რეკორდული მოთხოვნა სომხეთის მოქალაქეობაზე

პოპულარულმა სომხეთის მოქალაქეობამ ისტორიულ მაქსიმუმს გადააჭარბა. 2025 წელს განაცხადების რაოდენობამ 32 000-ს გადააჭარბა. მომართვების მნიშვნელოვანი ნაწილი რუსეთის მოქალაქეებზე მოდის, რომელთა უმეტესობაც ეთნიკური სომეხია, იუწყება JAMnews.

ვინ იღებს სომხეთის მოქალაქეობას

მანამდე სომხეთის მოქალაქეობის მისაღებად ყოველწლიურად დაახლოებით 7 000–8 000 განაცხადი შემოდიოდა. 2023–2024 წლებში მაჩვენებელმა 20 000-ს მიაღწია, ხოლო 2025 წელს 32 000-ს გადააჭარბა. შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებელმა არმენ კაზარიანმა ამ შედეგს რესპუბლიკის მთელ ისტორიაში რეკორდული უწოდა.

მკვეთრ ზრდას ის პირველ რიგში განმცხადებლების სურვილს უკავშირებს, მიიღონ პასპორტი, რომელიც საზღვარგარეთ მოგზაურობის შესაძლებლობებს აფართოებს. ინტერესი საგრძნობლად გაიზარდა უკრაინაში საომარი მოქმედებების დაწყებისა და რუსეთის მოქალაქეებისთვის შეზღუდვების დაწესების შემდეგ. რუსეთის მოქალაქეების უმეტესობა, ვინც სომხეთის მოქალაქეობას ითხოვს, ეთნიკური სომეხია.

ამ კატეგორიისთვის პროცედურა მაქსიმალურად გამარტივებულია: დამატებითი მოთხოვნები ფაქტობრივად არ არსებობს. სირთულეები ძირითადად წარმოიშობა წარმომავლობის დადასტურებისას, თუ საჭირო დოკუმენტები არ მოიპოვება ან შეიცავს შეცდომებს. კაზარიანი ასეთ წესს პრობლემურად მიიჩნევს და თვლის, რომ ის ამცირებს მოქალაქეობის ინსტიტუტის ღირებულებას. შსს ამზადებს საკანონმდებლო ცვლილებებს, თუმცა მათი შინაარსი ჯერჯერობით არ ხმაურდება.

სომხეთის მიგრაციული ბალანსი

მიგრაციული ვითარებაც საგრძნობლად შეიცვალა. 2024 წლის პირველ ნახევარში სომხეთის მოქალაქეების რაოდენობა, რომლებმაც ქვეყანა დატოვეს, 22 893-ით მეტი იყო, ვიდრე ჩამოსულების. 2025 წლის იანვარ–ივნისში სხვაობა 20 065-მდე შემცირდა. დეკემბრის ბოლოსთვის ბალანსი უკვე დადებითი აღმოჩნდა: ჩამოსული 8 660-ით მეტი იყო, ვიდრე წასული. ტენდენცია შენარჩუნდა 2026 წლის პირველ ნახევარშიც. ექვს თვეში სომხეთში 871 409 მოქალაქე შევიდა, ხოლო 870 062-ის ემიგრაცია დაფიქსირდა.

მიგრაციისა და მოქალაქეობის სამსახურის ხელმძღვანელის მოვალეობის შემსრულებელმა ნელი დავთიანმა ამ შედეგს გამონაკლისი უწოდა. როგორც წესი, ბალანსი უმჯობესდება წლის მეორე ნახევარში, როდესაც ქვეყანაში ბრუნდებიან სეზონური შრომითი მიგრანტები, რომლებიც სამუშაოდ ადრე გაზაფხულზე მიდიან.

სომხეთში ბინადრობის ნებართვაზე მოთხოვნა თითქმის გასამმაგდა

სომხეთში გრძელვადიანი ცხოვრებით უცხოელების დაინტერესება საგრძნობლად გაიზარდა. იანვრიდან მოყოლებული მიგრაციისა და მოქალაქეობის სამსახურმა ერთწლიან ბინადრობის ნებართვაზე 9 534 განაცხადი მიიღო, დაკმაყოფილდა — 6 059. წინა პერიოდებთან შედარებით განაცხადების რაოდენობა თითქმის გასამმაგდა. ანალოგიური ტემპით გაიზარდა დადებითი გადაწყვეტილებების რაოდენობაც.

მეტი უცხოელი აცხადებს პრეტენზიას სამწლიან სტატუსზეც. მანამდე ხელისუფლება ყოველწლიურად დაახლოებით 1 500–1 700 ასეთ მომართვას იღებდა, ხოლო მხოლოდ 2026 წლის პირველ ნახევარში — უკვე 2 085-ს.

არმენ კაზარიანი მიიჩნევს, რომ სომხეთი ეტაპობრივად ცვლის თავის როლს მიგრაციულ პროცესებში. ის ქვეყნიდან, საიდანაც ძირითადად სამუშაოდ მიდიოდნენ, გარდაიქმნება სახელმწიფოდ, რომელიც უცხოელებს იზიდავს.

ევროკავშირის მოთხოვნები სომხეთის სავიზო რეჟიმის ცვლილებასთან დაკავშირებით

ერევანი ევროკავშირთან სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციის გზაზე წინ მიიწევს. 2026 წლის მაისში სომხეთმა შესაბამისი სამოქმედო გეგმის შესრულების პირველი ანგარიში მიიღო. არმენ კაზარიანმა განაცხადა, რომ მთავრობის მიერ გატარებულმა ზომებმა საკმაოდ მაღალი შეფასება დაიმსახურა. ევროკავშირმა სომხურ მხარეს 53 რეკომენდაცია გადასცა. სამუშაო ჯგუფმა ისინი 117 კონკრეტული ღონისძიების ჩამონათვალად გარდაქმნა, რომელთა ნახევარზე მეტი უკვე შესრულებულია.

ამჟამად სომხეთი გადის პროცესის პირველ ეტაპს, რომელიც კანონმდებლობისა და სახელმწიფო პოლიტიკის ევროკავშირის მოთხოვნებთან შესაბამისობაში მოყვანას ეხება. მისი შედეგების შეფასებას ხელისუფლება 2027 წლის დასაწყისში ან პირველი ნახევრის განმავლობაში ელოდება. დადებითი დასკვნის შემთხვევაში ქვეყანა შეძლებს სავიზო ლიბერალიზაციის მეორე ეტაპზე გადასვლას.

ევროინტეგრაციამ შესაძლოა შეცვალოს სომხეთის ურთიერთობები რუსეთთან

სომხეთის ევროკავშირთან შემდგომმა დაახლოებამ შესაძლოა მოითხოვოს რუსეთთან ურთიერთობების გადახედვა, მათ შორის სავიზო რეჟიმისა და სანქციების პოლიტიკის სფეროში. ევროპარლამენტის დეპუტატმა ფერნან კარტჰაიზერმა განაცხადა, რომ ბრიუსელი მოსკოვის წინააღმდეგ დაწესებულ შეზღუდვებთან ერევნის შეერთებასა და რუსეთის მოქალაქეებისთვის ვიზების შემოღებას შეეცდება. ამასთან, სომხეთს ევროკავშირში გაწევრიანებაზე ოფიციალური განაცხადი ჯერ არ შეუტანია.

ვიზების შესაძლო შემოღებას შეუძლია საგრძნობი გავლენა მოახდინოს ტურისტულ ბაზარზე. 2025 წელს რუსებმა სომხეთში შემომავალი ნაკადის დაახლოებით 40% უზრუნველყვეს — 900 000-ზე მეტი ვიზიტი. რუსეთის ტურინდუსტრიის კავშირის ექსპერტი მიხაილ აბასოვი მიიჩნევს, რომ სავიზო ბარიერების გაჩენა გაზრდის მოგზაურობის ორგანიზების ღირებულებასა და ვადებს და პირველ რიგში დაარტყამს დამოუკიდებელ მოგზაურებს. მისი შეფასებით, რუსული ბაზრის სხვა ქვეყნებიდან ჩამოსული მოგზაურებით სწრაფად ჩანაცვლება რთული იქნება.

ეკონომიკური რისკები დაკავშირებულია ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ფარგლებში თანამშრომლობის შესაძლო შესუსტებასთანაც. რუსეთი სომხეთის მნიშვნელოვან სავაჭრო პარტნიორად რჩება, თუმცა 2026 წლის იანვარ–მაისში ქვეყნებს შორის სავაჭრო ბრუნვა 21,5%-ით შემცირდა.

სომხეთის მიგრაციული პოლიტიკის პერსპექტივები

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ სომხეთი რეგიონის მიგრაციულ რუკაზე თავის პოზიციას ეტაპობრივად ცვლის. მოქალაქეობაზე განაცხადების რეკორდული რაოდენობა, ბინადრობის ნებართვის მიღების მსურველთა ზრდა და მიგრაციული ბალანსის გაუმჯობესება მიუთითებს ქვეყნის მიმზიდველობის გაძლიერებაზე როგორც საზღვარგარეთ მცხოვრები ეთნიკური სომხებისთვის, ისე უცხოელებისთვისაც. ამ დინამიკის შენარჩუნების შემთხვევაში ახალი მცხოვრებლების შემოდინება შესაძლოა უფრო მდგრადი გახდეს, თუმცა პასპორტის მიღების წესების გამკაცრებამ შეიძლება ზრდა გარკვეულწილად შეანელოს.

შემდგომი ცვლილებები დიდწილად იქნება დამოკიდებული ერევნის საგარეო პოლიტიკურ კურსზე. ევროკავშირთან სავიზო ლიბერალიზაციისკენ წინსვლამ შესაძლოა გაზარდოს სომხური პასპორტის მიმზიდველობა და გააძლიეროს კავშირები ევროპასთან. ამავდროულად, რუსებისთვის ვიზების შესაძლო შემოღება ან მოსკოვთან ეკონომიკური თანამშრომლობის შემცირება რისკებს შეუქმნის ტურიზმს, ვაჭრობასა და მიგრაციულ ნაკადებს. უახლოეს წლებში სომხეთისთვის ერთ-ერთ მთავარ ამოცანად დარჩება ბალანსის პოვნა ევროინტეგრაციასა და რუსეთთან მჭიდრო კავშირების შენარჩუნებას შორის.