English  עברית  ქართული  Русский  

ინგლისის ბანკი ბანკების კაპიტალის მოთხოვნებს არბილებს

ინგლისის ბანკი ბანკების კაპიტალის მოთხოვნებს არბილებს

ინგლისის ბანკმა ბანკების კაპიტალის მოთხოვნების ნაწილის შერბილების ინიციატივა წამოაყენა, თუმცა თავადვე დააფიქსირა ფინანსური სტაბილურობის რისკების ზრდა: აქციების ბაზრებზე საკრედიტო მხარის (ლევერიჯის) მატება, ძვირადღირებული აქტივების მოწყვლადობა, წნეხი სუვერენულ ვალსა და კერძო დაკრედიტებაში, აგრეთვე ხელოვნური ინტელექტისგან მომდინარე ახალი საოპერაციო საფრთხეები. გადაწყვეტილება ეხება ლევერიჯის კოეფიციენტს — მარტივ შეზღუდვას, რომელიც აჩვენებს, რამდენ კაპიტალს ფლობს ბანკი აქტივების მთლიანი მოცულობის საპირწონედ რისკის კორექტირების გარეშე.

ინგლისის ბანკი ბანკებისთვის წერტილოვან შეღავათს ამზადებს

Bloomberg-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ინგლისის ბანკმა ბანკებისთვის კაპიტალის წესების ნაწილის შერბილების წინადადება წამოაყენა, მიუხედავად ფინანსურ სისტემაში რისკების ზრდისა. საუბარია ლევერიჯის კოეფიციენტის გადახედვაზე: ეს არის მაჩვენებელი, რომელიც ზღუდავს ბანკის ბალანსის საერთო მოცულობას პირველი დონის კაპიტალთან მიმართებით და არ არის დამოკიდებული იმაზე, თუ რამდენად რისკიანად მიიჩნევა ცალკეული აქტივები.

Financial Times წერს, რომ ინგლისის ბანკის ფინანსური პოლიტიკის კომიტეტი განიხილავს ამ წესით გათვალისწინებული ტვირთის შემცირებას ბრიტანული ბანკების აქტივების დაახლოებით 0,2 პროცენტული პუნქტით. მიზანია — გაფართოვდეს ბანკების შესაძლებლობა, დააკრედიტონ ეკონომიკა და მხარი დაუჭირონ საკვანძო ბაზრების ფუნქციონირებას სტრესულ პერიოდებში. ამავდროულად, კომიტეტის წევრთა ნაწილი შიშობს, რომ შეღავათმა შესაძლოა გააძლიეროს ლევერიჯი საბანკო სექტორის მიღმა, საბაზრო დაფინანსებაში.

ლევერიჯის კოეფიციენტი გაჩნდა როგორც დაზღვევა 2007–2008 წლების კრიზისის შემდეგ. რისკზე გათვლილი მოთხოვნებისგან განსხვავებით, ის ბანკს არ აძლევს ბალანსის მკვეთრად გაზრდის საშუალებას მხოლოდ იმიტომ, რომ მისი აქტივები ფორმალურად „დაბალრისკიანად“ გამოიყურება. გაერთიანებულ სამეფოში მსხვილი ბანკები და სამშენებლო საზოგადოებები (building societies) ექცევიან ამ წესის ქვეშ, თუ საცალო დეპოზიტები აღემატება £50 მლრდ-ს ან საზღვარგარეთული აქტივები აღემატება £10 მლრდ-ს; საბაზისო მოთხოვნა შეადგენს 3,25%-ს პლუს დამატებითი ბუფერები.

რატომ გახდა ლევერიჯის კოეფიციენტი საკამათო

რეგულატორმა ჯერ კიდევ კაპიტალის დეკემბრის მიმოხილვაში აღიარა, რომ ლევერიჯის წესმა იმაზე მკაცრად დაიწყო მუშაობა, ვიდრე თავიდან იყო ნავარაუდევი. 2015 წელს ბრიტანული ჩარჩოს ამოქმედებისას მოსალოდნელი იყო, რომ ძირითად შემზღუდველ ფაქტორად უფრო ხშირად იქნებოდა რისკზე შეწონილი მოთხოვნები. ბანკებში რისკის საშუალო წონების შემცირების შემდეგ, ლევერიჯის კოეფიციენტი სავალდებულო ან თითქმის სავალდებულო შეზღუდვად იქცა მსხვილი კრედიტორების უფრო დიდი რაოდენობისთვის. შვიდი უმსხვილესი ბრიტანული ბანკიდან სამისთვის მინიმალური მოთხოვნები და ბუფერები ლევერიჯის მიხედვით უკვე იქცა კაპიტალის მთავარ შეზღუდვად კონსოლიდირებულ დონეზე.

2026 წლის აპრილში ინგლისის ბანკმა შეკრიბა ბანკების, სამშენებლო საზოგადოებების, ინვესტორების, სარეიტინგო სააგენტოების, ანალიტიკოსების, აკადემიური წრეებისა და ხელისუფლების წარმომადგენლები კაპიტალის ჩარჩოს განსახილველად. ყურადღების ცენტრში სამი თემა იყო: ბუფერების გამოყენებადობა, ლევერიჯის კოეფიციენტის მუშაობა და შიდა დაკრედიტებასთან დაკავშირებული მოთხოვნების სირთულე. მონაწილეთა შეფასებები გაიყო: ნაწილი მიუთითებდა გაზრდილ მაკროეკონომიკურ და გეოპოლიტიკურ გაურკვევლობაზე და ეწინააღმდეგებოდა კაპიტალის შემცირებას, სხვები კი მიიჩნევდნენ, რომ კრიზისის შემდეგ კრედიტის სუსტი ზრდა აფერხებს პროდუქტიულობას.

PwC კაპიტალის მიმოხილვის ანალიზში აღნიშნავს, რომ ბრიტანული მოთხოვნები მთლიანობაში ევროზონის ანალოგიურია და ამერიკულზე დაბალია კორექტული შედარებისას, თუმცა გაერთიანებული სამეფოს ცალკეული შიდა ბაზარზე ორიენტირებული ბანკები აწყდებიან უფრო მკაცრ შეზღუდვებს ლევერიჯის კოეფიციენტის მიხედვით დამატებითი ბუფერების გამო. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ კრედიტორებისთვის, რომლებიც მუშაობენ საცალო კლიენტებთან და მცირე ბიზნესთან.

შერბილება ბაზრის რისკების შესახებ გაფრთხილების პარალელურად მიმდინარეობს

რეგულატორის ახალი ფინანსური მიმოხილვა 2026 წლის 7 ივლისს გამოვიდა. მასში ფინანსური პოლიტიკის კომიტეტმა მიუთითა, რომ მოწყვლადობა რისკიანი აქტივების შეფასებებში, სუვერენული ვალის ბაზრებზე, მაღალრისკიან დაკრედიტებასა და კერძო კრედიტში შენარჩუნებულია, ხოლო ამ საფრთხეების ნაწილი უფრო შესამჩნევი გახდა 2025 წლის დეკემბრის შემდეგ. ცალკე გამოიყო საკრედიტო მხარის (ლევერიჯის) არსებითი ზრდა აქციების ბაზრებზე.

WSJ Pro გადმოსცემს, რომ ბრიტანულმა რეგულატორმა დაინახა აქციების ფასების მკვეთრი ვარდნის გაძლიერებული რისკი ინვესტორების სასესხო პოზიციების ზრდის გამო. ხელოვნურ ინტელექტთან დაკავშირებული კომპანიების შემოსავლებში იმედგაცრუების შემთხვევაში, გაყიდვები შესაძლოა დაჩქარდეს და გადავიდეს სხვა ბაზრებზე, მათ შორის სახელმწიფო ობლიგაციებზე.

ეს რისკი მნიშვნელოვანია სწორედ ახლა: საბანკო კაპიტალი რბილდება იმ მომენტში, როდესაც რეგულატორი ბაზრების უფრო მყიფე სტრუქტურაზე საუბრობს. ფორმალურად შეღავათი ეხება ბანკებს, მაგრამ საბაზრო ტურბულენტობა ხშირად არასაბანკო სექტორიდან მოდის — ფონდებიდან, რეპო გარიგებებიდან, წარმოებული ინსტრუმენტებიდან და პოზიციების სასწრაფო დახურვიდან. ფინანსური სტაბილურობისთვის ეს ნიშნავს, რომ ბანკების სიმტკიცის მარაგი და ბაზრის მოთამაშეთა ქცევა ერთობლივად უნდა შეფასდეს და არა ცალ-ცალკე.

ხელოვნური ინტელექტი ფინანსური სტაბილურობის ახალ ფაქტორად იქცა

ივლისის ანგარიშში რეგულატორმა ასევე აღნიშნა, რომ მოწინავე ხელოვნური ინტელექტის სისტემების სწრაფმა პროგრესმა გააძლიერა კიბერმდგრადობასა და ფინანსური სექტორის საოპერაციო საიმედოობასთან დაკავშირებული რისკები. აქ საუბარი არ არის ტექნოლოგიური აქციების გარშემო სპეკულაციებზე, არამედ პრაქტიკულ საფრთხეზე: უფრო მძლავრ მოდელებს შეუძლიათ დააჩქარონ მოწყვლადობების ძიება, ავტომატიზება გაუკეთონ შეტევებს და გაზარდონ დატვირთვა ბანკებზე, ბირჟებზე, საგადახდო სისტემებსა და ფინანსური ინფრასტრუქტურის პროვაიდერებზე.

ბანკებისთვის ეს კაპიტალის დავის ახალ შრეს ამატებს. ერთი მხრივ, რეგულატორს სურს გახადოს მოთხოვნათა სისტემა უფრო ეფექტური და ნაკლებად ზედმეტი. მეორე მხრივ — პოტენციური შოკების ჩამონათვალი ფართოვდება: საპროცენტო განაკვეთებს, სავალო ბაზრებსა და გეოპოლიტიკას ემატება ციფრული შეტევები და ტექნოლოგიური ხარვეზები, რომლებიც შესაძლოა კლასიკურ საკრედიტო პრობლემებზე სწრაფად გავრცელდეს.

Basel 3.1 და ბრიტანული კონკურენცია

პარალელურად დიდი ბრიტანეთი ემზადება Basel 3.1-ის დასანერგად — საბანკო წესების საერთაშორისო ნაკრებისთვის, რომელიც აზუსტებს რისკებისა და კაპიტალის გაანგარიშებას გლობალური ფინანსური კრიზისის შემდეგ. ინგლისის ბანკის პრუდენციული რეგულირების სამმართველომ ქვეყანაში სტანდარტების ამოქმედება 2027 წლის 1 იანვრამდე გადაიტანა და ეს ახსნა სხვა მსხვილ იურისდიქციებში დანერგვის ვადების გაურკვევლობით, აგრეთვე კონკურენტუნარიანობისა და ზრდის მოსაზრებებით.

საბაზრო რისკის ცალკე ბლოკი, რომელიც დაკავშირებულია ბანკების შიდა მოდელებთან, მოქმედებას მოგვიანებით — 2028 წლის 1 იანვრიდან დაიწყებს. რეგულატორი ხაზს უსვამს, რომ საბოლოო წესებმა უნდა აღმოფხვრას კრიზისის მიერ გამოვლენილი ხარვეზები, მათ შორის პირველი დონის არასაკმარისი კაპიტალის მოთხოვნები ცალკეულ სფეროებში და რისკის წონების გაანგარიშების დიდი სხვაობა.

ლონდონისთვის ეს მხოლოდ ბანკების მდგრადობის საკითხი არ არის. ევროკავშირიდან დიდი ბრიტანეთის გამოსვლის შემდეგ ფინანსური წესები კაპიტალისთვის, სავაჭრო ოპერაციებისა და სათავო ოფისებისთვის კონკურენციის ნაწილი გახდა. რაც უფრო მკაცრია მოთხოვნები, მით უფრო მაღალია სიმტკიცის მარაგი, მაგრამ დაბალია ცალკეული ოპერაციების რენტაბელობა. რაც უფრო რბილია მოთხოვნები, მით მეტია შესაძლებლობები დაკრედიტებისა და საბაზრო აქტივობისთვის, მაგრამ უფრო მაღალია რისკი, რომ სისტემა მომდევნო შოკს უფრო მცირე ბალიშით შეხვდება.

რა შეიცვლება ობლიგაციების ბაზრისა და დაკრედიტებისთვის

გადახედვის ერთ-ერთი პრაქტიკული შედეგია — შესაძლო გავლენა ბრიტანეთის სახელმწიფო ობლიგაციების, ანუ გილტების (gilts) ბაზარზე. ბანკები და დილერები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ამ ბაზრის ლიკვიდურობის შენარჩუნებაში: ისინი ყიდულობენ, ყიდიან და დროებით ინახავენ ფასიან ქაღალდებს ბალანსზე. თუ ლევერიჯის კოეფიციენტი ზედმეტად მკაცრად ზღუდავს ბალანსს, ბანკები ნაკლები ენთუზიაზმით იღებენ საკუთარ თავზე ასეთ პოზიციებს, განსაკუთრებით ვოლატილობის დროს.

Economic Times საბაზრო შეფასებებზე დაყრდნობით მიუთითებს, რომ წესების ცვლილებამ შესაძლოა მხარი დაუჭიროს მოთხოვნას გილტებზე და თეორიულად შეამციროს სახელმწიფო სესხების ღირებულება წელიწადში £1 მლრდ-ზე მეტით, თუმცა ყოფილი რეგულატორები აფრთხილებენ საბანკო სისტემის დამცავი მექანიზმების შესუსტების რისკზე.

დაკრედიტებისთვისაც ეფექტი არ არის ავტომატური. კაპიტალის უფრო დაბალმა დატვირთვამ შესაძლოა ბანკებს მეტი სივრცე მისცეს შინამეურნეობებისა და კომპანიებისთვის კრედიტების გასაცემად. თუმცა ეს არ ნიშნავს სესხების დაუყოვნებლივ ზრდას: მოთხოვნა დამოკიდებულია განაკვეთებზე, მსესხებლების ხარისხზე, უძრავი ქონების ფასებზე, საქმიან თავდაჯერებულობასა და ეკონომიკის მოლოდინებზე. აპრილის დისკუსიაში თავად რეგულატორმა დააფიქსირა განსხვავებული შეფასებები: მონაწილეთა ნაწილი დაკრედიტების ბაზარს საკმარისად კონკურენტუნარიანად მიიჩნევდა, ნაწილი კი მიუთითებდა კრიზისის შემდეგ მშპ-სთან მიმართებით კრედიტის სუსტ დაგროვებაზე.

ინგლისის ბანკი აქცენტს აკეთებს დახვეწილ რეგულირებაზე და არა პოსტკრიზისული რეფორმის დემონტაჟზე. თუმცა მომენტი სარისკოდ არის შერჩეული: რეგულატორი ერთდროულად საუბრობს ძვირადღირებულ ბაზრებზე, ლევერიჯის ზრდასა და ხელოვნური ინტელექტისგან მომდინარე ახალ საფრთხეებზე. როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, მთავარი კითხვა ახლა იმაში კი არ მდგომარეობს, მისცემს თუ არა შერბილება ბანკებს დამატებით შესაძლებლობებს, არამედ იმაში, შეძლებს თუ არა რეგულატორი ეფექტურობასა და დაცვის ნაადრევ შემცირებას შორის ზღვრის შენარჩუნებას. თუ შეღავათები გაზრდის გილტების ბაზრის ლიკვიდურობას და არ გამოიწვევს ფარული ლევერიჯის ზრდას, რეფორმა პრაგმატულად გამოიყურება. თუ ბანკები და ფონდები გამოიყენებენ ამ ფანჯარას რისკის გასაზრდელად მორიგი კორექციის წინ, დიდი ბრიტანეთი მიიღებს ძველი პრობლემის გამეორებას: კაპიტალი საკმარისად გამოიყურება მანამ, სანამ ბაზარი არ დაიწყებს რისკის სწრაფ გადაფასებას.