსეთთან ვიზების შემოღებამ შესაძლოა სერიოზული გავლენა იქონიოს სომხეთის ტურიზმზე. 2025 წელს რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეებმა უზრუნველყვეს რესპუბლიკაში ტურისტული ნაკადის დაახლოებით 40% — 900 000-ზე მეტი ვიზიტი. ფულადი გზავნილების მოცულობამ მიაღწია $3,87 მლრდ-ს, რაც შეადგენს სომხეთის მშპ-ის დაახლოებით ერთ მერვედს.

რუსეთის ტურინდუსტრიის კავშირის ექსპერტმა მიხაილ აბასოვმა აღნიშნა, რომ სომხეთის მასპინძლობის სფეროს განვითარების სტრატეგიული პროგრამა 2026–2030 წლებისთვის ითვალისწინებს უცხოელთა ნაკადის 3 მლნ-მდე ზრდას და შემოსავლების $3,8 მლრდ-მდე გაზრდას 12 თვეში. თუმცა ამ მიზნების განხორციელება შეიძლება გართულდეს მთავარი ტურისტული ბაზრისთვის პირობების გაუარესების შემთხვევაში.

აბასოვმა აღნიშნა, რომ რუსების მნიშვნელოვანი ნაწილი სომხეთს დამოუკიდებლად სტუმრობს სავიზო მოთხოვნების არარსებობისა და პირდაპირი ავიამიმოსვლის წყალობით. ვიზების შემოღების შემთხვევაში შესაძლოა გაიზარდოს სამგზავრო ხარჯები, გახანგრძლივდეს დოკუმენტების გაფორმების ვადები და გაჩნდეს უარის თქმის დამატებითი რისკები.

„სხვა მიმართულებების გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ საკვანძო ბაზრისთვის სავიზო ბარიერების გაჩენა იწვევს ტურისტული ნაკადის 30–50%-ით შემცირებას უკვე პირველ ერთ-ორ წელიწადში, თანაც ყველაზე მეტად დამოუკიდებელი მოგზაურების სეგმენტი იკლებს“, — განაცხადა ექსპერტმა.

მან დასძინა, რომ რუსეთი და ირანი ერთად აყალიბებენ სომხეთის შემომყვანი ტურისტული ბაზრის დაახლოებით ნახევარს. სხვა მიმართულებების ხარჯზე რუსული ნაკადის შესაძლო შემცირების სწრაფად კომპენსირება ვერ მოხერხდება: საქართველოს, ევროკავშირის ქვეყნების, აშშ-ისა და ჩინეთის ბაზრები იზრდება, მაგრამ მოცულობით ჯერჯერობით საგრძნობლად ჩამორჩება. ტურისტული ბაზრის დივერსიფიკაციას დასჭირდება დრო, ინვესტიციები პოპულარიზაციაში, ინფრასტრუქტურის განვითარება და პირდაპირი ავიარეისების გაფართოება.

ექსპერტმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ტურიზმი რჩება სომხეთის ეკონომიკის ერთ-ერთ წამყვან დარგად, რომელიც უზრუნველყოფს შემოსავლებსა და სამუშაო ადგილებს. მისი აზრით, ბრიუსელის შესაძლო მოთხოვნა რუსეთთან ვიზების შემოღების შესახებ საკითხს პოლიტიკური სიბრტყიდან ეკონომიკურში გადაიყვანს, თუმცა უახლოეს მომავალში ერევანსა და მოსკოვს შორის ურთიერთობებში მკვეთრ ცვლილებებს არ უნდა ველოდოთ.

ეკონომიკური რისკები სომხეთისთვის

რუსეთთან ეკონომიკური კავშირების გაწყვეტამ და ევრაზიული ეკონომიკური კავშირიდან გასვლამ შესაძლოა გამოიწვიოს გასაღების ბაზრების დაკარგვა სომხური ექსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის. საბაზრო ფასებზე გადასვლამ შესაძლოა გამოიწვიოს გაზის ღირებულების სამჯერ გაზრდა. მოსკოვის სახელმწიფო ლინგვისტური უნივერსიტეტის საზღვარგარეთის რეგიონთმცოდნეობის კათედრის გამგე დიმიტრი სიდოროვი მიიჩნევს, რომ რუსული ინვესტიციების შემცირება შექმნის დამატებით ეკონომიკურ რისკებს სომხეთისთვის, ხოლო ევროპული დაბანდებები სწრაფად ვერ აანაზღაურებს ბიუჯეტის შესაძლო დანაკარგებს.

მაისში რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა, რომ სომხეთის გასვლამ ევრაზიული ეკონომიკური კავშირიდან და მოსკოვთან კავშირების გაწყვეტამ შესაძლოა რესპუბლიკის მშპ 14%-მდე შეამციროს, ხოლო ცალკეული შეფასებებით — ეკონომიკის მესამედის დაკარგვა გამოიწვიოს.

ქვეყნების ეკონომიკური ურთიერთობები უკვე წააწყდა სირთულეებს. სომხური საქონლის მთელი რიგის იმპორტზე დაწესებულმა შეზღუდვებმა დააზარალა მწარმოებლები, რომლებიც ორიენტირებულნი არიან რუსულ ბაზარზე. სომხეთის პარლამენტის დეპუტატმა თაგუი თოვმასიანმა აღნიშნა, რომ ზოგიერთი საწარმო რთულ ვითარებაში აღმოჩნდა, ხოლო შეზღუდვების შემდგომმა შენარჩუნებამ შესაძლოა ცალკეული წარმოებების დახურვა გამოიწვიოს.

მანამდე რუსეთმა ასევე აკრძალა ყვავილების, მინერალური წყალი „ჯერმუკის“ და რამდენიმე კონიაკის ქარხნის პროდუქციის იმპორტი. სომხეთის სტატისტიკური კომიტეტის მონაცემებით, ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო ბრუნვა 2026 წლის იანვარ–მაისში 21,5%-ით შემცირდა გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით.

ამასთან, სომხეთის ხელისუფლება აგრძელებს უთანხმოებების დარეგულირების მცდელობებს. პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა და რუსეთის მთავრობის მეთაურმა მიხაილ მიშუსტინმა ორმხრივი საკითხები ივლისში ეკატერინბურგში გამართულ შეხვედრაზე განიხილეს. სომხეთის ეკონომიკის სამინისტროში განაცხადეს, რომ აგრძელებენ მუშაობას რუს კოლეგებთან ეკონომიკური ურთიერთობების მიმდინარე საკითხებზე.

დასკვნა

სტრატეგიული კვლევებისა და ინიციატივების ანალიტიკური ცენტრის ხელმძღვანელი ჰაიკ ხალათიანი მიიჩნევს, რომ სომხეთის ხელისუფლება ცდილობს შეინარჩუნოს არსებული ბალანსი და თავიდან აიცილოს რუსეთთან მკვეთრი გაწყვეტა. მისი აზრით, მოსკოვთან თანამშრომლობაზე სწრაფმა უარის თქმამ შესაძლოა სერიოზულ სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკურ კრიზისამდე მიიყვანოს ქვეყანა.

რუსეთთან კავშირების შენარჩუნების მომხრეები მიუთითებენ, რომ ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის უპირატესობები სომხეთის ეკონომიკისთვის ჯერ კიდევ მნიშვნელოვანია, ხოლო ევროკავშირისკენ გზას შესაძლოა ათწლეულები დასჭირდეს. ამჟამად ევროკავშირში გაწევრიანების მოლოდინი აქვთ ალბანეთს, ბოსნია და ჰერცეგოვინას, ჩრდილოეთ მაკედონიას, სერბეთსა და მონტენეგროს.

კომპანია International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ მონტენეგრო უკვე გეგმავს რუსეთთან სავიზო რეჟიმის დაწესებას 2026 წლის 1 ოქტომბრიდან, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული რუსეთის ფედერაციიდან ტურისტულ ნაკადზე. სომხეთი ჯერჯერობით პოლიტიკური დისკუსიის ეტაპზეა და, ხელისუფლების განცხადებების მიხედვით, ამ მიმართულებით სწრაფი გადაწყვეტილებებისთვის მზად არ არის. ამასთან, რესპუბლიკას შეუძლია ეტაპობრივად შეცვალოს საგარეო ეკონომიკური კავშირები და გააფართოოს თანამშრომლობა ევროპის ქვეყნებთან. თუ გეოპოლიტიკური ვითარება არ შეიცვლება, ერევნის შემდგომი დაახლოება ბრიუსელთან მომავალში სავარაუდო სცენარად რჩება.