ლიეტუვა რუსებისა და ბელარუსებისთვის ახალ შეზღუდვებს ამზადებს

ლიეტუვის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ეროვნული სანქციების რეჟიმის რუსეთისა და ბელარუსის მოქალაქეებისა და ორგანიზაციებისთვის ახალი შეზღუდვებით შევსების ინიციატივა წამოაყენა. პროექტი ითვალისწინებს ქვეყანაში შესვლაზე უარის თქმას კულტურული, საგანმანათლებლო, სამეცნიერო და სპორტული ღონისძიებების ზოგიერთი მონაწილისთვის, საჯარო დეკლარაციის ხელმოწერის მოთხოვნას და დამატებით აკრძალვებს უძრავი ქონების შეძენაზე სამხედრო პოლიგონებისა და ეროვნული უსაფრთხოებისთვის მნიშვნელოვანი ობიექტების სიახლოვეს. 2026 წლის 5 აგვისტოს მდგომარეობით, ცვლილებები ჯერ მიღებული არ არის: მათი ძალაში შესვლის შეთავაზებულ თარიღად რჩება 2027 წლის 1 იანვარი.

აკრძალვა ჯერჯერობით საკანონმდებლო პროექტად რჩება

საგარეო საქმეთა სამინისტრომ მოამზადა ცვლილებები და გადასცა ისინი შეთანხმებისთვის. ახალი ნორმების ძალაში შესვლამდე პროექტმა უნდა გაიაროს სამთავრობო პროცედურა, მიიღოს სეიმის მოწონება და ხელი მოეწეროს პრეზიდენტის მიერ.

ამიტომ უფრო კორექტულია ვისაუბროთ არა უკვე დაწესებულ აკრძალვაზე, არამედ კანონის „უკრაინის წინააღმდეგ სამხედრო აგრესიასთან დაკავშირებით შემზღუდავი ზომების დაწესების შესახებ“ დაგეგმილ გაფართოებაზე. კანონის ოფიციალური სახელწოდება გამოიყენება ლიეტუვის კანონმდებლობაში; თავად პროექტი დაკავშირებულია მოქმედ ეროვნულ სანქციურ რეჟიმთან.

ინიციატივა შედგება ორი დამოუკიდებელი ნაწილისგან. პირველი არეგულირებს შესვლას საჯარო ღონისძიებებში მონაწილეობისა და რამდენიმე სფეროში პროფესიული საქმიანობისთვის. მეორე ზღუდავს უძრავი ქონების შეძენას სამხედრო და სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ობიექტების მიმდებარე ტერიტორიებზე.

შეზღუდვები შეეხება საჯარო საქმიანობისთვის შემოსვლას

პროექტი არ აწესებს საყოველთაო აკრძალვას რუსებისა და ბელარუსებისთვის ლიეტუვაში მუშაობაზე, ცხოვრებაზე ან საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობაზე. ის ეხება ფიზიკურ პირებს, ორგანიზაციების წარმომადგენლებსა და იურიდიულ პირებს, რომლებიც გეგმავენ ქვეყანაში ჩამოსვლას განათლების, მეცნიერებისა და უმაღლესი განათლების, კულტურის, სპორტის, ხელოვნებისა და გართობის სფეროში საჯარო საქმიანობისთვის.

შესვლაზე უარის თქმა ეთავაზება მათ, ვინც მუშაობდა ან ატარებდა ღონისძიებებს რუსეთის მიერ ანექსირებულ ან დროებით კონტროლირებად უკრაინის ტერიტორიებზე, პირდაპირ ან ირიბად უჭერს მხარს რუსეთის ქმედებებს უკრაინა-რუსეთის კონფლიქტში ან მონაწილეობდა მათში.

საფუძველი ასევე შეიძლება გახდეს ქმედებები, რომლებიც მიმართულია უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობის, სტაბილურობის ან უსაფრთხოების წინააღმდეგ. ცალკეა გამოყოფილი ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევებისა და რუსეთში ან ბელარუსში სამოქალაქო საზოგადოებისა და დემოკრატიული ძალების წინააღმდეგ რეპრესიების პირდაპირი ან ირიბი მხარდაჭერა.

შეზღუდვა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს იმ პირთა მიმართაც, ვისი საქმიანობაც, ლიეტუვის ორგანოების შეფასებით, საფრთხეს უქმნის დემოკრატიას ან სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპებს. ეს ცნება ნიშნავს სისტემას, რომლის დროსაც სახელმწიფო ორგანოების ქმედებები შეზღუდულია კანონით, ხოლო მათი გადაწყვეტილებები შეიძლება შემოწმდეს დამოუკიდებელი სასამართლოს მიერ.

ამრიგად, პროექტი უპირველეს ყოვლისა მიმართულია უცხოელ არტისტებზე, სპორტსმენებზე, მასწავლებლებზე, მკვლევრებსა და სხვა მოწვეულ მონაწილეებზე.

დეკლარაციის ღიად გამოქვეყნებას გეგმავენ

პირები, რომლებიც აპირებენ ლიეტუვაში ჩამოსვლას ჩამოთვლილ სფეროებში მონაწილეობისთვის, ვალდებულნი იქნებიან ხელი მოაწერონ დეკლარაციას. მასში საჭირო იქნება უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ქმედებების დაგმობა, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდებისა და მისი პრინციპების, ასევე საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში უკრაინის დამოუკიდებლობის, სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერის დადასტურება.

პროექტის თანახმად, დეკლარაცია იქნება ღია. მასზე ხელმოწერაზე უარი გახდება ქვეყანაში არშეშვების საფუძველი. ამავდროულად, ხელმოწერაზე უარის განხილვა შეთავაზებულია როგორც ცალკე საკმარისი საფუძველი, მაშინაც კი, თუ შესვლისთვის ხელის შემშლელი სხვა გარემოებები არ არის დადგენილი.

გამოქვეყნებულ აღწერაში ჯერჯერობით არ სახელდება დეკლარაციის ფორმა, მისი მოქმედების ვადა, მონაცემთა უტყუარობის შემოწმების წესი და შესვლაზე უარის გასაჩივრების პროცედურა. ეს დებულებები შესაძლოა გამოჩნდეს კანონის საბოლოო რედაქციაში ან კანონქვემდებარე აქტებში.

ნეიტრალურ მონაწილეებს შესვლის შესაძლებლობას შეუნარჩუნებენ

რუსეთისა და ბელარუსის მოქალაქეებს, რომელთა მიმართაც არ არის დადგენილი ჩამოთვლილი საფუძვლები, შეეძლებათ მიიღონ მონაწილეობა ღონისძიებებში ლიეტუვაში ორი პირობით. ისინი არ უნდა წარმოადგენდნენ თავიანთი მოქალაქეობის სახელმწიფოს და უნდა გამოდიოდნენ ნეიტრალური მონაწილის სტატუსით.

ნეიტრალური მონაწილეობის ცნება ჩვეულებრივ ნიშნავს, რომ ადამიანი არ გამოდის სახელმწიფოს სახელით, არ იყენებს მის ოფიციალურ სიმბოლიკას და არ წარმოადგენს სახელმწიფო ორგანოებს ან ეროვნულ ორგანიზაციას. თუმცა საბოლოო წესები ლიეტუვის ხელისუფლებამ უნდა დაადგინოს.

შეზღუდვების დაცვაზე კონტროლის დაკისრება ლიეტუვაში ღონისძიებების ორგანიზატორებზე იგეგმება. ეს ნიშნავს, რომ უნივერსიტეტებმა, სამეცნიერო დაწესებულებებმა, საკონცერტო მოედნებმა, სპორტულმა ფედერაციებმა, კულტურულმა ორგანიზაციებმა და გამოფენების ორგანიზატორებმა შესაძლოა მიიღონ დამატებითი ვალდებულებები მოწვეული პირების შემოწმების კუთხით.

ორგანიზატორებს პოტენციურად მოუწევთ მონაწილის მოქალაქეობისა და სტატუსის დადგენა, მისი წარსული საქმიანობის შესწავლა და დეკლარაციის არსებობის შემოწმება. ჯერჯერობით არ არის დაზუსტებული, თუ რომელი სახელმწიფო ბაზები იქნება ხელმისაწვდომი ასეთი შემოწმებისთვის და რა პასუხისმგებლობა იქნება გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევისთვის.

უძრავი ქონების შეძენას სამხედრო ობიექტებთან შეზღუდავენ

პროექტის მეორე ნაწილი ეხება უძრავ ქონებას სამხედრო პოლიგონებისა და ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის მნიშვნელოვანი ობიექტების სიახლოვეს მდებარე ტერიტორიებზე.

რუსეთისა და ბელარუსის იმ მოქალაქეებს, რომლებსაც აქვთ დროებითი ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა ლიეტუვაში, ეთავაზებათ აეკრძალოთ უძრავი ქონების შეძენა ასეთ ზონებში. სწორედ ცხოვრების უფლების მფლობელები არიან ის ძირითადი ახალი კატეგორია, რომელსაც ცვლილებები შეეხება.

ბელარუსის მოქალაქეებისთვის პროექტი დამატებით დებულებას შეიცავს. სენსიტიურ ზონებში უძრავი ქონების შეძენას ვერ შეძლებენ ბელარუსებიც ლიეტუვის ბინადრობის ნებართვის გარეშე, ასევე მათ საკუთრებაში არსებული იურიდიული პირები.

ტერიტორიული აკრძალვა აუცილებლად არ გავრცელდება მთელ ქვეყანაზე. მისი პრაქტიკული მასშტაბი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი სამხედრო პოლიგონები, ინფრასტრუქტურული ნაგებობები და სხვა ობიექტები მოხვდება დადგენილ ნუსხაში, ასევე რა მანძილი მათ ირგვლივ იქნება აღიარებული დაცულ ზონად.

რუსებისთვის საერთო აკრძალვა უკვე მოქმედებს

რუსეთის მოქალაქეებს დროებითი ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვის გარეშე უკვე აღარ აქვთ უფლება შეიძინონ უძრავი ქონება ლიეტუვის ტერიტორიაზე. შეზღუდვა ვრცელდება იმ იურიდიულ პირებზეც, რომლებიც შექმნილია ან კონტროლდება რუსეთის მოქალაქეების მიერ.

მოქმედი კანონი ორ ძირითად გამონაკლისს შეიცავს. რუსეთის მოქალაქეს შეუძლია შეიძინოს უძრავი ქონება ლიეტუვის დროებითი ან მუდმივი ცხოვრების ნებართვის არსებობისას ან მიიღოს საკუთრების უფლება მემკვიდრეობის წესით.

შესაბამისად, ახალი ინიციატივა ნულიდან არ აწესებს საერთო აკრძალვას რუსების გარიგებებზე. მან უნდა დახუროს არსებული გამონაკლისი ბინადრობის ნებართვის მფლობელებისთვის სტრატეგიული და სამხედრო ობიექტების მიმდებარე ტერიტორიებთან მიმართებით.

ბელარუსებისთვის უფრო ვიწრო რეჟიმია შეთავაზებული

მოქმედი საერთოეროვნული შეზღუდვა უძრავი ქონების შეძენაზე ფორმულირებულია უპირველეს ყოვლისა რუსეთის მოქალაქეებისა და მათთან დაკავშირებული კომპანიებისთვის. ბელარუსების მიმართ ანალოგიური საერთო აკრძალვა მთელ ქვეყანაში ამჟამად არ არსებობს.

ახალი პროექტი გვთავაზობს ბელარუსი მოქალაქეების შესყიდვების შეზღუდვას მხოლოდ გარკვეულ სენსიტიურ ზონებში. ეს ეხება როგორც ლიეტუვის ბინადრობის ნებართვის მფლობელებს, ასევე ბელარუსებს ასეთი დოკუმენტების გარეშე.

დახურული ტერიტორიების საზღვრები ჯერ არ გამოქვეყნებულა

უძრავი ქონების ბაზრისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი ჯერ არ არის გამჟღავნებული: პროექტის საჯარო აღწერაში არ არის იმ ზონების რუკა, სადაც გარიგებები შეუძლებელი გახდება.

არ არის მითითებული, იმოქმედებს თუ არა აკრძალვა ობიექტიდან კონკრეტული მანძილის ფარგლებში, მოიცავს ცალკეულ მიწის ნაკვეთებს თუ გავრცელდება ადმინისტრაციულ ტერიტორიებზე. ასევე არ არის განსაზღვრული, იქნება თუ არა ნუსხა ხელმისაწვდომი მყიდველებისთვის, გამყიდველებისთვის, ნოტარიუსებისთვის, ბანკებისა და უძრავი ქონების სააგენტოებისთვის ღია სახით.

ამ მონაცემების სიზუსტეზეა დამოკიდებული გარიგების შემოწმების შესაძლებლობა ბეს შეტანამდე და წინასწარი ხელშეკრულების დადებამდე. არასაკმარისად მკაფიო საზღვრებს შეუძლია გამოიწვიოს რეგისტრაციის შეფერხებები, დამატებითი იურიდიული შემოწმებები და დავები უკვე დაწყებული გარიგებების მართლზომიერებაზე.

საბოლოო რედაქციამ ასევე უნდა განსაზღვროს წესები თანასაკუთრებისთვის, კომპანიების მეშვეობით შესყიდვებისთვის და ხელშეკრულებებისთვის, რომლებიც ხელმოწერილია შეზღუდვების ძალაში შესვლამდე, მაგრამ ჯერ არ არის რეგისტრირებული უძრავი ქონების რეესტრში.

ეროვნული შეზღუდვები 2027 წლის ბოლომდე გახანგრძლივდა

სეიმმა 2026 წლის 23 აპრილს მოქმედი სანქციური რეჟიმი 2027 წლის 31 დეკემბრამდე გაახანგრძლივა. გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა 95 დეპუტატმა, ერთი წინააღმდეგი წავიდა, ექვსმა თავი შეიკავა.

მოქმედი ზომები ითვალისწინებს რუსეთისა და ბელარუსის მოქალაქეებისგან შენგენის ვიზებზე განაცხადების მიღების შეჩერებას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მიმართვას მხარს უჭერს ლიეტუვის საგარეო საქმეთა სამინისტრო.

რუსების განცხადებების მიღება დროებით ცხოვრებაზე ასევე შეზღუდულია, თუმცა კანონი ითვალისწინებს გამონაკლისებს მოქმედი ვიზებისა და ცხოვრების ნებართვების მფლობელებისთვის, რომლებიც გაცემულია ლიეტუვის ან ევროკავშირის სხვა სახელმწიფოების მიერ.

რუსები, რომლებიც კვეთენ ევროკავშირის საგარეო საზღვარს ლიეტუვის გავლით, გადიან დამატებით ინდივიდუალურ შემოწმებას. ბელარუსის მოქალაქეების მიმართ ტარდება შესაძლო რისკის შეფასება შემდგომი გადაწყვეტილებით სიღრმისეული სასაზღვრო კონტროლის აუცილებლობის შესახებ.

ლიეტუვაში თითქმის 62 ათასი რუსი და ბელარუსი ცხოვრობს

2026 წლის 1 ივლისის მდგომარეობით, ლიეტუვაში ცხოვრების მოქმედი ნებართვა ჰქონდა ბელარუსის 48 613 მოქალაქესა და რუსეთის 13 365 მოქალაქეს. მათი საერთო რაოდენობა 61 978 ადამიანს შეადგენდა.

ბელარუსები რჩებოდნენ მოქმედი ნებართვების მქონე უცხოელთა სიდიდით მეორე ჯგუფად უკრაინის მოქალაქეების შემდეგ. რუსებს მესამე ადგილი ეკავათ.

2026 წლის დასაწყისიდან ორივე ჯგუფს შორის ნებართვების მფლობელთა რაოდენობა მცირდებოდა. 1 იანვრისთვის ლიეტუვაში ირიცხებოდა ბელარუსის 50 286 მოქალაქე და რუსეთის 13 723 მოქალაქე მოქმედი დოკუმენტებით. ექვს თვეში მათი რიცხვი შესაბამისად 1 673 და 358 ადამიანით შემცირდა.

სტატისტიკა აჩვენებს, რომ პოტენციური რეგულირება ეხება მცხოვრებთა მნიშვნელოვან ჯგუფს. თუმცა საჯარო ღონისძიებებსა და შესვლაზე შეზღუდვები არ შეიძლება ავტომატურად გავრცელდეს ბინადრობის ნებართვის ყველა მფლობელზე: პროექტი აწესებს ცალკე კრიტერიუმებს საქმიანობაზე დაშვებისთვის და ცალკე ტერიტორიულ წესებს უძრავი ქონებისთვის.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები უკვე ათასობით ითვლება

2025 წელს ლიეტუვის ორგანოებმა სახელმწიფო უსაფრთხოების, საზოგადოებრივი წესრიგის ან მოსახლეობის ჯანმრთელობისთვის საფრთხედ აღიარეს ბელარუსისა და რუსეთის 1 721 მოქალაქე.

ბელარუსებზე მოდიოდა 1 634 გადაწყვეტილება. 391 შემთხვევაში პირს უარი ეთქვა პირველი დროებითი ბინადრობის ნებართვის გაცემაზე, 1 023 შემთხვევაში დოკუმენტი არ გაუგრძელეს, ხოლო 214 მოქმედი ნებართვა გააუქმეს.

რუსების მიმართ მიღებული იქნა 87 გადაწყვეტილება. თოთხმეტ განმცხადებელს უარი ეთქვა პირველ დროებით ნებართვაზე, 28 დოკუმენტი არ გაუგრძელეს, 13 დროებითი ნებართვა გააუქმეს. კიდევ ოთხ რუსს უარი ეთქვა პირველ მუდმივ ბინადრობის ნებართვაზე, ხოლო 28-ს ასეთი დოკუმენტები გაუუქმდა.

ყველა ამ პირს ასევე აეკრძალა ლიეტუვაში შესვლა. დოკუმენტების განხილვისას რუსეთისა და ბელარუსის სრულწლოვანი მოქალაქეები ვალდებულნი არიან შეავსონ სპეციალური ანკეტა, განაცხადონ განათლების, წარსული სამუშაოს, სამხედრო სამსახურის, ევროკავშირისა და ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციის მიღმა ქვეყნების სახელმწიფო ორგანოებთან კონტაქტების შესახებ, ასევე ჩამოაყალიბონ თავიანთი პოზიცია უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ქმედებებთან დაკავშირებით.

ლატვიამ და ფინეთმა უფრო ფართო ზომები შემოიღეს

ლატვიის პარლამენტმა 2025 წლის ივნისში აუკრძალა რუსეთს, ბელარუსსა და მათ მოქალაქეებს უძრავი ქონების შეძენა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე. შეზღუდვა ასევე ვრცელდება ამ სახელმწიფოებში რეგისტრირებულ კომპანიებზე და იმ იურიდიულ პირებზე, რომლებშიც რუსეთის ან ბელარუსის მოქალაქეებს ეკუთვნით კაპიტალის არანაკლებ 25% ან ისინი გამოდიან საბოლოო მფლობელებად.

ფინეთში 2025 წლის 15 ივლისიდან მოქმედებს მექანიზმი, რომელიც თავდაცვის სამინისტროს აძლევს საშუალებას არ გასცეს ნებართვები უძრავი ქონების შეძენაზე იმ სახელმწიფოების მოქალაქეებსა და ორგანიზაციებზე, რომლებიც აწარმოებენ აგრესიულ ქმედებებს და წარმოადგენენ საფრთხეს ეროვნული უსაფრთხოებისთვის. რუსეთი და ბელარუსი შეყვანილია შესაბამის კატეგორიაში, მაგრამ ფინური სისტემა შეიცავს გამონაკლისებს და ითვალისწინებს კონკრეტული მყიდველისა და ობიექტის გარემოებების განხილვას.

ლიეტუვის მოდელი გამოქვეყნებულ პროექტში ლატვიურზე ვიწროდ გამოიყურება: დამატებითი აკრძალვა ბინადრობის ნებართვის მფლობელებისა და ბელარუსის მოქალაქეებისთვის მიბმულია უძრავი ქონების მდებარეობაზე სენსიტიურ ობიექტებთან და არა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე.

ახალი წესები გაზრდის გარიგებების შემოწმების მოცულობას

ცვლილებების მიღების შემდეგ ნოტარიუსებსა და სარეგისტრაციო ორგანოებს მოუწევთ შეამოწმონ არა მხოლოდ მოქალაქეობა და ბინადრობის ნებართვის არსებობა, არამედ უძრავი ქონების მდებარეობაც დაცულ ობიექტებთან მიმართებით.

კომპანიების მონაწილეობით გარიგებებისთვის საჭირო იქნება მაკონტროლებელი პირებისა და საკუთრების სტრუქტურის დადგენა. მყიდველებს შესაძლოა დასჭირდეთ დამატებითი ამონაწერი ან ოფიციალური დასტური იმისა, რომ ობიექტი არ მდებარეობს დახურულ ზონაში.

ყველაზე დიდი სირთულეები მოსალოდნელია იმ ტერიტორიებზე, სადაც სამხედრო ან სტრატეგიული ობიექტების საზღვრები იკვეთება საცხოვრებელ განაშენიანებასთან, სასოფლო-სამეურნეო მიწებთან და სამომავლო განვითარების რაიონებთან. ასეთი ზონების ღია ციფრული რეესტრი შეცდომებისა და კეთილსინდისიერი გარიგებების დაბლოკვის რისკის შემცირების საშუალებას მოგვცემდა.