სტამბოლი მიწისძვრის საფრთხის გამო საცხოვრებელ ფონდს ანახლებს

Hürriyet Daily News

სტამბოლში ძლიერი მიწისძვრის საფრთხისა და სეისმურად მოწყვლადი სახლების დიდი რაოდენობის გამო საცხოვრებელი ფონდის მასშტაბური განახლება ჩქარდება. თურქეთის უმსხვილეს ქალაქზე მოდის ქვეყანაში ურბანული ტრანსფორმაციის პროგრამის ფარგლებში დემონტირებული ყველა ობიექტის თითქმის ნახევარი, იტყობინება Hürriyet Daily News.

სტამბოლში ყოველწლიურად 10 000 შენობის დემონტაჟს ახორციელებენ

ურბანული ტრანსფორმაციის პროგრამა თურქეთში 2012 წლიდან მოქმედებს. ამ დროის განმავლობაში მასში 2,7 მლნ-ზე მეტი საცხოვრებელი და კომერციული ფართი ჩაერთო, რომელთაგან თითქმის 1,3 მლნ სტამბოლში მდებარეობს. ქალაქში უკვე დასრულებულია დაახლოებით 1 მლნ ობიექტის განახლება, ხოლო კიდევ რამდენიმე ასასი ათასი მშენებლობის ეტაპზეა.

ამჟამად მთელი ქვეყნის მასშტაბით ყოველწლიურად დაახლოებით 20 000 მაღალი რისკის მქონე შენობის დემონტაჟი ხდება. ამ დანგრევების თითქმის ნახევარი სტამბოლზე მოდის.

სამუშაოების მასშტაბი უპირველეს ყოვლისა დაკავშირებულია მეგაპოლისის მაღალ სეისმურ მოწყვლადობასთან, სადაც 15 მლნ-ზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქი მდებარეობს მსხვილი რღვევის ზონების მახლობლად, ხოლო განაშენიანების მნიშვნელოვანი ნაწილი არ აკმაყოფილებს უსაფრთხოების თანამედროვე მოთხოვნებს. ადგილობრივი ხელისუფლების შეფასებით, რისკის ჯგუფს მიეკუთვნება დაახლოებით 1,5 მლნ საცხოვრებელი ერთეული. აქედან დაახლოებით 600 000 ისეთ მდგომარეობაშია, რომ ძლიერი მიწისძვრის დროს ნგრევის პირდაპირი საფრთხე არსებობს.

სუბსიდიები და შეღავათიანი სესხები გადასახლებისთვის

ხელისუფლება ცდილობს დააჩქაროს სახიფათო საცხოვრებლების ჩანაცვლება მესაკუთრეთა ფინანსური მხარდაჭერის მეშვეობით. ერთ-ერთ მთავარ ინსტრუმენტად იქცა პროგრამა Yarısı Bizden („ნახევარი ჩვენგან“).

იგი ითვალისწინებს უსასყიდლო დახმარებას 875 000 თურქულ ლირამდე ($18 200) ოდენობით, ასევე 125 000 ლირამდე ($2 600) გადასვლასთან დაკავშირებულ ხარჯებზე. მშენებლობის ღირებულების დარჩენილი ნაწილის დაფინანსება მფლობელებს შეუძლიათ გრძელვადიანი შეღავათიანი სესხებით შემცირებული განაკვეთით.

მესაკუთრეები აქტიურად აგზავნიან განაცხადებს სახელმწიფო მხარდაჭერაზე დადგენილი ვადების ამოწურვამდე. ამან დააჩქარა დემონტაჟისა და რეკონსტრუქციის პროექტების დაწყება სტამბოლის მრავალ რაიონში. შედეგად, ქალაქი ფაქტობრივად გადაიქცა ერთ დიდ სამშენებლო მოედნად. ძველ ხუთ–რვასართულიან საცხოვრებელ სახლებს ანგრევენ, მათ ადგილას კი აშენებენ ახალ შენობებს, რომლებიც გათვლილია უფრო მაღალ სეისმურ დატვირთვაზე.

მასობრივი დემონტაჟი ახალ რისკებს ქმნის

ურბანული ტრანსფორმაციის მაღალ ტემპებს თან ახლავს დისკომფორტი მაცხოვრებლებისთვის. მასობრივი სამშენებლო სამუშაოები იწვევს ხმაურს, მტვერს და შეზღუდვებს ქუჩებში, ხოლო ხელისუფლება და დარგის წარმომადგენლები ყურადღებას ამახვილებენ უსაფრთხოების ზომების დაცვის აუცილებლობაზე.

სტამბოლის ანატოლიის მხარის სამშენებლო კონტრაქტორთა ასოციაციის (AYİDER) პრეზიდენტი ჰაკან შიშიკი აღნიშნავს, რომ მჭიდრო ურბანული განაშენიანების პირობებში შენობების დემონტაჟი პროექტის ერთ-ერთი ყველაზე რისკიანი ეტაპია.

შენობის რამდენიმე წუთში დანგრევის შესაძლებლობა თავისთავად შეიძლება ჩაითვალოს ტექნოლოგიურ მიღწევად, თუმცა წარმატებული მუშაობის მთავარი მაჩვენებელი უნდა იყოს ადამიანებისა და გარემოსთვის ზიანის მიუყენებლობა. ექსპერტმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ პრიორიტეტად უნდა დარჩეს მაცხოვრებლების ჯანმრთელობა, ეკოლოგიური უსაფრთხოება და პროცესის მდგრადობა, და არა დემონტაჟის ღირებულება და ტემპი.

მიწისძვრები სტამბოლში

სეისმური უსაფრთხოების გაზრდის აუცილებლობა განსაკუთრებით მწვავედ დადგა 2023 წლის ზამთარში თურქეთში მომხდარი დამანგრეველი მიწისძვრების შემდეგ. ორი ძლიერი ბიძგი 7,8 და 7,5 მაგნიტუდით დაახლოებით ცხრა საათის ინტერვალით მოხდა და შეეხო თურქეთის სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ 11 პროვინციას. ქვეყანაში დაიღუპა 50 399 ადამიანი, 100 000-ზე მეტმა მიიღო ტრავმა. კატასტროფამ უზარმაზარი ზიანი მიაყენა საცხოვრებელ ფონდს. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, დაახლოებით 1,9 მლნ საცხოვრებელი ერთეული დაზიანდა ან განადგურდა, 3,3 მლნ-ზე მეტი ადამიანი კი იძულებული გახდა დაეტოვებინა საკუთარი სახლი.

2025 წელს მიწისქვეშა ბიძგებმა კვლავ შეახსენა ქვეყნის უმსხვილეს ქალაქს არსებული რისკების შესახებ. 23 აპრილს სტამბოლის რაიონში დაფიქსირდა 6,2 მაგნიტუდა. მასშტაბური ნგრევისა და მსხვერპლის თავიდან აცილება მოხერხდა, თუმცა ათობით ადამიანმა მიიღო დაზიანებები, ხოლო 100 000-ზე მეტმა მაცხოვრებელმა ღამე სახლის გარეთ გაატარა. კიდევ ერთი ძლიერი მიწისძვრა მოხდა 2025 წლის 10 აგვისტოს ჩრდილო-დასავლეთ პროვინცია ბალიქესირში. 6,1 მაგნიტუდის ბიძგი იგრძნობოდა რამდენიმე რეგიონში, მათ შორის სტამბოლშიც. შინაგან საქმეთა მინისტრის ალი ერლიქაიას განცხადებით, ერთი ადამიანი დაიღუპა, 29 დაშავდა, ჩამოინგრა 16 შენობა. ეპიცენტრი დაახლოებით 11 კმ სიღრმეზე მდებარეობდა.

ხელისუფლების შეფასებით, ქალაქში დაახლოებით 1,5 მლნ შენობა მიეკუთვნება რისკის ჯგუფს, ამასთან, როგორც ურბანიზაციის მინისტრმა მურატ ქურუმმა განაცხადა, მათი დაახლოებით მესამედი გადაუდებელ განახლებას საჭიროებს.

დასკვნა

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ მასშტაბური რენოვაცია თურქეთში თანდათან ზრდის ფასთა სხვაობას სეისმომედეგ ობიექტებსა და ძველ ფონდს შორის. ამასთან, ღირებულება სულ უფრო მეტად ხდება დამოკიდებული არა მხოლოდ ლოკაციაზე, არამედ შენობის ტექნიკურ მდგომარეობასა და ურბანული ტრანსფორმაციის პროგრამაში მისი ჩართვის პერსპექტივებზე. რეკონსტრუქციამ პოტენციურად შეიძლება გაზარდოს უძრავი ქონების ფასი, თუმცა სამუშაოების დასრულებამდე მესაკუთრე რისკავს დაკარგოს საიჯარო შემოსავალი და შეეჯახოს პროექტის განხორციელების გაურკვეველ ვადებს.

გასათვალისწინებელია, რომ სტამბოლი მდებარეობს მომატებული აქტივობის ზონაში, ისევე როგორც თურქეთის მრავალი სხვა ტერიტორია. ძლიერმა მიწისძვრამ შესაძლოა გამოიწვიოს ობიექტის დაზიანება ან სრული დაკარგვა, იძულებითი მოცდენა, აღდგენის ხარჯები და ლიკვიდურობის ვარდნა.

ამ პირობებში თურქეთის უძრავ ქონებაში ინვესტიციების შეფასებისას სულ უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს არა მხოლოდ პოტენციური შემოსავლიანობა, არამედ თავად აქტივის მდგრადობა მსგავსი რისკების მიმართ. განსაკუთრებული ყურადღებით უნდა შეფასდეს ძველი ფონდი: დაბალ შესასყიდ ფასს შეიძლება თან ახლდეს ისეთი ხარჯები და დანაკარგები, რომლებიც არსებითად ცვლის დაბანდების საბოლოო ეკონომიკას.

მიიღეთ კონსულტაცია უძრავ ქონებაში ინვესტიციების შესახებ International Investment-ის ექსპერტებისგან