ნორვეგიამ საპროცენტო განაკვეთი უცვლელად დატოვა და ახალი ზრდა გადადო

ნორვეგიის ცენტრალურმა ბანკმა მონეტარული განაკვეთი 4,25%-ის დონეზე შეინარჩუნა, თუმცა ახალი ზრდის შესაძლებლობა ღიად რჩება. ეს გადაწყვეტილება აჩვენებს, თუ რამდენად წინააღმდეგობრივი გახდა სიტუაცია რეგულატორისთვის: საბაზო ინფლაცია ივნისის პროგნოზზე მნიშვნელოვნად დაბალი აღმოჩნდა, თუმცა სამომხმარებლო ფასების საერთო ზრდა კვლავ 3%-ს შეადგენს, სახელფასო და კორპორატიული ფასების ზეწოლა მაღალი რჩება, ხოლო მშენებლობის შესუსტება და ივლისში საცხოვრებლის ფასების ვარდნა ზრდის მონეტარული პოლიტიკის გადამეტებული გამკაცრების რისკებს. ბაზრისთვის ახლა მთავარი ხდება 24 სექტემბრის სხდომა, როდესაც ნორვეგიის ბანკი ახალ პროგნოზებს წარადგენს.

ნორვეგიის ბანკმა განაკვეთი 4,25%-ის დონეზე შეინარჩუნა

მონეტარული პოლიტიკისა და ფინანსური სტაბილურობის კომიტეტმა 12 აგვისტოს სხდომაზე ერთხმად გადაწყვიტა მონეტარული განაკვეთის უცვლელად დატოვება. გადაწყვეტილება გამოქვეყნდა 2026 წლის 13 აგვისტოს. ამავდროულად, რეგულატორმა ბანკების კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერი 2,5%-ის დონეზე დატოვა.

მონეტარული განაკვეთი — ცენტრალური ბანკის ძირითადი საპროცენტო ორიენტირია, რომლის მეშვეობითაც მონეტარული პოლიტიკა გავლენას ახდენს ბანკთაშორისი ბაზრის განაკვეთებზე, იპოთეკისა და კორპორატიული სესხების ღირებულებაზე, ასევე საბანკო დეპოზიტების შემოსავლიანობაზე. 14 აგვისტოდან ნორვეგიის ბანკის ერთდღიანი სესხების განაკვეთი შეადგენს 5,25%-ს, ხოლო სარეზერვო დეპოზიტების განაკვეთი — 3,25%-ს.

აგვისტოს პაუზა არ ნიშნავს გამკაცრების ციკლის დასრულებას. ცენტრალური ბანკის ხელმძღვანელმა იდა ვოლდენ ბახემ განაცხადა, რომ ზაფხულში ფასების ზრდა მოლოდინზე სუსტი აღმოჩნდა, თუმცა ინფლაცია კვლავ ძალიან მაღალი რჩება და ჯერჯერობით ნაადრევია იმის მიჩნევა, რომ გრძელვადიანი ინფლაციური პერსპექტივები არსებითად შეიცვალა. ამიტომ განაკვეთის შემდგომი ზრდა შესაძლოა კვლავ გახდეს საჭირო.

რეგულატორმა ასევე დაადასტურა, რომ საწარმოო სიმძლავრეების დატვირთვა დაახლოებით ნორმალურ დონეზე რჩება, უმუშევრობა ბოლო თვეებში მცირედით შეიცვალა, საცხოვრებლის მშენებლობა სუსტი რჩება, ხოლო მეორეულ ბაზარზე ფასები ივლისში საგრძნობლად შემცირდა. აგვისტოში ახალი მაკროეკონომიკური პროგნოზები არ გამოქვეყნებულა.

ინფლაციამ 3%-ს მიაღწია, თუმცა მთავარი მაჩვენებელი პროგნოზზე დაბალი აღმოჩნდა

ივლისის სტატისტიკა მნიშვნელოვან დაზუსტებას მოითხოვს. სამომხმარებლო ფასების საერთო ინდექსი 2025 წლის ივლისთან შედარებით 3,0%-ით გაიზარდა. ივნისში წლიური მაჩვენებელი 2,7%-ს შეადგენდა, ამიტომ ფორმალურად საერთო ინფლაცია თვის განმავლობაში არ შემცირებულა, არამედ 0,3 პროცენტული პუნქტით დაჩქარდა.

ამავდროულად, სამომხმარებლო ფასების ინდექსი საგადასახადო ცვლილებების კორექტირებით და ენერგომატარებლების გარეშე წლიურად 2,7%-ით გაიზარდა, ზუსტად ისევე, როგორც ივნისში. ეს მაჩვენებელი ფასების უფრო მდგრადი ზეწოლის შეფასების საშუალებას იძლევა, რადგან გამორიცხავს გადასახადების ცვლილების პირდაპირ გავლენას და ყველაზე ვოლატილურ კომპონენტს — ენერგიას.

თვის განმავლობაში საერთო ინდექსი გაიზარდა 1,0%-ით, საბაზო — 0,8%-ით. ელექტროენერგია ქსელურ ტარიფებთან ერთად ივნისთან შედარებით 7,3%-ით გაძვირდა. სურსათის ფასები გაიზარდა 3,1%-ით, ხოლო სურსათი უალკოჰოლო სასმელებთან ერთად — 3,2%-ით.

სწორედ ელექტროენერგია ხსნის საერთო წლიური ინფლაციის დაჩქარების მნიშვნელოვან ნაწილს: ელექტროენერგიისა და ქსელური ტარიფების ღირებულების ცვლილებამ ივნისსა და ივლისს შორის მაჩვენებელი დაახლოებით 0,3 პროცენტული პუნქტით გაზარდა. ნორვეგიის სტატისტიკურმა სამმართველომ ამასთან ერთად დააფიქსირა სადაზღვევო და ფინანსური მომსახურების ღირებულების წლიური ზრდა 7,9%-ით, სასტუმროებისა და საზოგადოებრივი კვების — 5,7%-ით, ხოლო საცხოვრებლის, წყლის, ელექტროენერგიის, გაზისა და სხვა სახის საწვავის — 4,6%-ით.

რატომ გადადო ნორვეგიის ბანკმა ახალი ზრდა

აგვისტოს გადაწყვეტილებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ციფრია არა საერთო ინფლაცია 3%-ით, არამედ საბაზო მაჩვენებელი 2,7%-ით.

ივნისის ანგარიშში ცენტრალური ბანკი მოელოდა, რომ საბაზო ინფლაცია ივლისში 3,3% იქნებოდა. ფაქტობრივი შედეგი 0,6 პროცენტული პუნქტით დაბალი აღმოჩნდა. საერთო ინფლაცია კი, პირიქით, პრაქტიკულად დაემთხვა პროგნოზს: ივლისისთვის რეგულატორი სწორედ 3,0%-ს მოელოდა.

ამრიგად, ფორმულირება „მოლოდინზე დაბალი ინფლაციის შესახებ“ არ შეიძლება თანაბრად გავრცელდეს ორივე მაჩვენებელზე. სიურპრიზი პირველ რიგში ინფლაციის მდგრად კომპონენტში წარმოიშვა. თავად ცენტრალურმა ბანკმა აღნიშნა, რომ პროგნოზებზე დაბალი აღმოჩნდა როგორც იმპორტირებული სამომხმარებლო საქონლის, ისე ქვეყნის შიგნით წარმოებული საქონლისა და მომსახურების დინამიკა.

თუმცა ფასების მდგრადი ზრდის სხვა მაჩვენებლები უფრო სუსტად შემცირდა, ვიდრე საბაზო ინდექსი. ამიტომ კომიტეტი ჯერჯერობით დარწმუნებული არ არის, ასახავს თუ არა 2,7%-იანი მაჩვენებელი ინფლაციის უფრო სწრაფი კლების დასაწყისს თუ დროებით ფაქტორებს.

განაკვეთი შესაძლოა წლის ბოლომდე 4,5%-ზე მაღლა ავიდეს

მონეტარული პოლიტიკის ივნისის პროგნოზი კვლავ რჩება ნორვეგიის ბანკის ბოლო სრულყოფილ პროგნოზად. მასში მონეტარული განაკვეთი 2026 წლის ბოლოსთვის 4,5%-ზე ოდნავ მაღლა იმყოფებოდა.

ამ სცენარის რეალიზების შემთხვევაში, ინფლაციამ უფრო საგრძნობლად კლება 2027 წლიდან უნდა დაიწყოს და მიზნობრივ 2%-ს მხოლოდ 2029 წელს მიაღწიოს.

საშუალო მონეტარული განაკვეთი 2026 წლისთვის შეფასებული იყო დაახლოებით 4,3%-ად, 2027 წლისთვის — 4,4%-ად, რის შემდეგაც პროგნოზი მის შემცირებას ვარაუდობდა დაახლოებით 3,8%-მდე 2028 წელს და 3,4%-მდე 2029 წელს.

კონტინენტური ნორვეგიის მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდა, ანუ ეკონომიკის ნავთობგაზის მოპოვებისა და საზღვარგარეთული ნაოსნობის გარეშე, პროგნოზირებული იყო სულ რაღაც 0,9%-ით 2026 წელს და 0,8%-ით 2027 წელს. ხელფასების ზრდა მოსალოდნელი იყო 4,5%-ის დონეზე 2026 წელს და 4,0%-ის დონეზე 2027 წელს.

ცენტრალური ბანკი ასევე პროგნოზირებდა საშუალო წლიურ საერთო ინფლაციას 3,2%-ით 2026 წელს და საბაზო ინფლაციას 3,2%-ით. სწორედ სუსტი ეკონომიკური ზრდის შერწყმა ხელფასებისა და კომპანიების ხარჯების სწრაფ ზრდასთან რჩება მკაცრი მონეტარული პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად.

ნორვეგიამ განაკვეთების შემცირების წინა ციკლი შემოატრიალა

ჯერ კიდევ ერთი წლის წინ პოლიტიკის მიმართულება საპირისპირო იყო. 2025 წლის ივნისში განაკვეთი შემცირდა 4,50%-დან 4,25%-მდე. რეგულატორი მაშინ წლის განმავლობაში დამატებით შემცირებას უშვებდა.

2025 წლის სექტემბერში მოჰყვა მეორე შემცირება — 4,00%-მდე. ბანკი მაშინ პოლიტიკის ფრთხილი შერბილების აუცილებლობაზე საუბრობდა და ფულის ღირებულების შემდგომ ეტაპობრივ შემცირებებს ვარაუდობდა.

თუმცა ინფლაციურმა ვითარებამ ტრაექტორია შეცვალა. 2026 წლის 7 მაისს მონეტარული განაკვეთი გაიზარდა 0,25 პროცენტული პუნქტით — უკან, 4,25%-მდე. ივნისში ის ამ დონეზე დარჩა, თუმცა რეგულატორმა გააფრთხილა, რომ მისი საბაზო სცენარის რეალიზებისას კიდევ ერთი ზრდა, სავარაუდოდ, საჭირო გახდებოდა ერთ-ერთ მომდევნო სხდომაზე.

შედეგად, ნორვეგიამ რვა თვეზე ნაკლებ დროში გაიარა გზა 2025 წელს განაკვეთის ორჯერ შემცირებიდან გამკაცრების განახლებამდე.

საცხოვრებელი იაფდება, თუმცა მეორეული ბაზარი აქტიური რჩება

ივლისი სუსტი თვე გამოდგა ნორვეგიის უძრავი ქონების ბაზრისთვის. ობიექტის საშუალო ღირებულება ნომინალურ გამოხატულებაში 2,6%-ით შემცირდა. სეზონურობის გათვალისწინებით კლებამ 1,1% შეადგინა.

ამასთან, მოთხოვნის სრულ კოლაფსზე საუბარი ნაადრევია. 2026 წლის დასაწყისიდან საცხოვრებლის ფასები კვლავ გაზრდილია 2,8%-ით, ხოლო ობიექტის საშუალო ღირებულება ივლისის ბოლოს შეადგენდა 4,39 მლნ ნორვეგიულ კრონას.

თვის განმავლობაში გაიყიდა 5 016 ობიექტი — 11,3%-ით ნაკლები, ვიდრე 2025 წლის ივლისში. წლის პირველ შვიდ თვეში რეალიზებული იყო 62 696 ობიექტი, რაც მხოლოდ 4,7%-ით ნაკლებია გასული წლის დონეზე. ისტორიული საზომებით ბრუნვა მაღალი რჩება: შესაბამის პერიოდში მეტი მეორეული ობიექტი მხოლოდ 2025 წელს გაიყიდა.

სისუსტე რეგიონების მიხედვით არათანაბრად არის განაწილებული. ოსლოში ფასები 2026 წლის დასაწყისიდან 0,8%-ით შემცირდა, მაშინ როდესაც ოლესუნის რაიონმა აჩვენა ზრდა 10,9%-ით, ხოლო ტრომსემ — 9,7%-ით. გაყიდვის საშუალო დრო გაიზარდა ივნისის 40 დღიდან ივლისის 62 დღემდე.

ასოციაცია Eiendom Norge ამჟამინდელ ვითარებას ახასიათებს, როგორც დისბალანსს აქტიურ მეორეულ ბაზარს, ახალაშენებული ობიექტების უკიდურესად სუსტ სეგმენტსა და დაძაბულ საიჯარო ბაზარს შორის.

მაღალი განაკვეთები აძლიერებს ზეწოლას დეველოპერებზე

ცენტრალური ბანკისთვის უძრავი ქონების პრობლემა მხოლოდ ბინების ფასით არ შემოიფარგლება. მაღალმა საპროცენტო განაკვეთებმა და ახალი მშენებლობის დაბალმა მოცულობამ უკვე გააუარესა დეველოპერების მომგებიანობა და ვალების მომსახურების უნარი.

სექტორში გაკოტრებების რაოდენობა გაიზარდა, ხოლო რეგულატორი ამ დარგის კომპანიების სესხებზე საბანკო დანაკარგების გარკვეულ ზრდას ელის. ამასთან, საბანკო სისტემა მთლიანობაში ფასდება როგორც მდგრადი, ხოლო კომპანიებისა და მოსახლეობის წვდომა დაკრედიტებაზე კარგი რჩება.

კომერციული უძრავი ქონების ბაზარზე ფასები 2025 წლის დასაწყისში ზრდის შემდეგ ძირითადად დასტაბილურდა. ოფისების ვაკანტურობა მცირედით გაიზარდა, თუმცა ყველაზე მიმზიდველი ობიექტებისთვის დაბალი რჩება. მომდევნო წლებში ახალი პროექტების მცირე რაოდენობას შეუძლია ამავდროულად მხარი დაუჭიროს საიჯარო განაკვეთებს, განსაკუთრებით ოსლოს ცენტრში.

ეკონომიკური ზრდის ოფიციალური პროგნოზები საგრძნობლად განსხვავდება

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კორექტირება ეხება ნორვეგიის სტატისტიკური სამმართველოს პროგნოზებს. ივნისში უწყება კონტინენტური მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდას 1,7%-ით მოელოდა 2026 წელს და 2,0%-ით 2027 წელს. სტატიის წინა ვერსიაში 2027 წლისთვის შეცდომით მითითებული იყო 1,7%.

სახელმწიფო სტატისტიკური სამსახურის პროგნოზი საგრძნობლად უფრო ოპტიმისტურია ცენტრალური ბანკის შეფასებაზე, რომელიც მიმდინარე წელს მხოლოდ 0,9%-იან ზრდას ელის, ხოლო მომავალ წელს — 0,8%-იანს.

ოფიციალური სტატისტიკური პროგნოზი ასევე ითვალისწინებს უმუშევრობას სამუშაო ძალის გამოკვლევის მეთოდოლოგიით 4,6%-ის დონეზე 2026 წელს და 4,4%-ის დონეზე 2027 წელს, ხელფასების ზრდას 4,4%-ით და 3,7%-ით შესაბამისად, ასევე საშუალო წლიურ ინფლაციას 3,2%-ით და 2,5%-ით.

საცხოვრებლის ფასები, ამ სცენარის მიხედვით, მთელი 2026 წლის განმავლობაში საშუალოდ 3,9%-ით უნდა გაიზარდოს, ხოლო 2027 წელს — 4,0%-ით, ივლისის სუსტი მონაცემების მიუხედავად.

პროგნოზებს შორის განსხვავება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდგომი პოლიტიკისთვის. თუ ეკონომიკური აქტივობა უფრო ოპტიმისტურ სცენართან ახლოს აღმოჩნდება, განაკვეთის დამატებითი ზრდის სივრცე გაფართოვდება. ეკონომიკის უფრო ღრმა გაგრილება კი, პირიქით, გაზრდის მორიგი ზევით გადადგმული ნაბიჯის ფასს.

კრონა და ჰორმუზის სრუტე ინფლაციურ რისკებს ინარჩუნებს

ნორვეგიული კრონის კურსი ზაფხულის დასაწყისში დასუსტდა, შემდეგ კი ნაწილობრივ აღდგა. აგვისტოს სხდომისთვის იმპორტით შეწონილი კურსი იმყოფებოდა დაახლოებით იმ დონესთან, რაც ივნისის სცენარში იყო ჩადებული.

ნორვეგიისთვის სავალუტო კურსი პირდაპირ გავლენას ახდენს იმპორტირებული საქონლის, ნედლეულისა და აღჭურვილობის ფასებზე. კრონის შესუსტება იმპორტს აძვირებს და შეუძლია ინფლაციის დაჩქარება, მაშინ როდესაც მისი გამყარება საპირისპირო მიმართულებით მოქმედებს.

განუსაზღვრელობა ნარჩუნდება სასაქონლო ბაზრებზეც. ჰორმუზის სრუტის გავლით ნაოსნობა შეზღუდული რჩება, ზაფხულში შეინიშნებოდა ნავთობის კოტირებების მნიშვნელოვანი რყევები. აგვისტოსთვის ნავთობის სპოტური და ფიუჩერსული ფასები იმყოფებოდა დაახლოებით ივნისის დონეებთან, მაშინ როდესაც ბუნებრივი აირი გაძვირდა. სატვირთო გადაზიდვების განაკვეთებიც ივნისისაზე ოდნავ მაღალი იყო.

ამავდროულად, კომიტეტმა აღნიშნა, რომ ნორვეგიის მიერ იმპორტირებულ საქონელზე ერთობლივი საგარეო ფასების ზეწოლა ჯერჯერობით ვითარდება დაახლოებით წინა პროგნოზის შესაბამისად.

ნორვეგიული განაკვეთი ევროზონის განაკვეთზე მნიშვნელოვნად მაღალი რჩება

ნორვეგიისა და ევროზონის მონეტარულ პოლიტიკას შორის სხვაობა არსებითი რჩება. 23 ივლისს ევროპის ცენტრალურმა ბანკმა დეპოზიტების განაკვეთი 2,25%-ის დონეზე შეინარჩუნა, ძირითადი რეფინანსირების ოპერაციების განაკვეთი — 2,40%-ზე, ხოლო ზღვრული დაკრედიტების განაკვეთი — 2,65%-ზე.

ამრიგად, მონეტარული განაკვეთი ნორვეგიაში ორი პროცენტული პუნქტით აღემატება ევროზონის დეპოზიტების განაკვეთს.

ეს სხვაობა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მსესხებლებისთვის. ქვეყნებს შორის საპროცენტო განაკვეთების სხვაობა გავლენას ახდენს კაპიტალის მოძრაობაზე, სავალუტო ბაზრის მოლოდინებსა და კრონის კურსზე, რომელიც, თავის მხრივ, ხდება ნორვეგიის ეკონომიკაში საგარეო ინფლაციის გადაცემის ერთ-ერთი არხი.

ბაზარი ახლა სექტემბერში ზრდის ალბათობას აფასებს

Bloomberg-ის 13 აგვისტოს მასალამ, რომელიც ამ სტატიის ამოსავალი წერტილი გახდა, ყურადღება გაამახვილა სწორედ შემდგომი გამკაცრების შესაძლებლობის შენარჩუნებაზე, აგვისტოს პაუზის მიუხედავად.

ამჟამად მთავარი საკითხი იმაში მდგომარეობს, საკმარისია თუ არა ივნისისა და ივლისის საბაზო ფასების ზეწოლის შემცირება ცენტრალური ბანკის წინა სცენარის შესაცვლელად.

The Wall Street Journal იტყობინებოდა, რომ განაკვეთის შენარჩუნება შეესაბამებოდა ეკონომისტების მოლოდინებს. ING-ის ანალიტიკოსები ყურადღებას ამახვილებდნენ იმის ალბათობაზე, რომ ინფლაციური მაჩვენებლების გაუმჯობესების ნაწილი დროებითი აღმოჩნდება შედარებითი ბაზის ეფექტის გამო. TD Securities-ში მოელოდნენ, რომ რეგულატორს მორიგ ზრდამდე ენდომება დამატებითი მონაცემების მიღება მდგრადი ინფლაციისა და ეკონომიკური აქტივობის შესახებ.

შემდეგი გადაწყვეტილება დანიშნულია 2026 წლის 24 სექტემბერს. ის არსებითად უფრო მნიშვნელოვანი იქნება, ვიდრე აგვისტოს სხდომა, რადგან ერთდროულად იქნება წარმოდგენილი ახალი ანგარიში მონეტარული პოლიტიკის შესახებ და მონეტარული განაკვეთის განახლებული ტრაექტორია.

როგორც International Investment-ის ექსპერტები იტყობინებიან, საბაზო ინფლაციის 2,7%-მდე შემცირებამ საგრძნობლად შეასუსტა არგუმენტები განაკვეთის დაუყოვნებლივი ზრდის სასარგებლოდ, თუმცა ინფლაციური პრობლემის გადაწყვეტილად მიჩნევა ჯერჯერობით ნაადრევია. ნორვეგია იმყოფება სიტუაციაში, როდესაც შემდგომ გამკაცრებას შეუძლია გააძლიეროს მშენებლობის სისუსტე, გაზარდოს ფინანსური დატვირთვა დეველოპერებზე და დამატებით გააგრილოს საცხოვრებლის ბაზარი, მაშინ როდესაც განაკვეთის ზრდაზე მეტისმეტად ადრეული უარის თქმა რისკავს ხელფასებთან და საწარმოების ხარჯებთან დაკავშირებული ფასების ზეწოლის განმტკიცებას. კრიტიკულად მნიშვნელოვანი გახდება არა თავად აგვისტოს ინფლაციის მაჩვენებელი, არამედ მომდევნო მონაცემებში იმის დადასტურება, რომ საბაზო ფასების ზეწოლის შემცირება მდგრადია. სანამ ასეთი დადასტურება არ არსებობს, 4,25%-იანი განაკვეთი გამოიყურება არა ახალი შერბილების დასაწყისად, არამედ პაუზად კვლავაც მკაცრი მონეტარული ციკლის შიგნით.