სერბეთი შენგენის ზონაში გაწევრიანებას გეგმავს: რუსებისთვის ვიზები არ იქნება

სერბეთი 2027 წლის ბოლომდე გეგმავს შეასრულოს ყველა მოთხოვნა შენგენის ზონასთან შეერთებისთვის, იუწყება RTS. ამ მიზნით მთავრობამ შექმნა ოპერატიული ჯგუფი შინაგან საქმეთა სამინისტროს ხელმძღვანელობით. შესაძლო პირობებს შორისაა სავიზო რეჟიმის შეცვლაც, რამაც უკვე გამოიწვია რუსების შეშფოთება. თუმცა, სერბეთის ხელისუფლება აცხადებს, რომ მსგავსი ზომების მიღებას არ აპირებს.  

სერბეთის მთავრობის გეგმები

ევროინტეგრაციის საკითხებში მინისტრმა ნემანია სტაროვიჩმა რადიო ბელგრადის ეთერში განაცხადა მთავრობის გეგმის შესახებ, რომლის განხორციელებაც 2027 წლის ბოლომდე იგეგმება. გათვალისწინებული ზომების შესრულების შემდეგ ქვეყანა მზად იქნება შენგენის ზონაში გაწევრიანებისთვის. ეს იქნება სერბეთის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა უახლოეს წლებში და უზრუნველყოფს მოქალაქეთა თავისუფალ გადაადგილებას, საქონელბრუნვას, სერვისების განვითარებასა და კაპიტალის ზრდას. ამასთან, მინისტრმა მოგვიანებით განმარტა, რომ რუსებისთვის ვიზების დაწესება არ განიხილება. 

ნემანია სტაროვიჩმა აღნიშნა, რომ ათწლეულის ბოლომდე კანდიდატი ქვეყნების სრულუფლებიანი გაწევრიანება ევროკავშირში ნაკლებად სავარაუდო რჩება ევროკავშირის შიდა პრობლემების გამო. ამასთან დაკავშირებით, ბელგრადი აპირებს მიაღწიოს ეტაპობრივ წვდომას ძირითად ევროპულ მექანიზმებთან ჯერ კიდევ წევრობის მიღებამდე. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სწორედ ევროპულ კურსს მივყავართ ეკონომიკურ ზრდამდე და ცხოვრების დონის ამაღლებამდე სერბეთში. ბოლო ათწლეულში ქვეყნის მოსახლეობის შემოსავლები გასამმაგდა.

ასევე მინისტრმა ხაზი გაუსვა აშშ-სთან თანამშრომლობის მნიშვნელობას, რამაც შესაძლოა გზა გაუხსნას მსხვილ ინვესტიციებს ენერგეტიკაში, ინფრასტრუქტურასა და მაღალტექნოლოგიურ დარგებში. პოტენციური დაბანდებების მოცულობა $20 მილიარდამდე ფასდება. სტაროვიჩმა ასევე აღნიშნა რეგიონული ინიციატივების მნიშვნელობა, მათ შორის ბერლინის პროცესი და «ღია ბალკანეთი». მისი აზრით, ეს ფორმატები აჩქარებს დასავლეთ ბალკანეთის ინტეგრაციას ევროკავშირთან და უნდა შენარჩუნდეს რეგიონის ცალკეული ქვეყნების ევროკავშირში შესვლის შემდეგაც.

ცნობა. ბერლინის პროცესი აერთიანებს რეგიონის ექვს ქვეყანას და ევროკავშირის სახელმწიფოებს საერთო ბაზრის, სატრანსპორტო და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის, ციფრული ტრანსფორმაციისა და სხვა ერთობლივი პროექტების განსავითარებლად. ინიციატივა «ღია ბალკანეთი», რომელშიც მონაწილეობენ სერბეთი, ალბანეთი და ჩრდილოეთ მაკედონია, მიზნად ისახავს ამ ქვეყნებს შორის ადამიანების, საქონლის, მომსახურებისა და კაპიტალის გადაადგილების გამარტივებას.

სერბეთის ევროინტეგრაცია

სერბეთი ევროინტეგრაციის პოლიტიკას ადრეც ატარებდა. ქვეყანამ დადო თანამშრომლობის საბაზისო შეთანხმება ევროკავშირთან, მიაღწია სავიზო ლიბერალიზაციას და ყოველწლიურად იღებს დაახლოებით €200 მილიონს ევროპული ფონდებიდან. დამატებით დაფინანსებას სერბეთი იღებს დასავლეთ ბალკანეთისთვის ევროკავშირის ზრდის გეგმის ფარგლებში. სტაროვიჩის შეფასებით, მისი ამოქმედების შემდეგ ქვეყნისთვის ხელმისაწვდომი სახსრების მოცულობა გაორმაგდა. ბელგრადს უკვე გადაურიცხეს დაახლოებით €168 მილიონი წინასწარი დაფინანსებისა და პირველი ტრანშის სახით. მომდევნო სამ ტრანშზე განაცხადი აღემატება €300 მილიონს. წინასწარ სიაში შეტანილია 11 პროექტი, მათ შორის პრიბოის რაიონში პოტპეჩის ჰიდროელექტროსადგურის რეკონსტრუქცია და განახლებადი ენერგიის წყაროების დანერგვა ნოვი-სადის ცენტრალიზებული თბომომარაგების სისტემაში.

მაისის დასაწყისიდან სერბეთი ჩართულია ევროში ერთიანი გადახდების ზონაში SEPA, რაც საშუალებას იძლევა შემცირდეს საბანკო გადარიცხვების ღირებულება. მინისტრის შეფასებით, მოქალაქეები და კომპანიები ოპერაციებზე წელიწადში €300 მილიონამდე დაზოგვას შეძლებენ. შემდეგი ეტაპი უნდა გახდეს ქვეყნის ჩართვა სისტემაში «როუმინგი როგორც შინ». ბელგრადი იმედოვნებს, რომ უახლოეს კვირებში დაიწყებს ოფიციალურ მოლაპარაკებებს ევროკომისიასთან. ამისთვის სერბეთს დასჭირდება სატელეკომუნიკაციო კანონის შეცვლა და რამდენიმე კანონქვემდებარე აქტის მიღება. ხელისუფლება მზადაა ეს სამუშაო რამდენიმე თვეში შეასრულოს, რის შემდეგაც სისტემაზე წვდომის მინიჭების გადაწყვეტილება ევროკომისიამ უნდა მიიღოს.

ევროკავშირმა არ შეათანხმა მოლაპარაკებები სერბეთთან

ევროკომისიამ ივლისის დასაწყისში ზედიზედ მეექვსედ გასცა რეკომენდაცია სერბეთის ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებებში მე-3 კლასტერის გახსნის შესახებ. თუმცა, ევროკავშირის ქვეყნებმა ვერ შეძლეს ამ გადაწყვეტილების ერთხმად დამტკიცება.

კლასტერი 3 აერთიანებს მოლაპარაკებებს კონკურენტუნარიანობისა და ეკონომიკური ზრდის საკითხებზე. მასში შედის დაბეგვრა, ეკონომიკური და მონეტარული პოლიტიკა, სოციალური სფერო და დასაქმება, სამრეწველო პოლიტიკა, ციფრული ტრანსფორმაცია და მედია, მეცნიერება, განათლება და საბაჟო რეგულირება. ბლოკის გახსნა საშუალებას მისცემს გაგრძელდეს სერბეთის კანონმდებლობის შესაბამისობაში მოყვანა ევროკავშირის ნორმებთან ამ მიმართულებებით.

საკითხი შესაძლოა ხელახლა განიხილონ აგვისტოს ბოლოს. ეს დამოკიდებულია ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარე ირლანდიაზე, რომელმაც უნდა შეაფასოს 27-ვე სახელმწიფოს მხარდაჭერის მიღების შესაძლებლობა. შემდეგ გადაწყვეტილება ევროპის რამდენიმე სტრუქტურამ უნდა განიხილოს. კლასტერის გახსნის თარიღი ჯერჯერობით უცნობია. სტაროვიჩმა შეფერხება იმით ახსნა, რომ ევროკავშირის ცალკეული სახელმწიფოების პოლიტიკური პოზიცია უფრო მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, ვიდრე სერბეთის მიერ დადგენილი მოთხოვნების შესრულების შეფასება.

სერბეთისა და ალბანეთის ინიციატივა

ალბანეთმა და სერბეთმა 2026 წლის ზამთარში უკვე წამოაყენეს ინიციატივა კანდიდატი ქვეყნების დაჩქარებული ინტეგრაციის შესახებ ევროკავშირის შიდა ბაზარსა და შენგენის ზონაში ვეტოს უფლების მინიჭების გარეშე. ალბანეთის პრემიერ-მინისტრის ედი რამასა და სერბეთის პრეზიდენტის ალექსანდარ ვუჩიჩის ჩანაფიქრით, ეს მოდელი მოქალაქეებს საშუალებას მისცემს უფრო სწრაფად მიიღონ ინტეგრაციის პრაქტიკული უპირატესობები, ხოლო ევროკავშირს — გააძლიეროს ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური პოზიციები.

გაფართოების საკითხებში ევროკომისარმა მარტა კოსმა უარყო ეს ინიციატივა და განმარტა, რომ ამ სისტემებში მონაწილეობისთვის აუცილებელია რთული რეფორმების მნიშვნელოვანი მოცულობის განხორციელება. ევროკომისია გაფართოების პოლიტიკის რეფორმის სამ სცენარს განიხილავს. პირველი გულისხმობს მოქმედი სისტემის შენარჩუნებას, მეორე — კანდიდატი ქვეყნების ეტაპობრივ ჩართვას ევროკავშირის ცალკეულ ინიციატივებსა და პროგრამებში ფორმალური წევრობის გარეშე, მესამე — დაჩქარებულ, მაგრამ შექცევად გაწევრიანებას რეფორმების გაგრძელებით უკვე მიერთების შემდეგ.

კოსი მიუღებლად მიიჩნევს მესამე, რევოლუციურ ვარიანტს. ამავდროულად მან გამორიცხა სტატუს-კვოს შენარჩუნებაც. ყველაზე რეალისტურ მიმართულებად ევროკომისარი მიიჩნევს ეტაპობრივ ინტეგრაციას, რაც პროცესის დაჩქარების საშუალებას მისცემს რეფორმების მოთხოვნებზე უარის თქმის გარეშე. მისი აზრით, უახლოეს პერიოდში პროცედურის ყველაზე სწრაფად გავლა ისლანდიას შეეძლო.

პერსპექტივები რუსებისა და სხვა უცხოელებისთვის

International Investment-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ სერბეთი ნამდვილად მიდის ევროკავშირთან უფრო მჭიდრო ინტეგრაციისკენ, თუმცა ეს პროცესი იქნება ეტაპობრივი და წინ უამრავი მოთხოვნის შესრულებაა. გარდა ამისა, ქვეყნის პოლიტიკოსებსა და საზოგადო მოღვაწეებს შორის ამ საკითხზე ერთიანი აზრი არ არსებობს და კონსენსუსის მიღწევა რთული იქნება. მონტენეგროს გამოცდილება ამ შემთხვევაში არ წარმოადგენს ნიმუშს, რადგან რესპუბლიკამ ბევრად უფრო დიდი გზა გაიარა ევროკავშირში შესასვლელად და ჯერჯერობით არც ის შედის შენგენის ზონაში.

საჭირო გადაწყვეტილებების შეთანხმებას შესაძლოა მრავალი წელი დასჭირდეს. ამასთან, თავად სერბეთის ხელისუფლებაც კი ჯერჯერობით არ საუბრობს სავიზო რეჟიმის მკვეთრ შეცვლაზე. მეტიც, სწორედ რუსებთან მიმართებაში კვლავ ისმის განცხადებები, რომ გამკაცრება არ იგეგმება. რუსეთისა და სხვა სახელმწიფოების მოქალაქეებს ნაკლებად სავარაუდოა, რომ უახლოეს ხანში სერბეთში უვიზო შესვლის გაუქმება ემუქრებოდეთ, თუ მთავრობის შემადგენლობა და პოლიტიკური კურსი არ შეიცვლება. ინსტიტუტების ამჟამინდელი მოწყობის პირობებში წესების გადახედვა შესაძლებელია მხოლოდ გრძელვადიან პერსპექტივაში — მას შემდეგ, რაც ბელგრადი უფრო აქტიურად დაიწყებს ევროკავშირის მოთხოვნების შესრულებას და ზოგადი გეგმიდან კონკრეტულ საკანონმდებლო გადაწყვეტილებებზე გადავა.