English  עברית  ქართული  Русский  

აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ დაბადებით მოქალაქეობა შეინარჩუნა და ტრამპის ბრძანებულება უარყო

აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ დაბადებით მოქალაქეობა შეინარჩუნა და ტრამპის ბრძანებულება უარყო

POLITICO

აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ დაადასტურა უფლება დაბადებით მოქალაქეობაზე და უარყო დონალდ ტრამპის მცდელობა, შეეცვალა ქვეყანაში თითქმის 130 წლის განმავლობაში მოქმედი ნორმა. ეს გადაწყვეტილება გახდა პასუხი პრეზიდენტის ბრძანებულებაზე, რომელიც უცხოელთა შვილებისთვის პასპორტის გაცემას ზღუდავდა, იტყობინება POLITICO.

ტრამპის ბრძანებულება აშშ-ის დაბადებით მოქალაქეობის შესახებ

დონალდ ტრამპმა დაბადებით მოქალაქეობის გაუქმების ბრძანებულებას ხელი მისი მეორე საპრეზიდენტო ვადის დასაწყისში — 2025 წლის 20 იანვარს მოაწერა. დოკუმენტი ითვალისწინებდა უარს არალეგალი მიგრანტების, ასევე იმ უცხოელების შვილებისთვის, რომლებიც აშშ-ში დროებითი ვიზებით იმყოფებიან. ამ კატეგორიაში ხვდებიან სტუდენტები, დასაქმებულები და ტურისტები.

არგუმენტებს შორის აღინიშნებოდა ქვეყანაში ჩამოსულთა მკვეთრი ზრდა. მიგრაციული პოლიტიკის ინსტიტუტის (MPI) მონაცემებით, აშშ-ის ტერიტორიაზე იმიგრანტების ოჯახებში დაბადებული ბავშვების წილი 1990 წლის 77%-დან 2023 წელს 86%-მდე გაიზარდა. იმ ბავშვების წილი, რომელთა მინიმუმ ერთი მშობელი მაინც არის იმიგრანტი, 13%-დან 26%-მდე გაიზარდა. მიგრაციული კვლევების ცენტრი აღნიშნავდა, რომ ბოლო წლებში აშშ-ში ყოველწლიურად 225-დან 250 ათასამდე ბავშვი იბადება ლეგალური სტატუსის არმქონე მშობლებისგან. ეს ახალშობილთა საერთო რაოდენობის დაახლოებით 7%-ია.

აშშ-ის კონსტიტუციის მე-14 შესწორებასთან წინააღმდეგობა

თითქმის მაშინვე მერილენდის შტატის ფედერალურმა მოსამართლემ დებორა ბორდმანმა ბრძანებულებაზე საყოველთაო წინასწარი აკრძალვა დააწესა. საფუძვლად იქცა აშშ-ის კონსტიტუციის მე-14 შესწორებასთან, მრავალწლიან სასამართლო პრეცედენტთან და ქვეყნის ისტორიულ პრაქტიკასთან წინააღმდეგობა.

აშშ-ის კონსტიტუციის მე-14 შესწორება 1868 წელს, სამოქალაქო ომის შემდეგ მიიღეს. მისი თავდაპირველი მიზანი იყო ყოფილი მონების შვილებისთვის მოქალაქეობის განმტკიცება. შემდგომში იგი გახდა იმ პრინციპის საფუძველი, რომლის თანახმადაც აშშ-ის ტერიტორიაზე დაბადებული თითქმის ყველა ბავშვი იღებს პასპორტს. შესწორების ტექსტში მითითებულია, რომ მოქალაქეებად ითვლებიან ყველა ის პირი, ვინც დაიბადა ან ნატურალიზებული იქნა აშშ-ში და იმყოფება მის იურისდიქციაში.

აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება 2026 წელს

უზენაესმა სასამართლომ 2026 წლის ივნისის ბოლოს ტრამპის მიდგომა არაკონსტიტუციურად ცნო. სასამართლოს თავმჯდომარემ ჯონ რობერტსმა უარყო არგუმენტები იმის შესახებ, რომ მოქალაქეობის უფლება ვრცელდება მხოლოდ იმ მშობლების შვილებზე, რომლებიც მუდმივად ცხოვრობენ აშშ-ში და ინარჩუნებენ სახელმწიფოსადმი ლოიალობას. გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა რამდენიმე სხვა მოსამართლემაც, რომლებმაც ხაზი გაუსვეს, რომ ბრძანებულება ეწინააღმდეგება ფედერალურ კანონმდებლობას.

სამუელ ალიტომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საკონსტიტუციო გარანტიის არარსებობის შემთხვევაშიც კი სტატუსის საკითხი კონგრესმა უნდა გადაწყვიტოს. მან აღნიშნა, რომ აშშ-ში გაზრდილ მიგრანტთა ბევრ შვილს აქვს ქვეყანაში დარჩენის მორალური უფლება, თუმცა ეს არ განეკუთვნება მე-14 შესწორების კომპეტენციას.

ამასთან, სასამართლოს ზოგიერთი წარმომადგენელი გამოვიდა არგუმენტებით, რომლებიც ახლოს იყო ტრამპის ადმინისტრაციის პოზიციასთან. მათ უარი არალეგალური მიგრაციის მხარდაჭერას გაუთანაბრეს.

პოლიტიკური კონტექსტი და ტრამპის პოზიცია

ეს გადაწყვეტილება 2026 წელს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან ტრამპის პოლიტიკურ დღის წესრიგზე მეორე სერიოზული დარტყმა გახდა. მანამდე გაუქმდა იმპორტზე დაწესებული მასშტაბური ტარიფები, რომლებიც სავაჭრო სტრატეგიის საფუძველს წარმოადგენდა.

თავად ტრამპი აქტიურად უწევდა პროპაგანდას დაბადებით მოქალაქეობის პრინციპის გადახედვის იდეას. ის ამტკიცებდა, რომ ეს პრაქტიკა ასტიმულირებს არალეგალურ მიგრაციას და „სამშობიარო ტურიზმის“ ფენომენს, როდესაც უცხოელები აშშ-ში სპეციალურად ამერიკული პასპორტის მქონე ბავშვების გასაჩენად ჩამოდიან.

პრეზიდენტი აპრილში პირადად ესწრებოდა მოსმენებს უზენაეს სასამართლოში, რაც მოქმედი სახელმწიფოს მეთაურისთვის იშვიათი შემთხვევა იყო. მოგვიანებით მან სოციალური ქსელების მეშვეობით გააძლიერა საჯარო ზეწოლა სასამართლოზე და განაცხადა, რომ არახელსაყრელ შედეგს ელოდა, სასამართლო სისტემას კი „მიკერძოებული“ უწოდა.

გადაწყვეტილების მნიშვნელობა აშშ-ში მყოფი უცხოელებისთვის

უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამ ფაქტობრივად განამტკიცა მოქმედი პრაქტიკა და დაადასტურა, რომ დაბადებით მოქალაქეობის უფლება უცვლელი რჩება აშშ-ის ტერიტორიაზე დაბადებული ბავშვების უმრავლესობისთვის.

ამასთან, მანამდე უწყებამ გააფართოვა ადმინისტრაციის უფლებამოსილებები საიმიგრაციო პოლიტიკის კუთხით. 23 ივნისს სასამართლომ მხარი დაუჭირა სპეცსამსახურების უფლებამოსილების გაფართოებას გრინ-ბარათის მფლობელთა დეპორტაციისთვის — „მორალური ნორმების დარღვევის“ (moral turpitude) გამო, რაც მუდმივი რეზიდენტების გაძევების საფუძვლებსაც აფართოებს.

25 ივნისს ნებადართული გახდა ჰაიტისა და სირიის მოქალაქეებისთვის დროებითი დაცვის პროგრამის (Temporary Protected Status, TPS) მოქმედების შეწყვეტა. ეს პროგრამა ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ომებით, პოლიტიკური კრიზისებითა და ბუნებრივი კატასტროფებით დაზარალებული ქვეყნების მოქალაქეებს აშშ-ში ლეგალურად ცხოვრებისა და მუშაობის საშუალებას აძლევდა.

იმავე დღეს მოწონებულ იქნა მექსიკის საზღვარზე „დოზირების“ (metering) პოლიტიკის განახლება. ეს სასაზღვრო სამსახურებს საშუალებას აძლევს, შეზღუდონ და გადადონ საზღვართან მისული მიგრანტებისგან თავშესაფრის მოთხოვნის განცხადებების მიღება.

დასკვნა

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ დაბადებით აშშ-ის მოქალაქეობის მინიჭების ხანგრძლივი ტრადიციის შენარჩუნება საიმიგრაციო პოლიტიკის ზოგადი გამკაცრების ფონზე იშვიათ შემსუბუქებად გამოიყურება. 2025 წლიდან მოყოლებული ტრამპის ადმინისტრაცია შეზღუდვებზე მიმართული ინიციატივებით გამოდის. მათ შორისაა თავშესაფრის მინიჭებაზე უარის თქმის პრაქტიკის გაფართოება, მექსიკის საზღვარზე შემზღუდველი პროცედურების დაბრუნება, ასევე დროებითი დაცვის პროგრამების გადახედვა. ზოგიერთი სახელმწიფოსთვის შემოღებულია ვიზები და დამატებითი მოსაკრებლები, სხვებისთვის, მაგალითად, რუსეთის მოქალაქეებისთვის, შეზღუდულია დოკუმენტების გაფორმების პუნქტები.

აშშ-ში ამოწმებენ საფუძვლებს, რომელთა მიხედვითაც ადრე ვიზები და გრინ-ბარათები გაიცემოდა, აფართოებენ დეპორტაციის საფუძვლებს. შედეგად ყალიბდება მიგრაციის რეგულირების უფრო მკაცრი და შერჩევითი სისტემა, რომელშიც სასამართლო გადაწყვეტილებებს შეუძლია შეზღუდოს ცალკეული ინიციატივები, მაგრამ ვერ ცვლის ადმინისტრაციის ქმედებების ძირითად ვექტორს.