საქართველო აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალს აფართოებს

საქართველო განაგრძობს აღმოსავლეთ-დასავლეთის ავტომაგისტრალის მოდერნიზაციას, რომელიც აზერბაიჯანის საზღვარს, თბილისს, შავი ზღვის სანაპიროსა და თურქეთის საზღვარს აკავშირებს. 2026 წლის სექტემბრის ბოლოსთვის აშენებულია დაახლოებით 325 კმ ჩქაროსნული გზა. ამავდროულად, ქვეყანამ დაიწყო $300 მლნ-ზე მეტი ღირებულების ბათუმი-სარფის პროექტი და ამზადებს თბილისის შემოვლითი გზის ახალ მონაკვეთებს, რითაც აძლიერებს ევროპასა და აზიას შორის შუა დერეფნის საგზაო ინფრასტრუქტურას.

აღმოსავლეთ-დასავლეთის ტრასაზე აშენებულია დაახლოებით 325 კმ

საქართველოს ინფრასტრუქტურის მინისტრმა რევაზ სოხაძემ განაცხადა, რომ აღმოსავლეთ-დასავლეთის ავტომაგისტრალის უკვე აშენებული მონაკვეთების სიგრძემ დაახლოებით 325 კმ-ს მიაღწია. მან გზის განვითარებას ქვეყნის ერთ-ერთი მთავარი ინფრასტრუქტურული პრიორიტეტი უწოდა და პროექტი გადაზიდვის დროის, ლოგისტიკური ხარჯების შემცირებასა და რეგიონებს შორის კავშირის გაუმჯობესებას დაუკავშირა.

მაგისტრალი ეტაპობრივად ანაცვლებს ან ავსებს ძველ ორზოლიან გზებს თანამედროვე ჩქაროსნული მონაკვეთებით. მისი განვითარება 2006 წლიდან გრძელდება. სხვადასხვა საერთაშორისო ინსტიტუტის დოკუმენტებში დერეფნის ზუსტი საერთო სიგრძე განსხვავდება იმისდა მიხედვით, თუ რომელი განშტოებები და საბოლოო წერტილები შედის გაანგარიშებაში. მსოფლიო ბანკი ადრე ძირითად მარშრუტს დაახლოებით 410 კმ-ით აფასებდა — აზერბაიჯანის საზღვარზე მდებარე წითელი ხიდიდან თბილისის გავლით ფოთამდე და შემდეგ სარფის მიმართულებით.

აღმოსავლეთ-დასავლეთი წარმოადგენს შუა დერეფნის — ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტის ძირითად საგზაო ინფრასტრუქტურას, რომელიც ჩინეთსა და ცენტრალურ აზიას სამხრეთ კავკასიასთან, თურქეთთან და ევროპულ ბაზრებთან აკავშირებს.

ბათუმი–სარფი მშენებლობის ეტაპზე გადავიდა

პირველადი ინფორმაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დაზუსტება ბათუმი-სარფის მონაკვეთს ეხება. მისი მშენებლობა უკვე აღარ იმყოფება მხოლოდ მომზადების ეტაპზე. 2026 წლის 9 სექტემბერს საავტომობილო გზების დეპარტამენტმა 11,3 კმ სიგრძის ახალი მონაკვეთის მშენებლობაზე ხელშეკრულება გააფორმა კომპანია China Railway Tunnel Group-თან, რომელმაც საერთაშორისო ტენდერში გაიმარჯვა. საქართველოს ხელისუფლებამ მაშინ სამშენებლო ფაზის დაწყების შესახებ გამოაცხადა.

ახალი გზა ბათუმის შემოვლითი მაგისტრალის დასავლეთ გაგრძელება გახდება და უშუალოდ მიუახლოვდება საქართველო-თურქეთის საზღვარს სარფში. ეს არის აღმოსავლეთ-დასავლეთის დერეფნის დასავლეთ ნაწილის ერთ-ერთი ბოლო მსხვილი დაუმთავრებელი ელემენტი.

სამშენებლო კონტრაქტის ღირებულება შეადგენს დაახლოებით 809 მლნ ლარს, ანუ დაახლოებით $310 მლნ-ს ხელმოწერის მომენტში არსებული კურსით. პროექტი ფინანსდება აზიის განვითარების ბანკისა და საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის მიერ. ის ითვალისწინებს 7,6 კმ სიგრძის გვირაბის, მდინარე ჭოროხზე მსხვილი ხიდის, სხვა ხიდური ნაგებობების მშენებლობას, ფერდობების გამაგრებასა და შავი ზღვის სანაპიროზე დაახლოებით 500 მეტრი ნაპირდაცვითი კონსტრუქციების მოწყობას.

აზიის განვითარების ბანკი ბათუმი-სარფის მონაკვეთს აღწერს, როგორც დაახლოებით 11-კილომეტრიან ორზოლიან გზას, რომელიც განკუთვნილია მთელი წლის განმავლობაში მოძრაობისთვის. ახალმა მარშრუტმა უნდა შეამციროს არსებული სანაპირო გზის გადატვირთულობა, გაზარდოს მოძრაობის უსაფრთხოება და გაამარტივოს გადაზიდვები სარფის სასაზღვრო გამშვები პუნქტის გავლით — საქართველოსა და თურქეთს შორის ერთ-ერთი მთავარი საავტომობილო პუნქტით.

თბილისი ახალ შემოვლით გზას მიიღებს

კიდევ ერთი მსხვილი პროექტი საქართველოს დედაქალაქის შემოვლას უკავშირდება. 2026 წლის აგვისტოში საქართველოს მთავრობამ და აზიის განვითარების ბანკმა ხელი მოაწერეს $250 მლნ-ის სასესხო შეთანხმებას თბილისის შემოვლითი გზის ორი მონაკვეთის დასაფინანსებლად.

საუბარია თბილისის აეროპორტიდან ლოჭინამდე და ლოჭინიდან რუსთავამდე მონაკვეთებზე, რომელთა საერთო სიგრძე დაახლოებით 18,9 კმ-ია. პროექტი ითვალისწინებს გამყოფი ზოლის მქონე ოთხზოლიანი ავტომაგისტრალის მშენებლობას. ახალმა გზამ სატრანზიტო ნაკადის ნაწილი ქალაქის ქუჩების ქსელის ფარგლებს გარეთ უნდა გაიყვანოს, შეამციროს საცობები და გაზარდოს საკვანძო სატრანსპორტო მარშრუტების გამტარუნარიანობა.

აზიის განვითარების ბანკი პროექტს მიაკუთვნებს ცენტრალური აზიის რეგიონული ეკონომიკური თანამშრომლობის (CAREC) მე-2 დერეფანს. მისი ამოცანაა აღმოსავლეთ-დასავლეთის ტრასაზე მოძრაობის ეფექტურობის გაზრდა, საგზაო უსაფრთხოებისა და საგზაო აქტივების მართვის გაუმჯობესება. პროექტი ბანკმა 2026 წლის 29 ივლისს დაამტკიცა.

თბილისის შემოვლით გზას მნიშვნელობა აქვს საერთაშორისო ტვირთზიდვისთვისაც. ამჟამად ქვეყნის აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის მოძრავი ტრანსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოს უმსხვილეს ურბანულ აგლომერაციაში ან მის სიახლოვეს გადის. ახალმა მარშრუტმა უფრო პირდაპირი კავშირი უნდა შექმნას თბილისის აღმოსავლეთ მისასვლელებსა და ქვეყნის დასავლეთის მიმართულებას შორის.

რიკოთის მონაკვეთმა ერთ-ერთი მთავარი შეზღუდვა მოხსნა

მთელი მაგისტრალის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ელემენტად დიდი ხნის განმავლობაში რჩებოდა რიკოთის უღელტეხილი საქართველოს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს შორის. აქ ახალი ჩქაროსნული გზის მშენებლობამ მთიანი რელიეფის გამო დიდი რაოდენობით გვირაბების, ხიდებისა და ვიადუკების აგება მოითხოვა.

2026 წელს საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტმა რიკოთის ავტომაგისტრალის მშენებლობის დასრულების შესახებ განაცხადა. პროექტმა მნიშვნელოვნად შეცვალა მარშრუტის ცენტრალური მონაკვეთი, რომელიც ადრე გზის გამტარუნარიანობის ერთ-ერთი ძირითადი შემზღუდველი იყო.

აღმოსავლეთ-დასავლეთის სხვადასხვა მონაკვეთზე პროექტები ფინანსდებოდა მსოფლიო ბანკის, ევროპის საინვესტიციო ბანკის, აზიის განვითარების ბანკის, აზიის ინფრასტრუქტურის საინვესტიციო ბანკისა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების მონაწილეობით.

მსოფლიო ბანკის ცნობით, 2006 წლიდან ტრასის განვითარებისთვის ცხრა სასესხო ოპერაციის ფარგლებში $527 მლნ გამოყო, ხოლო სხვა საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებთან ერთად საგზაო დერეფნისთვის მობილიზებულ იქნა დაახლოებით $2 მლრდ.

საქართველო გზას შუა დერეფანს უკავშირებს

ავტომაგისტრალის მნიშვნელობა სცდება შიდა სამგზავრო გადაყვანების ფარგლებს. ის არის იმ ინფრასტრუქტურის ნაწილი, რომლის მეშვეობითაც ტვირთებს შეუძლიათ იმოძრაონ შავი ზღვის პორტებს, თურქეთს, აზერბაიჯანსა და შემდეგ კასპიის ზღვის გავლით ცენტრალურ აზიას შორის.

ამ მიმართულებისადმი ინტერესი გაიზარდა ტრადიციული ევრაზიული სავაჭრო მარშრუტების ცვლილების შემდეგ. საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტები დებენ სახსრებს რკინიგზის, საავტომობილო გზების, პორტებისა და სასაზღვრო ინფრასტრუქტურის გამტარუნარიანობის გასაზრდელად შუა დერეფნის მთელ ჯაჭვზე.

2026 წლის ივნისში მსოფლიო ბანკმა საქართველოსთვის დაამტკიცა ცალკე TC-GATE პროექტი, რომლის ღირებულება $372 მლნ-ია. ის ითვალისწინებს ტრანსკასპიური მარშრუტის ქართული ნაწილის სარკინიგზო და საგზაო ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციას და სატრანსპორტო შეფერხებების აღმოფხვრას. ბანკის შეფასებით, იმ მოსახლეობის რაოდენობა, რომელიც პროექტით პირდაპირ ისარგებლებს, 900 ათასზე მეტი ადამიანია.

ამასთან, საავტომობილო ინფრასტრუქტურამ უნდა იმუშაოს რკინიგზასთან, შავი ზღვის პორტებთან და სასაზღვრო გამშვებ პუნქტებთან ერთად. მხოლოდ ერთი ტრასის მოძრაობის სიჩქარე თავისთავად არ განსაზღვრავს მთელი დერეფნის კონკურენტუნარიანობას: მიწოდების დრო ასევე დამოკიდებულია საბაჟოს, პორტების, სარკინიგზო ტერმინალებისა და საზღვრის კვეთის მუშაობაზე.

ახალი გზები ცვლის დასავლეთ საქართველოს ლოგისტიკას

ბათუმი-სარფის მშენებლობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აჭარისთვის. მოქმედი გზა გადის დასახლებულ რაიონებზე სანაპიროს გასწვრივ და ერთდროულად ემსახურება ადგილობრივ, ტურისტულ და საერთაშორისო ტრანსპორტს.

ახალმა მარშრუტმა სატრანზიტო ნაკადის მნიშვნელოვანი ნაწილი უნდა გაიყვანოს დასახლებული პუნქტებიდან და უზრუნველყოს უფრო სტაბილური კავშირი თურქეთთან. გრძელი გვირაბი შესაძლებელს გახდის მჭიდრო განაშენიანებისა და რელიეფის რთული მონაკვეთების შემოვლას.

პროექტს ასევე აქვს ტურისტული მნიშვნელობა. არსებულ სანაპირო გზაზე დატვირთვის შემცირებამ შესაძლოა გააუმჯობესოს მოძრაობა ბათუმის აგლომერაციის სამხრეთ ნაწილში, სადაც ზაფხულში ავტომობილების ნაკადი საგრძნობლად იზრდება.

ამასთან, მშენებლობა ტექნიკურად რთულია და მნიშვნელოვან კაპიტალურ დაბანდებებს მოითხოვს. ახალი გზის დიდი ნაწილი გვირაბში გაივლის, ხოლო დამატებით ამოცანად რჩება ტრასის დაცვა მეწყრებისგან, ქვაცვენისა და ზღვის ზემოქმედებისგან.

დერეფანი ჯერჯერობით დაუმთავრებელი რჩება

აშენებული ავტომაგისტრალის 325 კმ-იანი მაჩვენებელი მნიშვნელოვან პროგრესს ნიშნავს, თუმცა არა მთელი აღმოსავლეთ-დასავლეთის სისტემის დასრულებას. სამუშაოები და შესყიდვები გრძელდება დასავლეთ და აღმოსავლეთ მისასვლელებზე, ხოლო თბილისის შემოვლითი გზა და ბათუმი-სარფის მონაკვეთი განხორციელებისთვის რამდენიმე წელს მოითხოვს.

დერეფნის საერთო სიგრძის გამოქვეყნებულ შეფასებებში არსებული განსხვავებები ასევე მოითხოვს სიფრთხილეს მზა ტრასის წილის შედარებისას. ზოგ დოკუმენტში აღმოსავლეთ-დასავლეთში იგულისხმება E60 მარშრუტი აზერბაიჯანის საზღვრიდან ფოთამდე, ზოგში კი — უფრო ფართო ხაზი სარფამდე და თურქეთის საზღვრამდე. ამიტომ 325 კმ-ის მაჩვენებელი უფრო მართებულია განვიხილოთ როგორც უკვე აშენებული ჩქაროსნული მონაკვეთების ოფიციალურად გამოცხადებული სიგრძე, და არა როგორც ცნობილი სიგრძის ერთიანი მარშრუტის ფიქსირებული წილი.

FAQ

რამდენი კილომეტრია აშენებული აღმოსავლეთ-დასავლეთის ტრასაზე საქართველოში?

2026 წლის სექტემბრის ბოლოსთვის ინფრასტრუქტურის მინისტრი რევაზ სოხაძე აშენებული ჩქაროსნული მონაკვეთების სიგრძეს დაახლოებით 325 კმ-ით აფასებდა.

რას წარმოადგენს აღმოსავლეთ-დასავლეთის ტრასა საქართველოში?

ეს არის ჩქაროსნული საავტომობილო გზების სისტემა, რომელიც აკავშირებს ქვეყნის აღმოსავლეთ საზღვარს, თბილისს, ცენტრალურ და დასავლეთ საქართველოს, შავი ზღვის პორტებსა და თურქეთის საზღვრის მიმართულებას.

დაიწყო თუ არა ბათუმი–სარფის გზის მშენებლობა?

დიახ. 11,3 კმ სიგრძის მონაკვეთის მშენებლობის კონტრაქტი გაფორმდა 2026 წლის 9 სექტემბერს, რის შემდეგაც ხელისუფლებამ პროექტის დაწყების შესახებ გამოაცხადა. კონტრაქტორი გახდა China Railway Tunnel Group.

რა ღირს ბათუმი–სარფის გზა?

სამშენებლო კონტრაქტის ღირებულება დაახლოებით 809 მლნ ლარს შეადგენს, რაც მისი გაფორმების მომენტში დაახლოებით $310 მლნ-ს შეესაბამებოდა. პროექტის უფრო ფართო დაფინანსების პაკეტი აზიის განვითარების ბანკის მონაწილეობით ამ თანხას აღემატება.

რა აშენდება ბათუმი–სარფის მონაკვეთზე?

პროექტი მოიცავს დაახლოებით 11,3 კმ სიგრძის ახალ გზას, 7,6 კმ სიგრძის გვირაბს, ხიდურ ნაგებობებს, ფერდობების გამაგრებასა და შავი ზღვის სანაპიროს ნაწილის დაცვას.

როგორი იქნება თბილისის შემოვლითი გზა?

აზიის განვითარების ბანკის მიერ დაფინანსებული მონაკვეთების საერთო სიგრძე დაახლოებით 18,9 კმ-ია. იგეგმება ოთხზოლიანი მაგისტრალი აეროპორტის რაიონიდან ლოჭინის გავლით რუსთავის მიმართულებით.

როგორ უკავშირდება ტრასა შუა დერეფანს?

გზა წარმოადგენს საქართველოს სატრანსპორტო ქსელის ერთ-ერთ ძირითად ელემენტს ტრანსკასპიურ საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტში ცენტრალურ აზიას, კავკასიას, თურქეთსა და ევროპას შორის.