ავიაკომპანიები ისრაელსა და ირანში რეისებს სამხედრო მოქმედებების საფრთხის გამო აუქმებენ

აშშ-ის მიერ ირანზე შესაძლო დარტყმის გარშემო დაძაბულობის ესკალაციამ პირდაპირი გავლენა მოახდინა საერთაშორისო საჰაერო მიმოსვლაზე, იუწყება JFeed. მსხვილმა ევროპულმა გადამზიდველებმა ისრაელის მიმართულებით ფრენების განრიგში ცვლილებების შესახებ გამოაცხადეს, რაც უსაფრთხოების რისკებითა და რეგიონში არსებული არასტაბილური ვითარებით ახსნეს.

ავიაკომპანიებმა Lufthansa, SWISS, Austrian Airlines, Brussels Airlines და Eurowings თელ-ავივის მიმართულებით ფრენები შეზღუდეს. 15-დან 19 იანვრის ჩათვლით რეისები მხოლოდ დღის საათებში სრულდება. მგზავრებს, რომლებსაც განრიგის ცვლილება შეეხოთ, ფრენის ალტერნატიულ ვარიანტებს ან გამგზავრების თარიღის გადატანას სთავაზობენ.

Austrian Airlines-მა უკვე გააუქმა საღამოს რეისები ვენიდან, ხოლო ITA Airways-მა — რომიდან. Lufthansa Group-მა ასევე ურჩია ისრაელში მყოფ თავის თანამშრომლებს, შესაძლო გამგზავრებისთვის მოემზადონ. იტალიურმა ITA Airways-მა დამატებით შეაჩერა ღამის რეისები თელ-ავივში მომავალ კვირამდე. მიღებული ზომები დაფუძნებულია სადაზვერვო სამსახურების შეფასებებსა და საჯარო სიგნალებზე ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის შესაძლო სამხედრო მოქმედებების შესახებ, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს საპასუხო დარტყმები ისრაელის ობიექტებზე ან რეგიონში განთავსებულ ამერიკულ ბაზებზე.

14 იანვარს ირანმა რამდენიმე საათით დახურა ქვეყნის საჰაერო სივრცე, რამაც საერთაშორისო ავიარეისების განრიგის შეფერხება გამოიწვია. კერძოდ, დაირღვა ინდოეთის უმსხვილესი ავიაკომპანიის, IndiGo-ს რეისების განრიგი. Air India-მ განაცხადა ალტერნატიული მარშრუტების გამოყენების შესახებ, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს შეფერხებები და გაუქმებები. რუსული ავიაკომპანიის „აეროფლოტის“ თვითმფრინავი, რომელიც თეირანისკენ მიფრინავდა, იძულებული გახდა მოსკოვში დაბრუნებულიყო. შეზღუდვების მოხსნის შემდეგ ფრენები პირველებმა ირანულმა ავიაკომპანიებმა — Mahan Air, Yazd Airways და AVA Airlines განაახლეს.

ირანის ტერიტორიის თავზე ფრენებზე უარი ყაზახეთის ავიაკომპანიებმაც თქვეს, წერს CMN.KZ. Air Astana-ში დააზუსტეს, რომ კორექტირება ეხება რეისებს შარმ-ელ-შეიხში, დუბაიში, დოჰასა და მედინაში. FlyArystan-ში ცვლილებები შეეხო ატირაუ – დოჰასა და აქტაუ – დუბაის მიმართულებებს.

OPSGROUP-ის ანალიტიკოსების შეფასებით, ავიაკომპანიების უმრავლესობა უკვე ერიდება ირანის საჰაერო სივრცეს, რადგან სიტუაციას განიხილავს, როგორც სიგნალს შესაძლო შემდგომი სამხედრო აქტივობისა და სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების მცდარი იდენტიფიკაციის გაზრდილი რისკის შესახებ. გადამზიდველები მგზავრებს ურჩევენ, წინასწარ გადაამოწმონ რეისების სტატუსი და გაითვალისწინონ მარშრუტების დაგრძელებასთან დაკავშირებული შესაძლო გაუქმებები და შეფერხებები.

ირანის გარშემო პოლიტიკური და ეკონომიკური დაძაბულობა ნარჩუნდება. ქვეყანაში მიმდინარე საპროტესტო აქციებისა და ადგილობრივი ხელისუფლების მკაცრი ქმედებების ფონზე, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა მანამდე განაცხადა 25%-იანი ტარიფების დაწესების შესახებ იმ სახელმწიფოებისთვის, რომლებიც ისლამურ რესპუბლიკასთან სავაჭრო ურთიერთობებს ინარჩუნებენ, და ასევე აღნიშნა, რომ „დახმარება უკვე გზაშია“. პენტაგონს მნიშვნელოვანი საზღვაო ძალები გადაჰყავს ირანთან და ახლო აღმოსავლეთთან უფრო ახლოს, ავიამზიდების დამრტყმელი ჯგუფის ჩათვლით, და ასევე ახორციელებს პერსონალის ნაწილობრივ გაყვანას პოტენციურად მოწყვლადი ბაზებიდან, აღნიშნავს სააგენტო APA. ეს ნაბიჯები აძლიერებს მოლოდინს, რომ აშშ შეიძლება პოლიტიკური ზეწოლიდან პირდაპირ სამხედრო მოქმედებებზე გადავიდეს, რაც ორმხრივი ურთიერთობების ხანგრძლივ და კონფლიქტურ ისტორიაში ჯდება.

ABC იხსენებს, რომ აშშ-ისა და ირანის დაპირისპირება 70 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ყალიბდებოდა — CIA-ს მიერ მხარდაჭერილი 1953 წლის გადატრიალებიდან და 1979 წლის ისლამური რევოლუციიდან მოყოლებული, დიპლომატიური ურთიერთობების გაწყვეტამდე, სანქციურ წნეხამდე და ბირთვულ კრიზისამდე. 2013–2016 წლებში JCPOA-ს ბირთვული შეთანხმების მეშვეობით დეესკალაციის მცდელობა ფაქტობრივად გაუქმდა დონალდ ტრამპის პირველი საპრეზიდენტო ვადის დროს აშშ-ის მიერ შეთანხმების დატოვების შემდეგ. 2025 წელს აშშ-მა დარტყმები მიაყენა ირანის ბირთვულ ინფრასტრუქტურას, რის შემდეგაც თეირანმა საერთაშორისო ინსპექციებთან თანამშრომლობაზე უარი განაცხადა.

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ მიმდინარე ვითარება ზრდის გაურკვევლობას რეგიონის საავიაციო ბაზრისთვის. კომპანიები იძულებულნი არიან გაითვალისწინონ სწრაფი ესკალაციის სცენარები, შეზღუდონ ფრენები ან დააგრძელონ მარშრუტები, რაც იწვევს ფრენების ღირებულების ზრდას. ტურისტულ ინდუსტრიაში მოთხოვნის პროგნოზირებადობა უარესდება. მოგზაურობების რაოდენობა მკვეთრად არ მცირდება, თუმცა იზრდება გადატანილი ჯავშნებისა და მოკლევადიანი გადაწყვეტილებების წილი, ხოლო მოგზაურთა ნაკადები უფრო მგრძნობიარე ხდება საინფორმაციო ფონის მიმართ, რაც აისახება ავიარეისებისა და სასტუმრო ინფრასტრუქტურის დატვირთვაზე. ასეთ პირობებში ინვესტორები მიდრეკილნი არიან გადადონ ახალი ინვესტიციები რისკიან ლოკაციებში.