რეკორდულმა გვალვამ ავსტრიაში ბერენშიუტცკლამის ჩანჩქერები დააშრო

ბერენშიუტცკლამში, ავსტრიის შტირიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მთის ხეობაში, 2026 წლის ივლისის ბოლოსთვის წყლის ჩვეული ნაკადი შეწყდა: ჩანჩქერები დაშრა, ხოლო ნაკადულების ცალკეულ კალაპოტებში ბილიკებივით გავლა გახდა შესაძლებელი. ეს მოხდა ავსტრიაში ყველაზე მშრალი 12-თვიანი პერიოდის დროს 1850 წელს სისტემატური დაკვირვებების დაწყების შემდეგ. ამასთან, ტურიზმის საერთო ეროვნული სტატისტიკა ჯერჯერობით საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს: მაის-ივლისში ღამისთევების რაოდენობამ რეკორდულ 41,87 მლნ-ს მიაღწია.

ბერენშიუტცკლამის ჩანჩქერები ივლისის ბოლოსთვის გაქრა

ბერენშიუტცკლამი მდებარეობს მიქსნიცთან, შტირიაში, და წარმოადგენს მოწყობილ მთის მარშრუტს ციცაბო კირქვულ კედლებს შორის. ბილიკი გადის ნაკადულის თავზე ხიდებისა და კიბეების სისტემით, ხოლო ჩანჩქერები და სწრაფი ცივი ნაკადები ტრადიციულად პეიზაჟის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს.

2026 წლის ზაფხულში მარშრუტი განსხვავებულად გამოიყურება. 15 აგვისტოს გამოქვეყნებულ Euronews-ის რეპორტაჟში ბერენშიუტცკლამიდან ავსტრიის ალპური კლუბის მიქსნიცის სექციის თავმჯდომარემ გერჰარდ იანჩერმა განაცხადა, რომ ივლისის ბოლოსთვის ხეობაში ნაკადი ნალექების ნაკლებობის გამო შეწყდა. აქ წყალი მოაქვს ნაკადულ მიქსნიცბახს, რომელიც სათავეს იღებს ზომერალმის რაიონში, გაივლის ტაიხალმს და შემდეგ შედის ხეობაში. იმისათვის, რომ წყლის დონე საგრძნობლად აღდგეს, საჭიროა მინიმუმ ერთი კვირის განმავლობაში უწყვეტი წვიმები. 5 აგვისტოს გადაღებულ ფოტოებზე ჩანდა გამხმარი ჩანჩქერები და გაშიშვლებული ნაკადულების კალაპოტები.

წყლის სწრაფად დაბრუნება ნებისმიერ წვიმას არ შეუძლია. მიქსნიცბახი ბუნებრივი წყალშემკრებით საზრდოობს: მთაში უფრო მაღლა მოსული წყლის ნაწილი ჯერ ნიადაგსა და ქანებში ჩერდება და მხოლოდ ამის შემდეგ ხვდება ნაკადულში. ტენიანობის ხანგრძლივი დეფიციტის შემდეგ ახალი ნალექები თავდაპირველად ამ მარაგს ავსებს, ამიტომ ხანმოკლე თავსხმა აუცილებლად არ იწვევს ძველი ნაკადის დაუყოვნებლივ აღდგენას.

ავსტრია 2026 წლის რეკორდულ გვალვას განიცდის

ხეობის დაშრობა ლოკალური ამინდის ანომალიის გამო არ მომხდარა. ავსტრიის მეტეოროლოგიურმა და გეოფიზიკურმა სამსახურმა GeoSphere Austria-მ 18 აგვისტოს შეფასებაში წინა 12 თვე 1850 წელს დაკვირვებების დაწყების შემდეგ ყველაზე მშრალ პერიოდად დაასახელა. 1 იანვრიდან 12 აგვისტომდე ქვეყნის ტერიტორიის 72%-ზე მშრალი დღეების რაოდენობა უფრო მაღალი იყო, ვიდრე წინა 65 წლის ნებისმიერ შესადარებელ პერიოდში. შტირიაში ამ დროის განმავლობაში კლიმატური ნორმის 29%-ით ნაკლები ნალექი მოვიდა. ზაფხულმა ორი ძლიერი სიცხის ტალღა მოიტანა, მაქსიმალურმა ტემპერატურამ 41,2 °C-ს მიაღწია.

განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია შეიქმნა ქვეყნის აღმოსავლეთით. 23 თებერვლიდან 9 აგვისტომდე ვენაში, ქვემო ავსტრიასა და ბურგენლანდში საშუალოდ 210,9 მმ ნალექი მოვიდა ჩვეულებრივი 405 მმ-ის წინააღმდეგ. ქვეყანაში 2026 წელს ყველაზე ხანგრძლივი უწყვეტი მშრალი პერიოდი 48 დღეს აღწევდა.

მიმდინარე პერიოდის ექსტრემალურობას ადასტურებს ნალექებისა და ევაპოტრანსპირაციის სტანდარტიზებული ინდექსიც (SPEI). ეს მაჩვენებელი ითვალისწინებს არა მხოლოდ მოსული წყლის რაოდენობას, არამედ აორთქლების გზით ტენის პოტენციურ დაკარგვასაც. მინუს 2-ზე დაბალი მაჩვენებლები ექსტრემალურ გვალვას შეესაბამება. ივლისში ავსტრიის 12-თვიანი SPEI მინუს 4-ზე დაბლა დაეცა — ასეთი დონე დაკვირვებების მთელ ისტორიაში მანამდე არ დაფიქსირებულა.

მიმდინარე დეფიციტი რამდენიმე კვირაში არ გაჩენილა. კლიმატოლოგები აღნიშნავენ, რომ ის თანდათან გროვდებოდა 2024 წლის წყალდიდობის პერიოდის შემდეგ, ხოლო 2026 წლის მშრალმა გაზაფხულმა და ზაფხულმა მაღალ ტემპერატურასთან ერთად მკვეთრად გააუარესა წყლის ბალანსი. ჩვეული რაოდენობის წვიმების დაბრუნებაც კი ვერ შეძლებს დაგროვილი ტენიანობის დეფიციტის სწრაფად კომპენსირებას.

ზამთარმა ალპები თოვლის მცირე მარაგით დატოვა

ბერენშიუტცკლამისთვის მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ ზაფხულის წვიმას. თოვლის საფარი მოქმედებს როგორც წყლის სეზონური მარაგი: ნალექები გროვდება ზამთარში და თანდათანობით კვებავს მთის ნაკადულებს გაზაფხულზე და ზაფხულის დასაწყისში დნობისას.

მიმდინარე გვალვის წინა ზამთარი ასეთი მექანიზმისთვის არახელსაყრელი იყო. ალპების კლიმატურმა მიმოხილვამ 2025 წლის ნოემბრიდან 2026 წლის აპრილამდე აჩვენა, რომ გერმანიის, ავსტრიისა და შვეიცარიის ალპურ რაიონებში თოვლის საშუალო სიღრმე 1991 წლის შემდეგ ხუთ ყველაზე დაბალ მაჩვენებელში შევიდა. ჩრდილოეთ ალპებში ეს ზამთრის პერიოდი მეორე ყველაზე მშრალი გახდა 1991 წლის შემდეგ, ხოლო სამხრეთში — ყველაზე მშრალი. ცალკეულ თვეებში ნალექების დეფიციტი 70%-მდე აღწევდა, ხოლო ზამთრის პირველ ნახევარში არსებითი თოვლი თითქმის არ მოსულა. საშუალო ტემპერატურა 1991–2020 წლების ნორმას 1,1 °C-ით აღემატებოდა.

ამგვარად, ზაფხული უკვე შეზღუდული თოვლის მარაგით დაიწყო, ხოლო მომდევნო მშრალმა თვეებმა დამატებით შეამცირა წყლის ჩადინება მცირე წყალსატევებში.

ალპების თოვლის საფარი ათწლეულებია მცირდება

მიმდინარე ზამთარი უფრო ხანგრძლივ ტენდენციაში ჯდება. სამეცნიერო ჟურნალ The Cryosphere-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ გააერთიანა ავსტრიის, საფრანგეთის, გერმანიის, იტალიის, სლოვენიისა და შვეიცარიის 2 ათასზე მეტი სადგურის მონაცემები. 800-ზე მეტი სადგური გამოიყენებოდა 1971–2019 წლების ტენდენციების შესაფასებლად. ნოემბრიდან მაისამდე თოვლის საშუალო სეზონური სიღრმე ათწლეულში დაახლოებით 8,4%-ით მცირდებოდა. თოვლის საფარის მაქსიმალური სეზონური სიღრმე და ხანგრძლივობა საშუალოდ 5,6%-ით მცირდებოდა ათწლეულში.

ეს მონაცემები იძლევა გრძელვადიან კონტექსტს ალპებში მიმდინარე პროცესებისთვის, თუმცა თავისთავად არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ სწორედ ანთროპოგენურმა კლიმატის ცვლილებამ გამოიწვია წყლის გაქრობა ბერენშიუტცკლამში 2026 წლის ზაფხულში. კონკრეტულ გვალვაში კლიმატის ცვლილების წვლილის რაოდენობრივი შეფასებისთვის საჭიროა ცალკე კლიმატური ატრიბუციის კვლევა.

ბერენშიუტცკლამი ღია რჩება ტურისტებისთვის

ჩვეული ჩანჩქერების არარსებობას ხეობის დახურვა არ გამოუწვევია. აღმოსავლეთ შტირიის ოფიციალური ტურისტული პორტალი მიუთითებს, რომ 2026 წლის სეზონი გრძელდება 1 მაისიდან 31 ოქტომბრამდე. შესვლა ღიაა ყოველდღიურად 08:00-დან 16:00 საათამდე. უშუალოდ ხეობის გავლას დაახლოებით ერთი საათი სჭირდება, ხოლო ლაშქრობის სრული ვარიანტები — დაახლოებით 4,5-დან 9 საათამდე. ვიზიტის ღირებულება ზრდასრულისთვის შეადგენს €9-ს.

მიქსნიცის ოფიციალური სექციაც აღნიშნავს, რომ მარშრუტი ამჟამად შეზღუდვების გარეშე მუშაობს. ზამთარში ხეობაში შესვლა აკრძალულია, რადგან ხის კონსტრუქციები, კლდის კედლები და მარშრუტის უსაფრთხოება რეგულარულ შემოწმებას მოითხოვს.

კომერციული თვალსაზრისით სიტუაცია უჩვეულოა: ტურისტული პროდუქტი ხელმისაწვდომი რჩება, მაგრამ მისი ერთ-ერთი ცენტრალური ბუნებრივი ელემენტი გაქრა. ვიზიტორებს შეუძლიათ გაიარონ იგივე მარშრუტი, თუმცა მისი იერსახე 2026 წლის აგვისტოში არსებითად განსხვავდება უხვწყლიანი კასკადების ფოტოებისგან, რომლებზეც ათწლეულების განმავლობაში იქმნებოდა ბერენშიუტცკლამის იმიჯი.

ხეობა გაიხსნა €1,7 მლნ-ის რეკონსტრუქციის შემდეგ

მიმდინარე სეზონი მიმდინარეობს ბერენშიუტცკლამის მასშტაბური აღდგენის შემდეგ. 2020 წლის ივლისში ხეობაში ქვათაცვენამ სამი ადამიანის დაღუპვა გამოიწვია, რის შემდეგაც მარშრუტი ოთხ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში დაკეტილი იყო.

ავსტრიის ალპური კლუბის მიქსნიცის სექციის მონაცემებით, ფართო საზოგადოებისთვის ხეობა ხელახლა გაიხსნა 2024 წლის 22 სექტემბერს. სამუშაოების ღირებულებამ იმ მომენტისთვის დაახლოებით €1,7 მლნ-ს მიაღწია. ფერდობებზე დამონტაჟდა ფოლადის ქვათაცვენის საწინააღმდეგო ბადეები, ხოლო 168 კიბიდან და გადასასვლელიდან 110 სრულად შეიცვალა. ავარიამდე ბერენშიუტცკლამი ყოველწლიურად დაახლოებით 40 ათას ვიზიტორს იღებდა.

რეკონსტრუქციამ შეამცირა კლდეების მდგომარეობასა და ტურისტულ ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული რისკები, თუმცა ვერ აღმოფხვრა ობიექტის დამოკიდებულება ნალექებზე. შედეგად, გახსნიდან ორ წელზე ნაკლებ დროში მთავარი შემზღუდველი ფაქტორი გახდა არა კონსტრუქციების უსაფრთხოება, არამედ წყალი.

პირველმა სრულმა სეზონმა მაღალი მოთხოვნა დაადასტურა

2025 წლის ზაფხულში, მრავალწლიანი დახურვის შემდეგ პირველ სრულ სეზონზე, ტურისტული ნაკადი სწრაფად აღდგა. 8 აგვისტოსთვის ხეობას დაახლოებით 20 ათასი ადამიანი ეწვია, თანაც ნახევარზე მეტი ავსტრიის ფარგლებს გარედან ჩამოვიდა. ოპერატორი მაშინ მთელი სეზონის განმავლობაში დაახლოებით 30 ათას ვიზიტორს ელოდა. რეგიონული გამოცემა ORF ასევე იტყობინებოდა, რომ შესასვლელი ბილეთებიდან მიღებული შემოსავლები გამოიყენება ობიექტის მიმდინარე ხარჯების დასაფარად, მათ შორის კიბეების ყოველწლიური შეკეთებისთვის, რომლებიც შეიძლება დაზიანდეს ზამთრის თოვლით.

ბერენშიუტცკლამის ვიზიტორთა 2026 წლის ზაფხულის ახალი საბოლოო სტატისტიკა ჯერ არ არსებობს. ამიტომ, ნაადრევია იმის დასკვნა, თუ რამდენად შეცვალა მშრალმა ჩანჩქერებმა კონკრეტულ ობიექტზე მოთხოვნა.

ავსტრიის ტურიზმმა ახალი საზაფხულო რეკორდი დაამყარა

ეროვნულ დონეზე ტურისტული მოთხოვნის შემცირების ნიშნები ჯერჯერობით არ შეინიშნება. Statistics Austria-ს 25 აგვისტოს გამოქვეყნებული მონაცემებით, რომელსაც ციტირებს ავსტრიის ეკონომიკის, ენერგეტიკისა და ტურიზმის ფედერალური სამინისტრო, 2026 წლის მაის-ივლისში დარეგისტრირდა 41,87 მლნ ღამისთევა. ეს 3,2%-ით მეტია წინა წლის მაჩვენებელზე და ახალი მაქსიმუმია საზაფხულო ტურისტული სეზონის პირველი ნახევრისთვის.

ივლისმა 19,46 მლნ ღამისთევა მოიტანა — 4,8%-ით მეტი შარშანდელ შედეგზე. ჩამოსვლების რაოდენობა კიდევ უფრო სწრაფად გაიზარდა, 9,3%-ით, 5,97 მლნ-მდე. უცხოელმა ტურისტებმა უზრუნველყვეს 14,68 მლნ ღამისთევა, რაც 5,9%-იან ზრდას წარმოადგენს, ხოლო ავსტრიის მაცხოვრებლებმა — 4,78 მლნ, რაც 1,7%-ით მეტია წინა წელთან შედარებით. იანვარ-ივლისში ღამისთევების საერთო რაოდენობამ 96,46 მლნ-ს მიაღწია, რაც 1,8%-იან ზრდას ნიშნავს.

ეს მაჩვენებლები მნიშვნელოვანია პრობლემის მასშტაბის შესაფასებლად: რეკორდული გვალვა ჯერჯერობით არ გამხდარა საერთო ავსტრიული ტურისტული კრიზისი. ამავდროულად, სასტუმროების, პანსიონატებისა და განთავსების სხვა საშუალებების აგრეგირებული მონაცემები არ იძლევა ცალკეული ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობის მდგომარეობის განსაზღვრის საშუალებას.

კლიმატური რისკები უფრო ლოკალური ხდება, ვიდრე ტურისტული სტატისტიკა

ბერენშიუტცკლამი აჩვენებს, თუ რატომ შეიძლება საერთო ეროვნული მონაცემები მალავდეს ცვლილებებს კონკრეტული ობიექტების დონეზე. ქვეყნის ტურიზმს შეუძლია დაამყაროს რეკორდები მანამ, სანამ ცალკეული ხეობა, ტბა, მყინვარი ან სათხილამურო რაიონი კარგავს იმ ბუნებრივი პირობების ნაწილს, რაზეც დაფუძნებულია მისი მიმზიდველობა.

ტურისტული უძრავი ქონებისა და ინფრასტრუქტურისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დამოკიდებულება კონკრეტულ ბუნებრივ რესურსზე. იქ, სადაც მოთხოვნა დაკავშირებულია საიმედო თოვლის საფართან, წყლის დონესთან, მყინვართან ან ჩანჩქერთან, კლიმატური რისკი შეიძლება გამოვლინდეს ობიექტის ფიზიკურ დახურვამდე დიდი ხნით ადრე. მარშრუტზე წვდომა შენარჩუნებულია, მაგრამ ტურისტის შთაბეჭდილება და მიმართულების ღირებულება იცვლება.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, მიმდინარე მაჩვენებლები არ იძლევა ავსტრიაში ტურიზმის კრიზისზე საუბრის საფუძველს: ღამისთევების რაოდენობა იზრდება, ხოლო ბერენშიუტცკლამი აგრძელებს ვიზიტორების მიღებას. უფრო მნიშვნელოვანი სიგნალი მდგომარეობს დარგის ძლიერ მაჩვენებლებსა და ცალკეული ბუნებრივი აქტივების მდგომარეობას შორის შეუსაბამობაში. ინვესტორისთვის ტურიზმის ეროვნული ზრდა აღარ არის საკმარისი დამოუკიდებელ არგუმენტად: აუცილებელია გავითვალისწინოთ კონკრეტული ლოკაციის დამოკიდებულება ნალექებზე, თოვლზე, ტემპერატურასა და წყლის რესურსების მდგრადობაზე. ამასთან, იმის მტკიცება, რომ მიმდინარე გვალვა ბერენშიუტცკლამის ვიზიტორთა რაოდენობის გრძელვადიან შემცირებას გამოიწვევს, ჯერჯერობით შეუძლებელია — ამისთვის საჭირო იქნება 2026 წლის სრული სეზონისა და მომდევნო წლების მონაცემები.