მსოფლიოს 10 ყველაზე მშიერი ქვეყანა

მსოფლიოში შიმშილის დონემ დაკვირვების 26 წლის განმავლობაში პირველად მოიმატა. როგორ გამოიყურება შიმშილის რუკა, ვინ გაიჭრა წინ და რატომ ჩავარდა პროგრესი.

სომალიში მოსახლეობის ნახევარზე მეტი – 56,5% – არ იღებს საკმარის საკვებს. ეს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია პლანეტაზე. რეიტინგის მეორე მხარეს კი განთავსდა 24 ქვეყანა, სადაც მკვლევართა შეფასებით შიმშილი პრაქტიკულად არ ფიქსირდება.

ასე გამოიყურება შიმშილის გლობალური ინდექსი 2026. იგი ოქტომბერში გამოაქვეყნეს გერმანულმა ორგანიზაციამ Welthungerhilfe, შვეიცარიულმა Helvetas-მა და მშვიდობისა და შეიარაღებული კონფლიქტების საერთაშორისო სამართლის ინსტიტუტმა (IFHV). ანგარიშის მთავარი დასკვნა საგანგაშოა: შიმშილის დონე დაკვირვების მთელი ისტორიის განმავლობაში პირველად არა თუ შემცირდა, არამედ გაიზარდა.

ათი ქვეყანა, სადაც შიმშილი ყველაზე მწვავეა

რეიტინგს სათავეში უდგას სომალი 100-დან 47,0 ქულით. სწორედ ეს ქვეყანა სახელდება ანგარიშში ყველაზე მშიერ ქვეყნად. შემდეგ მოდიან:

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა – 39,5

ჩადი – 38,0

მადაგასკარი – 36,5

ჰაიტი – 34,4

ნიგერია – 34,3

ნიგერი – 34,1

ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა – 33,1

აღმოსავლეთი ტიმორი – 32,5

ლიბერია – 32,3

ეს მხოლოდ ის ქვეყნებია, რომელთათვისაც ქულის გამოთვლა მოხერხდა. კიდევ ოთხი სახელმწიფო – ბურუნდი, სუდანი, სამხრეთი სუდანი და იემენი – ცხრილში ვერ მოხვდა, რადგან სანდო მონაცემები არ არსებობს. თუმცა ანგარიშის ავტორებმა ისინი მაინც „საგანგაშო“ კატეგორიას მიაკუთვნეს. ჩნდება კანონზომიერება: რაც უფრო მძიმეა კრიზისი, მით უფრო რთულია მისი გაზომვა.

ზოგიერთი ციფრის უკან კონკრეტული ტრაგედია დგას. სუდანში 2025 წელს ალყაშემორტყმულ ქალაქებში, ელ-ფაშირსა და ქადუქლიში, შიმშილი ოფიციალურად დადასტურდა. ღაზის სექტორში შიმშილი დადასტურდა 2025 წლის აგვისტოში, ხოლო ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ, დეკემბრისთვის, იგი აღარ ფიქსირდებოდა, მაგრამ 2026 წლის აპრილ-ივნისში კრიზისულ ან უარეს მდგომარეობაში მოსახლეობის 59% იმყოფებოდა. ასეთი დამთხვევა დაკვირვების ორი ათწლეულის განმავლობაში არ ყოფილა: ერთსა და იმავე წელს შიმშილი ერთდროულად ორ სხვადასხვა კრიზისში დადასტურდა.

ყველაზე დრამატული ვარდნა სირიას აქვს. 26 წლის განმავლობაში მისი ქულა 16,7 პუნქტით გაიზარდა — იმაზე მეტად, ვიდრე ნებისმიერი სხვა ქვეყნის — და ახლა 31,5-ს შეადგენს. მოსახლეობის 40,8% არასრულფასოვნად იკვებება. ჰაიტიზე, რომელიც ლათინურ ამერიკასა და კარიბის აუზში ყველაზე მშიერი ქვეყანა გახდა, არასრულფასოვნად იკვებება 51,4%, ხოლო ბანდებმა სახლებიდან დაახლოებით 1,4 მლნ ადამიანი განდევნეს.

ქვეყნები, სადაც შიმშილი თითქმის გაქრა

ახლა კი კარგი ამბების შესახებ. ლიდერთა ჯგუფი უჩვეულოდაა მოწყობილი: 24 ქვეყანა, რომელთა ქულაც 5-ზე ნაკლებია, ადგილებს რიგრიგობით არ ინაწილებს, არამედ ყველა ერთად იკავებს 1-24 პოზიციებს, ვინაიდან მათ შორის სხვაობა უმნიშვნელოა. სიაში შედიან: სომხეთი, ბელარუსი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბულგარეთი, ჩილე, ჩინეთი, კოსტა-რიკა, ხორვატია, ესტონეთი, საქართველო, უნგრეთი, ქუვეითი, ლატვია, ლიეტუვა, ჩერნოგორია, ჩრდილოეთ მაკედონია, პარაგვაი, რუმინეთი, რუსეთი, სერბეთი, თურქეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ურუგვაი და უზბეკეთი.

ყველაზე საინტერესო აქ შემადგენლობა კი არა, განვლილი გზის სისწრაფეა. 2000 წელს თურქეთს ჰქონდა 22,1 ქულა, უზბეკეთს — 25,6, სომხეთს — 20,3. ეს არის „სერიოზული“ შიმშილის დონე, როგორიც დღეს ინდოეთსა თუ ეთიოპიაშია. ჩინეთს ჰქონდა 13,8, პარაგვაის — 12,8, საქართველოს — 11,7, რუსეთს — 10,5. მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში მათ გაიარეს გზა შედეგამდე, რომელზეც საჰარის სამხრეთით მდებარე აფრიკის ქვეყნებს ჯერ მხოლოდ ოცნება შეუძლიათ.

ლიდერთა ჯგუფის უშუალოდ შემდეგ მოდიან მოლდოვა (5,0), მონღოლეთი (5,3), არგენტინა, ბრაზილია და აზერბაიჯანი (თითოეული 5,5), დომინიკელთა რესპუბლიკა (5,9), ყაზახეთი და ტუნისი (თითოეული 6,0). სულ „შიმშილის დაბალი დონის“ კატეგორიაში 50 ქვეყანაა გამოთვლილი ქულით, ასევე სლოვაკეთი, რომელიც მონაცემთა სიმცირის გამო წინასწარ შეიყვანეს სიაში.

მნიშვნელოვანი დათქმა: რეიტინგში არ არის ბევრი მდიდარი ქვეყანა, მაგალითად, აშშ, გერმანია ან საფრანგეთი. ინდექსი ყველა სახელმწიფოს არ მოიცავს, ამიტომ ცხრილში მათი არყოფნა არც კეთილდღეობას ნიშნავს და არც პრობლემებს. და „დაბალი“ არ ნიშნავს „ნულოვანს“: ყველა ამ ქვეყანას კვებასთან დაკავშირებით საკუთარი პრობლემები რჩება.

მსოფლიო უკან წავიდა

ახლა კი მთავარის შესახებ. გლობალურმა ქულამ 2026 წელს შეადგინა 18,1, მაშინ როცა 2018 წელს იგი 17,6 იყო. შედარებისთვის: 2000 წელს ის 28,2-ს უტოლდებოდა. მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში მაჩვენებელი მცირდებოდა და აი, პირველად შემობრუნდა.

32 ქვეყანაში შიმშილი ახლა უფრო მეტია, ვიდრე 2018 წელს. ხუთ ქვეყანაში (ფიჯი, ლიბია, პაპუა-ახალი გვინეა, სოლომონის კუნძულები და სირია) ის უფრო მაღალია, ვიდრე 2000 წელს, ანუ ეს ქვეყნები მეოთხედ საუკუნეზე მეტი დროით უკან არიან გადასროლილნი. კიდევ 20 ქვეყანაში პროგრესი პრაქტიკულად შეჩერდა. სერიოზული ან საგანგაშო შიმშილის მქონე ქვეყნების საერთო რაოდენობაა 44. აქედან 36-ში სერიოზული და 8-ში საგანგაშო მდგომარეობაა.

გაუარესების რეკორდი ნიგერიას ეკუთვნის: მისი ქულა 28,2-დან 34,3-მდე გაიზარდა, რაც მსოფლიოში ყველაზე დიდი ზრდაა. მალავიში ის 3,0-ით გაიზარდა, კონგოს დრ-ში — 2,9-ით. შესამჩნევი უკუსვლაა უკრაინაშიც: 9,8-დან 11,6-მდე, და ქვეყანა „დაბალი“ დონიდან „ზომიერში“ დაბრუნდა. იქ არასრულფასოვნად მკვებავთა წილი სრულმასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ სამჯერ მეტად გაიზარდა და 10,8% შეადგინა. ლიბანში ქულა 7,2-დან 9,4-მდე გაიზარდა.

ვინ მოახერხა წინ გაჭრა

კარგ ამბებს შორის არის ნამდვილი ნახტომებიც. ცხრა ქვეყანამ 2018 წლის შემდეგ ქულა 20%-ზე მეტით შეამცირა: ნეპალი, რუანდა, ტოგო, უგანდა, ვენესუელა და სხვები. ვენესუელას მაჩვენებელი 16,7-დან 8,9-მდე დაეცა, უგანდის — 28,7-დან 20,7-მდე, ტოგოსი — 24,3-დან 17,6-მდე, მოზამბიკის — 31,6-დან 25,9-მდე.

თუ ოცზე მეტ წელს შევხედავთ, ლიდერები კიდევ უფრო შთამბეჭდავია: ტაჯიკეთმა ქულა 39,2-დან 12,7-მდე შეამცირა, კამბოჯამ — 39,8-დან 14,3-მდე, სიერა-ლეონემ — 57,7-დან 28,7-მდე, ნეპალმა — 37,0-დან 14,5-მდე. მოხსენების ავტორები ხაზს უსვამენ: უტყუარი რეცეპტები არ არსებობს, ხოლო მდგრადი წარმატება მუდამ რამდენიმე ფაქტორისგან ყალიბდება – განათლება, სანიტარია, ჯანდაცვა, შემოსავლების ზრდა, სოციალური დაცვა.

ინდოეთი: საკვები საკმარისია, მაგრამ ბავშვები გამოფიტულნი არიან

ცალკე ისტორიაა სამხრეთი აზია. რეგიონი 23,5 ქულით მეორე ადგილზე რჩება სიმძიმით საჰარის სამხრეთით მდებარე აფრიკის შემდეგ (27,5). ინდოეთმა 122 ქვეყნიდან მე-100 ადგილი დაიკავა 24,1 ქულით, ზუსტად ამდენივე აქვს ეთიოპიას.

პარადოქსი იმაში მდგომარეობს, რომ არასრულფასოვნად მკვებავთა წილი იქ 9,8%-მდე შემცირდა, მაგრამ ამავე დროს ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვების 19,0% გამოფიტვით იტანჯება. ეს რეგიონში ყველაზე ცუდი მაჩვენებელია, თანაც მთლიანად სამხრეთ აზიაში ბავშვთა გამოფიტვა მსოფლიოში ყველაზე მაღალია (15,8%).

ავღანეთი და პაკისტანი რეგიონის ერთადერთ ქვეყნებად დარჩნენ, სადაც სიტუაცია 2018 წლის შემდეგ გაუარესდა. სამაგიეროდ, ბანგლადეშმა 19,2 აჩვენა, ხოლო შრი-ლანკა 10,2 ქულით თითქმის მიუახლოვდა „დაბალ“ დონეს.

რატომ მოხდა ასე: კრიზისების კოქტეილი

ავტორთა ვერსიით მთავარი მიზეზი ომია. ქრონიკული და ინტენსიური კონფლიქტების მქონე ქვეყნებში მედიანური ქულა 22,1-ია („სერიოზული“ შიმშილი), მაშინ როცა კონფლიქტების გარეშე მყოფ ქვეყნებში ის 9,7-ს უდრის. 2025 წელს დაფიქსირდა 65 შეიარაღებული კონფლიქტი, რაც ყველაზე მეტია 1946 წლის შემდეგ.

მეორე მიზეზი ფულია. 2025 წელს კრიზისულ რეგიონებში სასურსათო პროგრამებისთვის საჭირო 29 მლრდ დოლარიდან მხოლოდ დაახლოებით 10,55 მლრდ დოლარი შევიდა. ამავე დროს, გლობალური სამხედრო ხარჯები რეკორდულ 2,887 ტრლნ დოლარამდე გაიზარდა. დაფინანსების შემცირება სტატისტიკაზეც ახდენს გავლენას: 14 ქვეყანაში ქულის გამოსათვლელად მონაცემები არ აღმოჩნდა საკმარისი.

ამას დაემატა აშშ-ის, ისრაელისა და ირანის ომი, რომელმაც ჰორმუზის სრუტეში ნაოსნობა შეაფერხა. მასზე მოდის სასუქების მსოფლიო საზღვაო ექსპორტის დაახლოებით მესამედი. პროგნოზის თანახმად, კარბამიდის (სასოფლო-სამეურნეო სასუქი) ფასები 2026 წელს დაახლოებით 60%-ით გაიზრდება.

ავტორები აფრთხილებენ, რომ ფასების კრიზისის პიკი 2026 წლის ბოლოს – 2027 წლის დასაწყისში დადგება, ხოლო მწვავე შიმშილი შესაძლოა კიდევ 45 მლნ ადამიანს შეეხოს. თავად ინდექსი ასახავს 2021-2025 წლების პერიოდს, ანუ ამ შოკის შედეგები რეიტინგში ჯერ არ ასახულა.

თუ არაფერი შეიცვლება, 57 ქვეყანა 2030 წლისთვის შიმშილის დაბალ დონეს ვერ მიაღწევს. გაეროს მიზანს „ნულოვანი შიმშილი“ ავტორები სულ უფრო ნაკლებად მიღწევადად მიიჩნევენ: 2025 წელს არასრულფასოვნად იკვებებოდა დაახლოებით 645 მლნ ადამიანი.